Отада автокредит қолган эди — тўловлар тугашига яна икки йил бор эди. Дафн маросимидан бир ой ўтиб, банк фарзандларга қўнғироқ қила бошлади: «Сизда муддати ўтган тўлов бор, тўлаш керак». Уларнинг ҳеч бири буни қилишга умуман мажбурми ёки йўқлигига ишончи комил эмас эди — чунки машинани ҳали ҳеч ким расман қайта расмийлаштирмаган эди.
Вафот этганнинг қарзлари ҳақиқатан ҳам меросхўрларга ўтади, лекин автоматик ва шарциз эмас. Тўлашдан олдин ёки, аксинча, банкни эътиборсиз қолдиришдан олдин, қонун вафот этганнинг автокредити ҳақида аслида нима дейишини тушуниб олган маъқул.
Автокредит мерос бўлиб ўтадими
Ҳа, лекин фақат мероснинг ўзи билан бирга ва меросхўр уни қабул қилган бўлсагина. Меросхўрлар вафот этганнинг қарзлари учун олинган мерос қиймати доирасида жавобгар бўлади (1156-модда) — бу суммадан ортиқни улардан ундириб бўлмайди. Агар мерос қабул қилинмаган ёки ундан воз кечилган бўлса, шу мол-мулк учун қарз воз кечган кишига ўтмайди, лекин мол-мулкнинг ўзи ҳам унга тегмайди.
Машина банкда гаровда бўлиши амалда нимани англатади
Кредит тўланмагунича, машина одатда банкда гаровда қолади. Меросхўр мерос ҳуқуқи ҳақидаги гувоҳномани олиб, автомобилни ўз номига қайта расмийлаштирса ҳам, гаров машинадан автоматик олиб ташланмайди. Банк қарзни тўлашни талаб қилишга, агар тўловлар келмаса — гаровдаги мол-мулкка, яъни машинанинг ўзига ундириш қўллашга ҳақли, у расман меросхўрга тегишли бўлганидан қатъи назар.
Меросхўрлар бир нечта бўлса-ю, ҳар бири тўлашга тайёр бўлмаса
Меросхўрлар қарзлар учун биргаликда жавобгар бўлади, лекин ўз мерос улуши қиймати доирасида. Машинани ўзида қолдирмоқчи бўлган киши ундаги кредит қолдиғини ҳам ўз зиммасига олиши мантиқий. Машинадан бошқа меросхўр фойдасига воз кечганлар унинг учун шахсан тўлашга мажбур эмас — лекин вафот этганда бошқа мол-мулк ҳам бўлса, кредит қарзи фақат машина ҳисобидан эмас, умумий мерос таркиби ҳисобидан ҳам тўланиши мумкин.
Кредитни тўламаслик учун машинадан воз кечиш мумкинми
Ҳа, меросхўр бутун меросдан воз кечишга ҳақли (1147-модда) — шунда у на машинани, на бошқа мол-мулкни олади ва вафот этганнинг қарзлари учун жавобгар бўлмайди. Аммо танлаб бўлмайди: пул ва квартирани олиб, кредитли машинадан алоҳида воз кечиш мумкин эмас — мерос бутунлигича қабул қилинади ёки қабул қилинмайди.
Агар меросхўрларнинг ҳеч бири машинани қарз билан бирга қабул қилишни хоҳламаса, банк гаров эгаси сифатида гаровдаги мол-мулкка умумий тартибда ундириш қўллашга ҳақли — меросхўрларнинг тўловчи сифатида иштирокисиз.
Биринчи навбатда нима қилиш керак
- Банк қўнғироқларини эътиборсиз қолдирмаслик, лекин қарзнинг аниқ суммасини билмасдан туриб дарҳол тўлашга рози бўлмаслик.
- Банкдан қарз қолдиғи ҳақида расмий маълумотнома ва машина гаровда эканлиги тасдиғини сўраш.
- Нотариусга мурожаат қилиб, фақат машинани эмас, бутун мерос таркибини баҳолаш.
- Қарор қабул қилиш: меросни қарз билан бирга бутунлигича қабул қилиш ёки бутунлай воз кечиш.
Кўп учрайдиган хатолар
- Машина умуман сизнинг мерос улушингизга киришини аниқламасдан, кредитни ўз пулингиздан дарҳол тўлаш.
