Квартира ҳадясини қандай расмийлаштириш керак

Квартира ҳадясини қандай расмийлаштириш керак — буни одатда ота-она уйни болаларга ўтказмоқчи бўлганда сўрашади, юристга бориш эса ортиқча туюлади. Расмийлаштиришнинг ўзи ҳақиқатан мураккаб эмас, лекин ҳадянинг оқибатлари бор ва улар ҳақида кеч билиб олишади: ҳадя қилдингизми — орқага йўл йўқ.

Ҳадя — бу уйни пулсиз ва қарши шарциз бериш. «Ҳадя қиламан, сен менга қарайсан» ҳам, «ҳадя қиламан, кейин ярмини қайтарасан» ҳам эмас: қарши шарт пайдо бўлиши билан бу ҳадя бўлмай қолади ва битим ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин.

Қуйида ҳадя сотув ва васиятномадан нимаси билан фарқ қилиши, ким ҳадя қила олиши, битим қачон бекор қилиниши ва ҳадя қилинган квартира харидори нимани текшириши ҳақида. Бож ва солиқларни ёзмаймиз: улар қариндошликка боғлиқ ва ўзгаради, нотариусдан аниқланг. Ўхшаш уйлар нархини квартира сотуви эълонларида кўринг.

Ҳадя сотув ва васиятномадан нимаси билан фарқ қилади

Бу уч усул тез-тез чалкаштирилади, фарқ эса туб.

Хулоса оддий. Уйни ўтказиб, умр охиригача ўзингиз тасарруф этмоқчи бўлсангиз — сизга васиятнома керак. Ўғил ёки қиз ҳозироқ мулкдор бўлишини истасангиз — ҳадя мос келади.

Ким квартирани ҳадя қила олади

• Мулкдор. Рўйхатдан ўтган ҳуқуқи бор одамгина ҳадя қилади.
• Муомала лаёқатли одам — нима қилаётганини тушунадиган. Буни нотариус текширади, шунинг учун кексаларнинг ҳадяси диққат билан расмийлаштирилади.
• Ҳар икки турмуш ўртоқ, агар квартира никоҳ даврида олинган бўлса: иккинчисининг ёзма розилиги керак.
• Барча ҳаммулкдорлар, агар квартира улушларда бўлса: ўз улушини ҳар ким ўзи ҳадя қилади.

Алоҳида ҳолат — болалар. Болага ҳадя қилиш мумкин, бола номидан эса мумкин эмас: вояга етмаганнинг мол-мулки бундай берилмайди. Унинг улуши билан боғлиқ ҳаракат васийлик органи орқали боради.

Расмийлаштириш тартиби

1. Ҳужжатларни йиғинг: пасспортлар, мулк ҳуқуқи, ҳуқуқ асоси, кадастр ҳужжатлари, рўйхат маълумотномаси, керак бўлса турмуш ўртоғи розилиги.
2. Нотариусга икковлон боринг. Нотариус ҳужжатларни, шахсларни ва иккала томон битим моҳиятини тушунаётганини текширади.
3. Ҳадя шартномасини нотариусда имзоланг ва тегишли тўловларни тўланг.
4. Ҳуқуқнинг ўтишини кадастр органида рўйхатдан ўтказинг. Шу ёзувгача квартира юридик жиҳатдан ҳадя қилувчида қолади.
5. Рўйхат белгиси қўйилган ҳужжатларни шартнома билан сақланг.

Ҳужжатлар рўйхати ва тўлов миқдори қариндошлик даражасига боғлиқ — уларни нотариус айтади. Ярим соатлик маслаҳат саволларнинг кўпини ёпади.

Ҳадя қачон бекор қилиниши мумкин

Ҳадяни ўйлагандан кўра кўпроқ баҳслашади, буни деярли ҳар доим қариндошлар қилади — мол-мулк бўлинганда ёки ҳадя қилувчи вафотидан кейин.

• Ҳадя қилувчи нима имзолаётганини тушунмаган. Ёш, касаллик, соғлиқ ҳолати — энг кўп учрайдиган баҳс йўналиши.
• Босим остида имзолаш.
• Ҳадя ортида сотув яширинган. Ҳаммулкдорлар розилиги шундай четлаб ўтилади — кейин шу битимни бузади.
• Умумий уйни ҳадя қилишга турмуш ўртоғи розилиги йўқ.
• Бола ҳуқуқи бузилган, улуш васийлик органи рухсатисиз кетган бўлса.
• Ҳадя қилувчи ягона уйидан айрилган — бундай ҳолатларни судлар алоҳида диққат билан кўради.

Иккала томон учун хулоса: битим қанчалик шаффоф бўлса, кейин даъво келиш эҳтимоли шунчалик кам.

Ҳадя қилувчи учун хавф: яшаш ҳуқуқи

Бу имзолашдан олдин тушуниш керак бўлган асосий нарса. Ҳадядан кейин квартира бошқа одамники, қариндошлик бунга таъсир қилмайди: ҳужжат бўйича сиз энди мулкдор эмассиз.

