Улуғбекнинг ота-онаси гапириб ўтирмасдан квартирага бошланғич тўлов учун юз миллион сўм ўтказишди — «имконинг бўлганда қайтарасан, бўлмаса ҳам майли». Уч йилдан кейин, ёш оила ажрашишга қарор қилганда, бу юз миллион кутилмаганда баҳс мавзусига айланди: хотин буни умумий квартирага қўшилган ҳисса деб ҳисоблади, эрининг ота-онаси эса — «қариндошларча» берилган, ҳеч қандай қоғозсиз ўз пуллари деб.
Ота-она квартирага пул беряпти — бу тез-тез учрайдиган ва деярли ҳар доим яхши ниятли ҳолат, лекин расмийлаштирмаса, йиллар ўтиб ҳеч ким аниқ келишувларни эсламай қолганда, у осонгина низога айланади. Бу пулни ёзма расмийлаштириш — ота-онага ишонмаслик эмас, битимда қатнашган ҳаммани ҳимоя қилиш масаласи.
Совға ёки қарз: фарқи нимада
Совға — қайтариш шарт бўлмаган пул; ажрашганда бундай сумма одатда ота-онаси ким бўлса, ўша турмуш ўртоғининг шахсий мулки ҳисобланади, оиланинг умумий мулки эмас. Қарз — фоизсиз ва қариндошлардан бўлса ҳам қайтарилиши керак бўлган пул; бундай сумма тилхат ёки шартнома билан тасдиқланиши керак, акс ҳолда унинг келиб чиқишини исботлаш деярли мумкин эмас.
Агар бу қарз бўлса, қандай ҳисоблаш керак
Ота-она пулни қарзга берган бўлса, суммани, муддатни ва қайтариш тартибини дарров ёзиб қўйган маъқул — фоизсиз бўлса ҳам, иккала томонда бир хил тушунча бўлиши учун.
Ойлик қайтариш = қарз суммаси ÷ ойлар сони. Мисол: 100 000 000 сўм қарз, фоизсиз, 40 ойга — 100 000 000 ÷ 40 = 2 500 000 сўм ойига (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг). Агар ота-она квартира нархига ҳисса қўшган бўлса, бу улушни алоҳида ҳисоблаш мумкин: ҳисса ÷ квартира нархи × 100.
Масалан, квартира нархи шартли 400 000 000 сўм ва ота-она ҳиссаси 100 000 000 сўм бўлса, улуш 25 % ни ташкил қилади — ва агар мулк ҳуқуқидаги улушни расмийлаштирмоқчи бўлсангиз, оддий қарз эмас, буни ҳам ёзма тасдиқлаш керак. Ота-она рамзий фоиз сўраса, фоизни тўғри ҳисоблашда фоизлар оддий сўзлар билан мақоласи ёрдам беради.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Қарз суммаси | Ота-она билан келишув | 100 000 000 сўм |
| Ойлик қайтариш | Сумма ÷ ойлар сони | 100 000 000 ÷ 40 = 2 500 000 сўм |
| Квартира нархидаги улуш | Ҳисса ÷ квартира нархи × 100 | 100 000 000 ÷ 400 000 000 = 25 % |
Муаммо бўлмаслиги учун қандай расмийлаштириш керак
- Олдиндан келишинг — бу совғами ёки қарзми — индамай ўтказилган пулни кейин ҳар хил талқин қилишади.
- Фоизсиз қарз бўлса ҳам, сумма, сана ва тўлов мақсади кўрсатилган тилхат расмийлаштиринг.
- Сумма катта бўлса ёки ота-она квартирада улуш хоҳласа, буни нотариус орқали, оғзаки эмас, расмийлаштиринг.
- Ажрашиш сценарийсини олдиндан муҳокама қилинг — бир марта ноқулай суҳбат йиллар ўтиб суд жараёнидан арзонроқ.
Расмийлаштирмаса нима йўқолади
Кўпинча шундай бўлади: пул ҳужжациз ўтказилади, ва бир неча йилдан кейин ҳеч ким бу оддий жамғармами ёки совғами эканини исботлай олмайди. Таниш ҳолат: тилхат бўлмаган, «биз қариндошмиз-ку», ва судда пулнинг келиб чиқишини исботлаб бўлмади.
Бу ипотека билан қандай боғлиқ
Ота-она пули кўпинча айнан бошланғич тўловни ёпади, қолганини эса оила ипотека орқали тўлайди — қанча кредит кераклигини тушуниш учун банклар шартларини олдиндан ипотека калкуляторида солиштиринг ва шартларнинг ўзини ипотека бўлимида кўринг. Ота-она пули етмаса, фарқни оддий истеъмол кредитидан ҳам ёпиш мумкин — вариантларни кредитлар бўлимида солиштиринг, квартираларнинг ўзини эса тарқоқ эълонлар ўрнига кўчмас мулк бўлимида кўрган қулайроқ.
Тез-тез учрайдиган хатолар
Оғзаки келишувни ҳам ёзма қайд қилмаслик, оилавий ишончга таяниб. Ота-она пулини оиланинг умумий жамғармаси билан аралаштириб юбориш, йиллар ўтиб манбаларни ажратиб бўлмайдиган даражада. Ажрашиш ёки квартирани сотиш пайтида бу пул билан нима бўлишини олдиндан муҳокама қилмаслик. Ота-она билан яшаб, оилавий пулни қандай жамғариш ва бошқариш ҳақида алоҳида мақола бор — ота-онаси билан яшаб қандай жамғариш мумкин.
Қисқа жавоблар
Ота-она квартирага пул берди — буни ҳужжат билан расмийлаштириш керакми?
Ҳа, сумма ва сана кўрсатилган тилхат ҳам иккала томонни ҳимоя қилади ва йиллар ўтиб аниқ келишувлар унутилганда низоларнинг олдини олади.
Квартира учун совға ва қарз ўртасидаги фарқ нимада?
Совғани қайтариш шарт эмас ва ажрашганда одатда шахсий мулк ҳисобланади, қарз эса қайтарилиши керак ва ҳужжат билан тасдиқланиши шарт.
Бу қарз бўлса, ойлик қайтаришни қандай ҳисоблаш мумкин?
Қарз суммасини қайтармоқчи бўлган ойлар сонига бўлинг — худди фоизсиз ҳар қандай тўлов каби.
Ота-она ҳиссаси учун квартирада улуш расмийлаштириш мумкинми?
Мумкин, олдиндан шундай келишилган бўлса — улуш ҳиссани квартиранинг тўлиқ нархига бўлиб ҳисобланади ва нотариус орқали расмийлаштирилади.
Пул аллақачон ҳужжациз ўтказилган бўлса нима қилиш керак?
Ҳақиқий ўтказиш санаси кўрсатилган ҳолда орқага қайтиб тилхат расмийлаштиринг — ҳужжациздан кўра кеч бўлса ҳам яхшироқ.
Қисқача
- Совға ва қарз — ажрашиш ёки квартирани сотишда турли оқибатларга олиб келадиган ҳар хил нарсалар.
- Қарзнинг ойлик қайтариши оддий ҳисобланади: сумма қайтариш ойлари сонига бўлинади.
- Тилхат ёки совға шартномаси йиллар ўтиб суд низосига қараганда арзонга тушади.
- Мулк ҳуқуқидаги улуш ҳиссанинг квартиранинг тўлиқ нархидаги фоизи сифатида ҳисобланади.
- Ҳужжатларни расмийлаштириш оилага ишонмаслик эмас, пул билан қатнашган ҳаммани ҳимоя қилиш.
