Malika Yunusobodda kvartiraga ko‘chib o‘tdi, bir oydan keyin uy egasi narxni ogohlantirmasdan 30 % ko‘tardi — shartnomada bu haqda so‘z yo‘q edi. «Ijara shartnomasida qaysi bandlar bo‘lishi kerak» degan savol odatda janjal boshlanganda tug‘iladi, imzolashda emas.
Qaysi bandlar ikki tomonni himoya qilishini ko‘ramiz.
Muddat va ijara narxi oshishi haqida nima yozish kerak?
Ijara muddati va uzaytirish tartibi shartnomada aniq yozilishi kerak, og‘zaki emas. Yozing: uy egasi narxni muddatidan oldin ko‘tara oladimi va qanchaga — band bo‘lmasa, narx oshishi kutilmagan holga aylanadi. — U shunchaki qo‘ng‘iroq qilib narx oshdi desa-chi? — Band bo‘lmasa, bu darrov rozi bo‘lishga majburlamaydi.
Depozit va uni qaytarishni qanday yozish kerak?
Depozit — ijarachi oldindan beradigan summa, uy egasini mol-mulk buzilishi yoki qarzdan sug‘urtalaydi. Shartnomada miqdorini, qaytarish muddatini va qaytarmaslik shartlarini yozing. Tanish voqea: oila Sergilidagi kvartiradan ko‘chdi, uy egasi bir oy «tekshiruv» deb depozitni qaytarmadi — muddat yozilmagani uchun bahslashishga asos yo‘q edi.
Nima buzilsa, kim ta’mirlaydi?
Oldindan bo‘ling: maydalik va texnikani ijarachi, quvur, elektr va tomni uy egasi ta’mirlaydi. Band bo‘lmasa, har buzilish kim to‘laydi degan janjalga aylanadi. Misol: aralashtirgich oqsa — mayda ta’mir ijarachida bo‘lsa, shartli 150 000 so‘mga o‘zi tuzatadi, umumiy santexnika bo‘lsa — hisob uy egasiga.
Uy egasi ogohlantirmasdan kvartiraga kirishi mumkinmi?
Yo‘q — uy egasi tashrifi faqat oldindan kelishilgan holda, masalan bir kun oldin, bo‘lishini yozing. Aks holda u istagan vaqtda kiradi, ijarachi esa o‘z uyi kabi his qilmaydigan joy uchun pul to‘laydi. Bu ko‘pchilik shoshilib o‘tkazib yuboradigan asosiy band.
Muddatidan oldin ko‘chish yoki shartnomani bekor qilishda nima qilish kerak?
Ko‘chish haqida ogohlantirish muddatini — ikki haftadan bir oygacha — va depozit nima bo‘lishini yozing. Band bo‘lmasa, shunday suhbat bo‘ladi: — Uch kundan keyin ko‘chamiz. — Bo‘sh oy uchun kim to‘laydi? Bu tez-tez uchraydi, faqat oldindan yozilgan shart bilan hal bo‘ladi.
Ko‘chib kirishda mol-mulk ro‘yxati va surat nega kerak?
Ko‘chib kirish kunidagi surat bilan ro‘yxat — kvartira holatining ijarachidan oldingi dalili. Ro‘yxatsiz divandagi tirnalish yoki plitadagi yoriq oxirgi ko‘chib chiquvchining «aybi» bo‘lib qoladi. Har xonaning suratini olib shartnomaga qo‘ying — yigirma daqiqa ko‘chishda janjaldan saqlaydi.
Yiliga ijara qancha turadi — qanday hisoblash mumkin?
Formula: yillik ijara narxi (oylik to‘lov × 12) qo‘shilgan depozit. Misol: oylik to‘lov 3 000 000 so‘m, depozit ham shuncha. 3 000 000 × 12 = 36 000 000, ustiga depozit — yiliga 39 000 000 so‘m, depozit odatda qaytadi. Raqamlar shartli.