Кўп учрайдиган ҳикоя: кекса она квартирани болаларидан бирига ҳадя қилади, уч йилдан кейин муносабат бузилади ёки янги мулкдор уйни сотмоқчи бўлади. Онада битта далил қолади — «мен шу ерда рўйхатдаман». Бу эса мулк ҳуқуқига тенг эмас.

Олдиндан нима қилиш мумкин:

• Шартномада квартирадан фойдаланиш ҳуқуқингизни қандай мустаҳкамлашни нотариус билан муҳокама қилиш.
• Уйни ҳозироқ беришга тайёр бўлмасангиз, ҳадя ўрнига васиятномани кўриб чиқиш.
• Ягона уйни «ҳар эҳтимолга қарши» ҳадя қилмаслик ва буни қариндошлар босими остида қилмаслик.

Ҳадя қилинган квартира харидори нимани текшириши керак

Квартира тарихида ҳадя бўлса, бу ҳукм эмас — лекин диққатлироқ текшириш керак.

• Ҳадя шартномасининг ўзини ва ҳозирги мулкдорга ҳуқуқ рўйхатга олингани ҳақидаги ёзувни кўринг.
• Ким кимга ҳадя қилганини аниқланг. Қариндошлар орасида бу одатий, бегоналар орасида изоҳ талаб қилади.
• Ҳадядан бери қанча вақт ўтганини сўранг. Янги битим — баҳс эҳтимоли кўпроқ.
• Ҳадя қилувчи тирикми, қаерда яшайди ва квартирада рўйхатда қолмаганми — билиб олинг.
• Уй никоҳ даврида олинган бўлса, турмуш ўртоғининг розилиги бўлганми — текширинг.
• Кадастрдан янги маълумотнома олинг: чеклов, ҳибс ва гаров айнан шунда кўринади.

Умумий тартиб иккиламчи бозордаги ҳар қандай хариддагидек — квартира ҳужжатларини текшириш ҳақидаги мақолага қаранг. Кредитга олсангиз, банк ҳам тарихни ўрганади: шартларни ипотека бўлимида кўринг, тўловни ипотека калкуляторида чамаланг. Вариантларни кўчмас мулк бўлимида солиштиринг.

Тез-тез учрайдиган хатолар

• Ҳаммулкдорлар розилигини четлаб ўтиш учун сотув ўрнига ҳадя расмийлаштириш.
• Қараш ёки пул ҳақида «оғзаки» келишиш — ҳадяда қарши шарт бўлиши мумкин эмас.
• Ягона уйни ҳадя қилиб, ҳимоя сифатида рўйхатга умид боғлаш.
• Шартномани нотариуссиз ва ҳуқуқни рўйхатдан ўтказмасдан имзолаш.
• Ҳадяни шунчаки фикрдан қайтиб бекор қилса бўлади деб ўйлаш.

Қисқа жавоблар

Квартира ҳадясини энг тез қандай расмийлаштириш мумкин?

Ҳужжатларни йиғиб, нотариусга икковлон бориб, шартномани имзолаш ва ҳуқуқ ўтишини рўйхатдан ўтказиш. Жараённи шошилиш эмас, тўлиқ тўплам тезлаштиради: кечикиш кўпинча етишмаган маълумотнома сабабли.

Ҳадяни бекор қилса бўладими?

Ўз хоҳиши билан — йўқ. Бекор қилиш фақат истисно ҳолатларда ва одатда суд орқали мумкин. Шунинг учун қарор имзолашдан кейин эмас, олдин қабул қилинади.

Ҳадя қилган яхшими ёки васият қилганми?

Мулк ҳуқуқидан қачон айрилишга тайёрлигингизга боғлиқ. Ҳадя квартирани дарров ва қайтармасдан беради, васиятнома эса фақат вафотдан кейин ва уни ўзгартириш мумкин. Иккилансангиз, иккала вариантни нотариус билан муҳокама қилинг.

Ҳадя қилинган квартирани олиш хавфлими?

Тарихини текширсангиз, бошқа иккиламчи уйдан хавфлироқ эмас: ҳадя шартномаси, ҳуқуқ рўйхати, турмуш ўртоғи розилиги, кадастрдан янги маълумотнома. Бегоналар орасидаги ҳадя, янги сана ва шошилиш бирга келса — эҳтиёт бўлинг.

Қисқаси

• Ҳадя — пулсиз ва қарши шарциз бериш, ҳуқуқ дарров ўтади.
• Фақат мулкдор ҳадя қилади, уй умумий бўлса турмуш ўртоғи розилиги керак.
• Расмийлаштириш нотариус орқали боради ва ҳуқуқни рўйхатга олиш билан тугайди.
• Ҳадяни одатда қариндошлар баҳслашади — битим шаффоф бўлгани маъқул.
• Ҳадя қилувчи мулкидан айрилади: рўйхат эгалик ҳуқуқининг ўрнини босмайди.
• Харидорга: ким кимга, қачон ҳадя қилган ва ҳадя қилувчи ҳозир қаерда.