Малика Юнусободда квартирага кўчиб ўтди, бир ойдан кейин уй эгаси нархни огоҳлантирмасдан 30 % кўтарди — шартномада бу ҳақда сўз йўқ эди. «Ижара шартномасида қайси бандлар бўлиши керак» деган савол одатда жанжал бошланганда туғилади, имзолашда эмас.
Қайси бандлар икки томонни ҳимоя қилишини кўрамиз.
Муддат ва ижара нархи ошиши ҳақида нима ёзиш керак?
Ижара муддати ва узайтириш тартиби шартномада аниқ ёзилиши керак, оғзаки эмас. Ёзинг: уй эгаси нархни муддатидан олдин кўтара оладими ва қанчага — банд бўлмаса, нарх ошиши кутилмаган ҳолга айланади. — У шунчаки қўнғироқ қилиб нарх ошди деса-чи? — Банд бўлмаса, бу дарров рози бўлишга мажбурламайди.
Депозит ва уни қайтаришни қандай ёзиш керак?
Депозит — ижарачи олдиндан берадиган сумма, уй эгасини мол-мулк бузилиши ёки қарздан суғурталайди. Шартномада миқдорини, қайтариш муддатини ва қайтармаслик шартларини ёзинг. Таниш воқеа: оила Сергилидаги квартирадан кўчди, уй эгаси бир ой «текширув» деб депозитни қайтармади — муддат ёзилмагани учун баҳслашишга асос йўқ эди.
Нима бузилса, ким таъмирлайди?
Олдиндан бўлинг: майдалик ва техникани ижарачи, қувур, электр ва томни уй эгаси таъмирлайди. Банд бўлмаса, ҳар бузилиш ким тўлайди деган жанжалга айланади. Мисол: аралаштиргич оқса — майда таъмир ижарачида бўлса, шартли 150 000 сўмга ўзи тузатади, умумий сантехника бўлса — ҳисоб уй эгасига.
Уй эгаси огоҳлантирмасдан квартирага кириши мумкинми?
Йўқ — уй эгаси ташрифи фақат олдиндан келишилган ҳолда, масалан бир кун олдин, бўлишини ёзинг. Акс ҳолда у истаган вақтда киради, ижарачи эса ўз уйи каби ҳис қилмайдиган жой учун пул тўлайди. Бу кўпчилик шошилиб ўтказиб юборадиган асосий банд.
Муддатидан олдин кўчиш ёки шартномани бекор қилишда нима қилиш керак?
Кўчиш ҳақида огоҳлантириш муддатини — икки ҳафтадан бир ойгача — ва депозит нима бўлишини ёзинг. Банд бўлмаса, шундай суҳбат бўлади: — Уч кундан кейин кўчамиз. — Бўш ой учун ким тўлайди? Бу тез-тез учрайди, фақат олдиндан ёзилган шарт билан ҳал бўлади.
Кўчиб киришда мол-мулк рўйхати ва сурат нега керак?
Кўчиб кириш кунидаги сурат билан рўйхат — квартира ҳолатининг ижарачидан олдинги далили. Рўйхациз дивандаги тирналиш ёки плитадаги ёриқ охирги кўчиб чиқувчининг «айби» бўлиб қолади. Ҳар хонанинг суратини олиб шартномага қўйинг — йигирма дақиқа кўчишда жанжалдан сақлайди.
Йилига ижара қанча туради — қандай ҳисоблаш мумкин?
Формула: йиллик ижара нархи (ойлик тўлов × 12) қўшилган депозит. Мисол: ойлик тўлов 3 000 000 сўм, депозит ҳам шунча. 3 000 000 × 12 = 36 000 000, устига депозит — йилига 39 000 000 сўм, депозит одатда қайтади. Рақамлар шартли.
Иккинчи мисол: уй эгаси олти ойдан кейин бандсиз 15 % нарх кўтарса, қолган 6 ой учун устама — 3 000 000 × 0,15 × 6 = 2 700 000 сўм. Имзолашдан олдин бюджетни уй-жой бюджети калкуляторида ҳисоблаб кўринг.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол (рақамлар шартли) |
|---|---|---|
| Йиллик ижара | тўлов × 12 | 36 000 000 сўм |
| Депозит | одатда ойлик тўловга тенг | 3 000 000 сўм |
| 15 % ошишда 6 ойлик устама | тўлов × 0,15 × 6 | 2 700 000 сўм |
Ҳудудлар бўйича долзарб ижара нархларини ижарага уй эълонларида кўринг, ўз эълонингизни эса уй эгаси бўлсангиз ижарага эълон жойлаштириш орқали беринг.
Уй эгаси ёки ижарачи шартномани бузса, нима қилиш керак?
Аввал бузилишни ёзма қайд қилинг — хат ёки суратли акт билан, «бўлмаган» суҳбат эмас. Келиша олмасангиз, имзоланган шартнома — юристгача таянадиган ягона нарса. Хатосиз шартнома тузишга юрист ёки риелтор ёрдам беради — буни NARXTOP хизматлари орқали буюртма қилиш мумкин.
Кўп учрайдиган хатолар
- Депозит қайтариш муддати ёзилмаган шартномани имзолаш.
- Ижара шартларини оғзаки келишиб, «қандай бўлса шундай» қолдириш.
- Кўчиб киришда мол-мулк рўйхати ва сурат қилмаслик.
- Оғзаки нарх ошишига шартномани ўзгартирмасдан рози бўлиш.
Қисқа жавоблар
Квартира ижара шартномасида қайси бандлар шарт?
Ижара муддати, депозит миқдори ва қайтариш тартиби, ким нимани таъмирлайди, уй эгаси ташрифи шартлари ва муддатидан олдин кўчиш тартиби. Бу бандларсиз ҳар қандай жанжал бир томон сўзи иккинчисига қарши бўлиб қолади.
Уй эгаси шартнома муддати ичида нархни ошириши мумкинми?
Фақат шартномада аниқ ёзилган бўлса — қанча олдин огоҳлантириш билан ва қанчага. Бундай банд бўлмаса, ижарачи муддат охиригача рози бўлишга мажбур эмас.
Кўчиб чиққандан кейин депозит қачон қайтиши керак?
Муддатни шартномада ёзиш керак — одатда квартирани текширгандан кейин бир неча кун ичида. Ёзма муддат бўлмаса, уй эгаси ҳафталаб судраб кетиши мумкин.
Уй эгаси ва ижарачи таниш бўлса, мол-мулк рўйхати керакми?
Ҳа — танишлик плитадаги ёриқ олдин бўлганми деган баҳсдан ҳимоя қилмайди. Суратли рўйхат йигирма дақиқада бу саволни ёпади.
Уй эгаси огоҳлантирмасдан келса, нима қилиш керак?
Шартномадаги келишилган ташриф бандига таянинг — агар у бўлса. Банд бўлмаса, кейинги узайтиришда шартномага қўшимча қилиб ёзиб қўйинг.
Қисқача
- Ижара шартномаси фақат аниқ бандлар бўлганда икки томонни ҳимоя қилади, умумий сўзлар эмас.
- Муддат, депозит, таъмир, ташриф ва муддатидан олдин кўчиш — имзолашдан олдин шарт бўлган минимум.
- Кўчиб киришда суратли мол-мулк рўйхати кўчишда асабни сақлайди.
- Шартномада банд бўлмаган нарх ошишига ижарачи дарров рози бўлиши шарт эмас.
- Шартлар оғзаки эмас, ёзма бўлганда ҳар қандай жанжални ҳал қилиш осонроқ.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