Ikkinchi misol: uy egasi olti oydan keyin bandsiz 15 % narx ko‘tarsa, qolgan 6 oy uchun ustama — 3 000 000 × 0,15 × 6 = 2 700 000 so‘m. Imzolashdan oldin byudjetni uy-joy byudjeti kalkulyatorida hisoblab ko‘ring.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday | Misol (raqamlar shartli) |
|---|---|---|
| Yillik ijara | to‘lov × 12 | 36 000 000 so‘m |
| Depozit | odatda oylik to‘lovga teng | 3 000 000 so‘m |
| 15 % oshishda 6 oylik ustama | to‘lov × 0,15 × 6 | 2 700 000 so‘m |
Hududlar bo‘yicha dolzarb ijara narxlarini ijaraga uy e’lonlarida ko‘ring, o‘z e’loningizni esa uy egasi bo‘lsangiz ijaraga e’lon joylashtirish orqali bering.
Uy egasi yoki ijarachi shartnomani buzsa, nima qilish kerak?
Avval buzilishni yozma qayd qiling — xat yoki suratli akt bilan, «bo‘lmagan» suhbat emas. Kelisha olmasangiz, imzolangan shartnoma — yuristgacha tayanadigan yagona narsa. Xatosiz shartnoma tuzishga yurist yoki rieltor yordam beradi — buni NARXTOP xizmatlari orqali buyurtma qilish mumkin.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- Depozit qaytarish muddati yozilmagan shartnomani imzolash.
- Ijara shartlarini og‘zaki kelishib, «qanday bo‘lsa shunday» qoldirish.
- Ko‘chib kirishda mol-mulk ro‘yxati va surat qilmaslik.
- Og‘zaki narx oshishiga shartnomani o‘zgartirmasdan rozi bo‘lish.
Qisqa javoblar
Kvartira ijara shartnomasida qaysi bandlar shart?
Ijara muddati, depozit miqdori va qaytarish tartibi, kim nimani ta’mirlaydi, uy egasi tashrifi shartlari va muddatidan oldin ko‘chish tartibi. Bu bandlarsiz har qanday janjal bir tomon so‘zi ikkinchisiga qarshi bo‘lib qoladi.
Uy egasi shartnoma muddati ichida narxni oshirishi mumkinmi?
Faqat shartnomada aniq yozilgan bo‘lsa — qancha oldin ogohlantirish bilan va qanchaga. Bunday band bo‘lmasa, ijarachi muddat oxirigacha rozi bo‘lishga majbur emas.
Ko‘chib chiqqandan keyin depozit qachon qaytishi kerak?
Muddatni shartnomada yozish kerak — odatda kvartirani tekshirgandan keyin bir necha kun ichida. Yozma muddat bo‘lmasa, uy egasi haftalab sudrab ketishi mumkin.
Uy egasi va ijarachi tanish bo‘lsa, mol-mulk ro‘yxati kerakmi?
Ha — tanishlik plitadagi yoriq oldin bo‘lganmi degan bahsdan himoya qilmaydi. Suratli ro‘yxat yigirma daqiqada bu savolni yopadi.
Uy egasi ogohlantirmasdan kelsa, nima qilish kerak?
Shartnomadagi kelishilgan tashrif bandiga tayaning — agar u bo‘lsa. Band bo‘lmasa, keyingi uzaytirishda shartnomaga qo‘shimcha qilib yozib qo‘ying.
Qisqacha
- Ijara shartnomasi faqat aniq bandlar bo‘lganda ikki tomonni himoya qiladi, umumiy so‘zlar emas.
- Muddat, depozit, ta’mir, tashrif va muddatidan oldin ko‘chish — imzolashdan oldin shart bo‘lgan minimum.
- Ko‘chib kirishda suratli mol-mulk ro‘yxati ko‘chishda asabni saqlaydi.
- Shartnomada band bo‘lmagan narx oshishiga ijarachi darrov rozi bo‘lishi shart emas.
- Shartlar og‘zaki emas, yozma bo‘lganda har qanday janjalni hal qilish osonroq.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
