Малика ҳар куни эрталаб бир хил гапни такрорларди: «Столни йиғиштир», «Ахлатни чиқар», «Нега яна идиш ювилмаган?» Ўғли бош ирғаб, беш дақиқадан кейин унутарди. Ярим йилдан кейин у тушунди: гап дангасаликда эмас, балки вазифалар ҳеч кимга бириктирилмаган ва мустаҳкамланмаган — уларни ҳар сафар қайтадан, гўё биринчи марта берилади. Ўсмирга қандай уй юмушларини топшириш мумкин ва улар ҳар куни эслатмасдан бажарилиши учун нима қилиш керак — бу бола характери эмас, уйдаги тизим ҳақидаги савол.
12-17 ёшли ўсмир энг оғир жисмоний ишдан бошқа ҳар қандай уй ишига қодир. Савол «у уддалай оладими» эмас, балки «айнан нима унга бириктирилган» ва «агар иш бажарилмаса нима бўлади». Бу икки саволга жавобсиз ҳар қандай вазифа ўсмирнинг ишига эмас, бир марталик илтимосга айланади.
Ўсмирга қандай уй юмушларини топшириш мумкин
Ҳа, ўсмирга уйнинг тўлиқ бир қисмини топшириш мумкин: ўз хонасини бутунлай, кечки овқатдан кейинги идишларни, ўз кийимларини ювишни, рўйхат бўйича озиқ-овқат сотиб олишни, ҳафтасига битта таом пиширишни. Кичикроқ боладан фарқи иш миқдорида эмас — ўсмир ишни бутунлай ўз зиммасига олади, назорат остида алоҳида қадамлар эмас.
«Битта зона — бутунлай сеники» тамойили яхши ишлайди: «тозалашга ёрдам бер» эмас, «меҳмонхонани сен тозалайсан — бутунлай, ҳар ҳафта, ўз кунингда». Зона ёш ва қизиқишга қараб қўлдан қўлга ўтади, ҳар ёшда қандай ишлар уддаланиши ҳақида ёш бўйича болалар уй вазифалари мақоласида батафсил ёзилган.
Ўсмир неча ёшдан ўзи тозалаши керак
Ўз хонасини тозалаш — бола швабра ва чангютгични жисмонан уддалай оладиган ёшдан, одатда бу 8-10 ёш. Ўсмир ҳақидаги суҳбат эса энди «ўзи тозалаш» эмас, «уйнинг бир қисмига жавобгар бўлиш» дегани, ва бу ерда йўриқнома битта: агар ўсмир ўзи мактабга тайёрлана олса, дўконга бора олса ва йўлга вақтни ҳисоблай олса — у хўжаликнинг бир қисмини юрита олади.
Уй ишлари учун пул тўлаш керакми
Кўпинча шундай бўлади: оила тозалаш ҳақида эмас, унга пул тўлаш-тўламаслик ҳақида баҳслашади. Ишлайдиган вариант — ишларни икки гуруҳга бўлиш. Асосий вазифалар оиладаги ҳаётнинг бир қисми ва тўланмайди: ўз хонаси, ўзидан кейинги идиш, ҳаммага тенг уй ёрдами. Қўшимча ишлар — асосийлардан ташқари, келишилган ҳолда — тўланиши мумкин: машинани ювиш, байрам олдидан катта тозалаш, укаси билан одатдагидан узоқроқ ўтириш.
— Агар мен синглим учун идиш ювсам, менга пул тўланадими? — Йўқ, бу унинг иши, қўшимча иш эмас. Бундай суҳбат деярли ҳар бир оилада бўлади, ва «сеники вазифа» билан «қўшимча иш» орасидаги чегара баҳсларнинг ярмини дарҳол олиб ташлайди.
