Ўзбекистонда никоҳ шартномаси: нима учун керак ва қандай тузилади

Никоҳ шартномаси битта нарса учун керак: оилада тинчлик бор пайтда кимнинг мол-мулки кимники эканини олдиндан келишиб олиш, тинчлик йўқолганда эса уни судда бўлмаслик учун. Бу ишончсизлик ёки «ажралишга тайёргарлик» ҳақида эмас. Бу онанинг квартираси, отанинг машинаси ёки эр-хотиндан бирининг бизнеси ўн йилдан кейин тортишув мавзусига айланмаслиги ҳақида.

Умумий қоидага кўра, никоҳда орттирилган ҳамма нарса умумий ҳисобланади ва ким нима ёздирганидан қатъи назар тенг бўлинади. Никоҳ шартномаси — бу қоидани ўз оилангизга мослаб ўзгартириш усули. Ўзбекистонда у нотариусда тузилади ва қанчалик саводли тузилса, шунчалик ишлайди.

Никоҳ шартномаси нима учун керак

Оддий маҳалла воқеасини тасаввур қилинг. Ота-она ўғлига тўйдан олдин квартира совға қилди. Саккиз йилдан кейин никоҳ бузилади ва иккинчи томон айтади: бирга яшадик, таъмирни бирга қилдик, демак улуш меники. Ҳар бир плитка чеки далилга айланадиган оғир тортишув бошланади.

Никоҳ шартномаси бундай саволларни олдиндан ёпади. У қуйидаги ҳолларда фойдали:

• эр-хотиндан бирида никоҳгача уй ёки мерос бўлса ва уни шахсий қолдирмоқчи бўлсалар;
• квартира ипотекага олинса, бошланғич тўловни эса бир томоннинг ота-онаси берган бўлса;
• кимдадир ўз бизнеси бўлса ва шерик бўлинишда улуш кетишини истамаса;
• эр-хотин умумий уйга тенг бўлмаган пул қўйиб, буни қайд этмоқчи бўлса.

Оилада йирик мол-мулк бўлмаса ва барча харидлар умумий бўлса, шартнома кўпинча керак ҳам эмас. У мажбурий эмас — бу асбоб, мажбурият эмас.

Нимани ёзиш мумкин, нимани мумкин эмас

Никоҳ шартномаси фақат мол-мулк ва пулни тартибга солади. Ҳис-туйғу, болалар ва шахсий ҳаётга тегишли ҳамма нарсани унга ёзиб бўлмайди, бундай бандлар шунчаки ишламайди.

Қонун нимага рухсат бериши ва нимани тақиқлашини нотариусдан аниқланг: иборалар муҳим ва битта нотўғри банд бутун маънони йўққа чиқариши мумкин. Шартлар ва амалиёт вақт ўтиши билан ўзгаради, шунинг учун қўшни гапига эмас, амалдаги қоидаларга таянинг.

Қачон тузиш мумкин

Никоҳ шартномаси ё тўйдан олдин, ё никоҳ давомида исталган пайтда имзоланади. Тўйдан олдин имзоланган бўлса, у никоҳ расман рўйхатга олинган кундан кучга киради. Ундан олдин қоғоз шунчаки кутиб туради.

Уни жанжал авжида, ажралиш остонада турганда тузиш кеч ва таваккалли: бундай шартномани кейин «босим остида имзоладим» деб бекор қилдириш осонроқ. Энг яхши пайт — иккови ҳам хотиржам бўлиб, ишларини умумий оила бюджетидагидек тартибга солаётган пайтдир.

Қандай тузилади: ҳаракатлар тартиби

Шартномани чўнтакда ёзиб бўлмайди — уни албатта нотариус тасдиқлайди. Тартиб тахминан шундай:

1. Иккала томон нимани қайд этмоқчи эканини муҳокама қилади: қайси мол-мулк шахсий, ким нимани тўлайди, ажралишда қандай бўлинади.
2. Мол-мулк ҳужжатларини йиғади — квартира, машина, бизнесдаги улуш, омонатлар.
3. Шартнома лойиҳасини тайёрлайди. Интернетдаги шаблон билан эмас, юрист ёки нотариус билан яхшироқ.
4. Икковлашиб нотариусга келади, матнни ўқийди, савол беради ва имзолайди.
5. Нотариус шартномани тасдиқлайди. Шу пайтдан у ишлайди.

