Nikoh shartnomasi bitta narsa uchun kerak: oilada tinchlik bor paytda kimning mol-mulki kimniki ekanini oldindan kelishib olish, tinchlik yo‘qolganda esa uni sudda bo‘lmaslik uchun. Bu ishonchsizlik yoki «ajralishga tayyorgarlik» haqida emas. Bu onaning kvartirasi, otaning mashinasi yoki er-xotindan birining biznesi o‘n yildan keyin tortishuv mavzusiga aylanmasligi haqida.
Umumiy qoidaga ko‘ra, nikohda orttirilgan hamma narsa umumiy hisoblanadi va kim nima yozdirganidan qat’i nazar teng bo‘linadi. Nikoh shartnomasi — bu qoidani o‘z oilangizga moslab o‘zgartirish usuli. O‘zbekistonda u notariusda tuziladi va qanchalik savodli tuzilsa, shunchalik ishlaydi.
Nikoh shartnomasi nima uchun kerak
Oddiy mahalla voqeasini tasavvur qiling. Ota-ona o‘g‘liga to‘ydan oldin kvartira sovg‘a qildi. Sakkiz yildan keyin nikoh buziladi va ikkinchi tomon aytadi: birga yashadik, ta’mirni birga qildik, demak ulush meniki. Har bir plitka cheki dalilga aylanadigan og‘ir tortishuv boshlanadi.
Nikoh shartnomasi bunday savollarni oldindan yopadi. U quyidagi hollarda foydali:
- er-xotindan birida nikohgacha uy yoki meros bo‘lsa va uni shaxsiy qoldirmoqchi bo‘lsalar;
- kvartira ipotekaga olinsa, boshlang‘ich to‘lovni esa bir tomonning ota-onasi bergan bo‘lsa;
- kimdadir o‘z biznesi bo‘lsa va sherik bo‘linishda ulush ketishini istamasa;
- er-xotin umumiy uyga teng bo‘lmagan pul qo‘yib, buni qayd etmoqchi bo‘lsa.
Oilada yirik mol-mulk bo‘lmasa va barcha xaridlar umumiy bo‘lsa, shartnoma ko‘pincha kerak ham emas. U majburiy emas — bu asbob, majburiyat emas.
Nimani yozish mumkin, nimani mumkin emas
Nikoh shartnomasi faqat mol-mulk va pulni tartibga soladi. His-tuyg‘u, bolalar va shaxsiy hayotga tegishli hamma narsani unga yozib bo‘lmaydi, bunday bandlar shunchaki ishlamaydi.
| Mumkin | Mumkin emas |
|---|---|
| Nikohgacha kvartira shaxsiy qolishini belgilash | Ajralishdan keyin bola kim bilan qolishini hal qilish |
| Kredit va ipotekani kim to‘lashini bo‘lish | Sadoqatni jarima ostida majburlash |
| Umumiy uyda kimga qancha ulush tegishini belgilash | Qarindoshlar bilan ko‘rishishni yoki ishlashni taqiqlash |
| Biznes va undan daromad taqdirini kelishish | Bir tomonni butun mol-mulkdan mahrum qilish |
Qonun nimaga ruxsat berishi va nimani taqiqlashini notariusdan aniqlang: iboralar muhim va bitta noto‘g‘ri band butun ma’noni yo‘qqa chiqarishi mumkin. Shartlar va amaliyot vaqt o‘tishi bilan o‘zgaradi, shuning uchun qo‘shni gapiga emas, amaldagi qoidalarga tayaning.
Qachon tuzish mumkin
Nikoh shartnomasi yo to‘ydan oldin, yo nikoh davomida istalgan paytda imzolanadi. To‘ydan oldin imzolangan bo‘lsa, u nikoh rasman ro‘yxatga olingan kundan kuchga kiradi. Undan oldin qog‘oz shunchaki kutib turadi.
Uni janjal avjida, ajralish ostonada turganda tuzish kech va tavakkalli: bunday shartnomani keyin «bosim ostida imzoladim» deb bekor qildirish osonroq. Eng yaxshi payt — ikkovi ham xotirjam bo‘lib, ishlarini umumiy oila byudjetidagidek tartibga solayotgan paytdir.
Qanday tuziladi: harakatlar tartibi
Shartnomani cho‘ntakda yozib bo‘lmaydi — uni albatta notarius tasdiqlaydi. Tartib taxminan shunday:
- Ikkala tomon nimani qayd etmoqchi ekanini muhokama qiladi: qaysi mol-mulk shaxsiy, kim nimani to‘laydi, ajralishda qanday bo‘linadi.
- Mol-mulk hujjatlarini yig‘adi — kvartira, mashina, biznesdagi ulush, omonatlar.