Уй ишлари учун қанча тўлаш кераклигини қандай ҳисоблаш
Формула оддий: соатлик ставка × ишга кетган соат = иш учун тўлов. Соатлик ставка сифатида шаҳрингиздаги шунга ўхшаш пуллик хизмат нархининг ярми-учдан иккисини олиш оқилона — ўсмир профессионал эмас, лекин бепул ишчи кучи ҳам эмас.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): таъмирдан кейинги катта тозалаш клининг компаниясида квартира учун 300 000 сўм туради. Ўғли шундай тозалашга 4 соат сарфлайди. Бозор нархининг ярмини оламиз — бутун иш учун 150 000 сўм, бу соатига 37 500 сўм. Шаҳрингиздаги шундай хизмат нархини хизматлар бўлими орқали солиштириш мумкин, уйга ойига қанча харажат кетишини эса уй-жой бюджети калкулятори ёрдамида тахмин қилиш мумкин.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Хизматнинг бозор нархи | клининг/мутахассисдан биламиз | 300 000 сўм |
| Ўсмирга улуш | бозор нархининг ярми-учдан иккиси | 150 000 сўм |
| Ишга кетган соат | ҳақиқатда ўлчаймиз | 4 соат |
| Соатлик ставка | улуш ÷ соат | 150 000 ÷ 4 = 37 500 сўм |
Вазифалар бажарилмаса нима қилиш керак
Оқибат олдиндан маълум бўлиши ва иш билан мантиқан боғлиқ бўлиши керак, «йўқдан» жазо бўлмаслиги керак. Ахлатни чиқармади — ўзи режаларини кечиктириб, бориб чиқаради. Формани ювмади — ғижим ҳолда кияди ёки кечқурун қўлда ювади. Қоида битта: оқибат қичқириқсиз ва эслатмасиз келади, чунки у олдиндан келишилган ва ота-она кайфияти эмас, уй қоидаси сифатида ишлайди.
Бир неча бола орасида ишларни қандай адолатли тақсимлаш
Адолатли — вақт бўйича тенг дегани эмас, ишнинг оғирлиги ва ёқимсизлиги бўйича тенг дегани. Вазифалар рўйхатини 2-4 ҳафтада бир марта айлантириб туриш керак: шунда ҳеч ким доим идиш билан қолиб кетмайди, бошқаси эса фақат гулларни суғориб юраверади. Музлатгичдаги жадвал «бугун ким навбатда» баҳсини ҳар кунлик музокарасиз ҳал қилади — бундай жадвал ғоясини навбат билан овқат пишириш жадвали мақоласида кўриш мумкин, адолатли тақсимлаш тамойиллари эса — уй ишларини адолатли тақсимлаш мақоласида.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Иш барибир бажарилмаганда қоидаларни орқага қараб ўзгартириш.
- Асосий вазифалар учун пул тўлаш — шунда ўсмир ҳар майда-чуйдага савдолаша бошлайди.
- Аниқ зона ва кун ўрнига ноаниқ топшириқ бериш.
- Қўшни болалар билан овоз чиқариб солиштириш — бу суҳбатни бузади, ишни ҳал қилмайди.
Қисқа жавоблар
Ўсмирга қандай уй юмушларини топшириш мумкин?
Уйнинг тўлиқ бир қисмини: ўз хонаси, идиш, ўз кийимини ювиш, рўйхат бўйича харид, оддий таом пишириш. Кичик боладан асосий фарқ — иш бутунлай бириктирилади, назорат остида қадам-бақадам эмас.
Ўсмир неча ёшдан ўзи тозалаши керак?
Йўриқнома паспортдаги ёш эмас, кунни ўзи ташкил қила олиш қобилияти — агар ўсмир ўзи мактабга тайёрланса ва вақтни режалаштирса, у хўжалик қисмини юрита олади.
Ўсмирга уй ишлари учун пул тўлаш керакми?
Асосий вазифалар учун — йўқ, бу оиладаги ҳаётнинг бир қисми. Асосийлардан ташқари қўшимча ишлар учун — ҳа, олдиндан келишилган ставка бўйича.
Ўсмир вазифаларни бажармаса нима қилиш керак?
Мантиқий оқибатни олдиндан келишиб қўйинг ва уни ҳар сафар қичқириқсиз бир хилда қўлланг — шунда қоида ҳар кунлик эслатмасиз ўзи ишлай бошлайди.
Қисқача
- Ўсмирга уйнинг бир қисмини бутунлай бириктиринг, бир марталик топшириқлар эмас.
- Асосий вазифалар — тўловсиз, қўшимча ишлар — ставка бўйича.
- Қўшимча иш ставкасини шунга ўхшаш хизматнинг бозор нархидан ҳисобланг.
- Бажарилмаган иш учун оқибатни олдиндан келишинг ва қичқириқсиз қўлланг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