Тасдиқлаш учун бож олинади, унинг миқдори ва тўлаш тартибини жойида аниқланг — улар ўзгаради, шунинг учун аниқ суммаларни бу ерда айтмаймиз. Нотариус ва ёндош хизматларни хизматлар бўлимидан топиш қулай.

Шартнома кредит ва ипотекага қандай таъсир қилади

Бу тез-тез ва оғриқли савол. Квартира никоҳда ипотекага олинган бўлса, умумий қоидага кўра уй ҳам, қарз ҳам умумий. Никоҳ шартномаси ким қандай улушда кредитни тўлашини ва уй тўлаб бўлингач кимга тегишини ёзиб қўйиши мумкин.

Аммо муҳим изоҳ бор: банк сизнинг шартномангиз тарафи эмас. Сизнинг ички келишувларингиз банк олдидаги мажбуриятни ўз-ўзидан бекор қилмайди. Шунинг учун кредит бўйича ўзгаришлар банк билан ҳам келишилади. Уй-жой дастурлари шартларини кредитлар бўлимида солиштиринг, тўловни эса ипотека калкуляторида чамаланг.

Ўзгартириш ёки бекор қилиш мумкинми

Ҳа. Иккови рози экан, шартномани исталган пайтда ўзгартириш ёки бекор қилиш мумкин — ўша тартибда, нотариус орқали. Бир томонлама қоғозни йиртиб бўлмайди: шартларни ўзинг билан ўзинг ёзган бўлсанг, бу шартнома эмас.

Бир томон ўзини асоратга солинган деб ҳисобласа, шартномани судда эътироз билдириши мумкин. Шунинг учун соғлом шартнома — иккала томонга ҳам нимадир қоладигани, биттаси ҳаммасини олиб қўядигани эмас.

Тез-тез учрайдиган хатолар

• Шартномага болалар, ҳис-туйғу ва турмушни ёзиш — бу бандлар ишламайди.
• Матнни тасодифий шаблон бўйича тузиб, уни нотариусда текширмаслик.
• Бир томонни умуман мол-мулксиз қолдириш — бундай шартномага осон эътироз билдирилади.
• Банкни унутиш: эр-хотин ўртасидаги шартнома кредит шартини ўзи ўзгартирмайди.
• Жанжал авжида имзолаш, босим борлигини исботлаш осон бўлганда.
• Янги йирик мол-мулк ёки бизнес пайдо бўлганда шартномани янгиламаслик.

Қисқа жавоблар

Никоҳ шартномаси мажбурийми

Йўқ. Бу ихтиёрий асбоб. Усиз мол-мулк умумий қоида бўйича бўлинади — одатда тенг. Шартнома бу қоидадан онгли равишда четга чиқмоқчи бўлганларга керак.

Уни тўйдан кейин тузиш мумкинми

Ҳа, никоҳнинг исталган пайтида. Тўйдан олдин тузсангиз, у фақат никоҳ расман рўйхатга олинган кундан кучга киради.

У никоҳгача квартирани ҳимоя қиладими

Шахсий мол-мулк шундоқ ҳам сизники ҳисобланади, лекин шартнома унга қилинган таъмир ва сармоя ҳақидаги келажакдаги тортишувларни олади. Аниқ ибораларни нотариус билан келишинг.

Ажралишда ипотекага нима бўлади

Уй ҳам, қарз ҳам одатда умумий. Шартнома ким тўлаши ва уй кимга тегишини тақсимлайди, лекин банк олдидаги мажбуриятни банк билан алоҳида ўзгартириш керак.

Меросни шартнома орқали бериш мумкинми

Мерос масаласини никоҳ шартномаси эмас, васиятнома ва қонун ҳал қилади. Мероснинг пул томони ҳақида мерос ва пул мақоласини ўқинг.

Қисқача

• Никоҳ шартномаси «ҳаммаси тенг» қоидасини оилага мослаб ўзгартиради.
• Унга фақат мол-мулк ва пул ёзилади, бола ва ҳис-туйғу эмас.
• Нотариусда, тўйдан олдин ёки никоҳда тузилади.
• У банк олдидаги мажбуриятни ўз-ўзидан бекор қилмайди.
• Иккови рози экан, шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш мумкин.

Суммалар ва толовларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кориш қулай.