- Shartnoma loyihasini tayyorlaydi. Internetdagi shablon bilan emas, yurist yoki notarius bilan yaxshiroq.
- Ikkovlashib notariusga keladi, matnni o‘qiydi, savol beradi va imzolaydi.
- Notarius shartnomani tasdiqlaydi. Shu paytdan u ishlaydi.
Tasdiqlash uchun boj olinadi, uning miqdori va to‘lash tartibini joyida aniqlang — ular o‘zgaradi, shuning uchun aniq summalarni bu yerda aytmaymiz. Notarius va yondosh xizmatlarni xizmatlar bo‘limidan topish qulay.
Shartnoma kredit va ipotekaga qanday ta’sir qiladi
Bu tez-tez va og‘riqli savol. Kvartira nikohda ipotekaga olingan bo‘lsa, umumiy qoidaga ko‘ra uy ham, qarz ham umumiy. Nikoh shartnomasi kim qanday ulushda kreditni to‘lashini va uy to‘lab bo‘lingach kimga tegishini yozib qo‘yishi mumkin.
Ammo muhim izoh bor: bank sizning shartnomangiz tarafi emas. Sizning ichki kelishuvlaringiz bank oldidagi majburiyatni o‘z-o‘zidan bekor qilmaydi. Shuning uchun kredit bo‘yicha o‘zgarishlar bank bilan ham kelishiladi. Uy-joy dasturlari shartlarini kreditlar bo‘limida solishtiring, to‘lovni esa ipoteka kalkulyatorida chamalang.
O‘zgartirish yoki bekor qilish mumkinmi
Ha. Ikkovi rozi ekan, shartnomani istalgan paytda o‘zgartirish yoki bekor qilish mumkin — o‘sha tartibda, notarius orqali. Bir tomonlama qog‘ozni yirtib bo‘lmaydi: shartlarni o‘zing bilan o‘zing yozgan bo‘lsang, bu shartnoma emas.
Bir tomon o‘zini asoratga solingan deb hisoblasa, shartnomani sudda e’tiroz bildirishi mumkin. Shuning uchun sog‘lom shartnoma — ikkala tomonga ham nimadir qoladigani, bittasi hammasini olib qo‘yadigani emas.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Shartnomaga bolalar, his-tuyg‘u va turmushni yozish — bu bandlar ishlamaydi.
- Matnni tasodifiy shablon bo‘yicha tuzib, uni notariusda tekshirmaslik.
- Bir tomonni umuman mol-mulksiz qoldirish — bunday shartnomaga oson e’tiroz bildiriladi.
- Bankni unutish: er-xotin o‘rtasidagi shartnoma kredit shartini o‘zi o‘zgartirmaydi.
- Janjal avjida imzolash, bosim borligini isbotlash oson bo‘lganda.
- Yangi yirik mol-mulk yoki biznes paydo bo‘lganda shartnomani yangilamaslik.
Qisqa javoblar
Nikoh shartnomasi majburiymi
Yo‘q. Bu ixtiyoriy asbob. Usiz mol-mulk umumiy qoida bo‘yicha bo‘linadi — odatda teng. Shartnoma bu qoidadan ongli ravishda chetga chiqmoqchi bo‘lganlarga kerak.
Uni to‘ydan keyin tuzish mumkinmi
Ha, nikohning istalgan paytida. To‘ydan oldin tuzsangiz, u faqat nikoh rasman ro‘yxatga olingan kundan kuchga kiradi.
U nikohgacha kvartirani himoya qiladimi
Shaxsiy mol-mulk shundoq ham sizniki hisoblanadi, lekin shartnoma unga qilingan ta’mir va sarmoya haqidagi kelajakdagi tortishuvlarni oladi. Aniq iboralarni notarius bilan kelishing.
Ajralishda ipotekaga nima bo‘ladi
Uy ham, qarz ham odatda umumiy. Shartnoma kim to‘lashi va uy kimga tegishini taqsimlaydi, lekin bank oldidagi majburiyatni bank bilan alohida o‘zgartirish kerak.
Merosni shartnoma orqali berish mumkinmi
Meros masalasini nikoh shartnomasi emas, vasiyatnoma va qonun hal qiladi. Merosning pul tomoni haqida meros va pul maqolasini o‘qing.
Qisqacha
- Nikoh shartnomasi «hammasi teng» qoidasini oilaga moslab o‘zgartiradi.
- Unga faqat mol-mulk va pul yoziladi, bola va his-tuyg‘u emas.
- Notariusda, to‘ydan oldin yoki nikohda tuziladi.
- U bank oldidagi majburiyatni o‘z-o‘zidan bekor qilmaydi.
- Ikkovi rozi ekan, shartnomani o‘zgartirish yoki bekor qilish mumkin.
Summalar va tolovlarni NARXTOP kalkulyatorida hisoblab korish qulay.