- «Мен шунчаки қариндошман, расмий меросхўр эмасман» деб, қарз ўз-ўзидан йўқолади деб ўйлаш — банк гаров эгаси сифатида бундан қатъи назар машинанинг ўзига ундириш қўллашга ҳақли.
- Гаров олиб ташланмасдан ва мерос расмийлаштирилмасдан машинани сотиш — харидор кейинчалик тўланмаган кредит ҳақида билиб қолиши мумкин.
- Банк билан гаплашмасдан сукут сақлаш — бу фақат муддати ўтган тўлов ва пенияни оширади.
Агар машинани ўзингизда қолдириб, кредитни қайта расмийлаштиришга қарор қилсангиз, турли банкларнинг автокредит шартларини автокредитлар бўлимида солиштириш мумкин, бўлажак тўловни ўзингиз қандай ҳисоблашни эса «Кредит бўйича тўловни ўзим қандай ҳисоблайман» мақоласида ўқинг.
Ким ҳақ: низони таҳлил қилиш
Ота автокредит олган, кафил сифатида унинг укаси турган эди. Ота вафотидан кейин тўловлар тўхтади, банк кафилдан пул талаб қилди. Амаки эса: тўласин фарзандлар — бу уларнинг мероси, мен укам учун кафил бўлганман, улар учун эмас, деб ҳисоблайди. Фарзандлар эса: биз бу машинани қарз билан бирга қабул қилишни хоҳлашимизга умуман ишончимиз йўқ, деб жавоб беришади.
Бу ерда мураккаб ҳолат: кафиллик ва мерос — турли мажбуриятлар. Кафил банк олдида ўз шартномаси шартлари бўйича жавобгар бўлади, ким меросхўр экани ва у меросни қабул қилганми ёки йўқлигидан қатъи назар, агар кафиллик шартномасида бошқача аниқ ёзилмаган бўлса. Меросхўрлар эса қарз учун фақат меросни қабул қилган бўлсагина ва унинг қиймати доирасидагина жавобгар бўлади. Аниқ ечим кредит шартномаси ва кафиллик шартномаси матнига боғлиқ — уларсиз бир хил жавоб бериб бўлмайди.
Қарзли машинани қабул қилиш фойдалими — қандай ҳисоблаш
Формула: меросхўр фойдаси = машинанинг бозор нархи − кредит қолдиғи. Мисол: машина 90 000 000 сўм туради, кредит қолдиғи — 60 000 000 сўм, фарқ мусбат — 30 000 000 сўм, машинани қабул қилиб, қолдиқни тўлаш маъноли. Агар кредит қолдиғи машина нархи билан бир хил ҳолда 100 000 000 сўм бўлганида, фарқ манфий чиқиб, қабул қилиш фойдасиз бўлар эди.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Кредит қолдиғи | банкдан расмий маълумотнома | 60 000 000 сўм |
| Машинанинг бозор нархи | ўхшаш эълонлар билан солиштириш | 90 000 000 сўм |
| Меросхўр фойдаси | машина нархи − кредит қолдиғи | 90 000 000 − 60 000 000 = 30 000 000 сўм |
Рақамлар шартли, аниқ қолдиқни ўз банкингиздан билиб олинг. Ўхшаш машинанинг бозор нархини автомобил сотув эълонлари орасидан солиштириш, кредитни ўз номингизга қайта расмийлаштирсангиз янги тўловни эса автокредит калкуляторида ҳисоблаб кўриш мумкин.
Қисқа жавоблар
Вафот этганнинг автокредити меросхўрларга ўтадими?
Ҳа, лекин фақат улар меросни қабул қилган бўлса ва олинган мол-мулк қиймати доирасида — бу суммадан ортиқни улардан ундириб бўлмайди.
Машина меросхўр номига қайта расмийлаштирилган бўлса ҳам, банк уни олиб қўя оладими?
Ҳа, кредит тўланмаган бўлса — машина гаровда қолаверади ва банк унинг ҳозирги эгаси кимлигидан қатъи назар унга ундириш қўллашга ҳақли.
Фақат қарздан воз кечиб, машинани ўзида қолдириш мумкинми?
Йўқ, мерос бутунлигича қабул қилинади ёки қабул қилинмайди — танлаб, фақат қарздан воз кечиб, қолган мол-мулкни сақлаб қолиб бўлмайди.
Меросхўрларнинг ҳеч бири кредитни тўлашни хоҳламаса нима қилиш керак?
Бутун меросдан воз кечиш мантиқий — шунда банк гаров эгаси сифатида машинага ўзи ундириш қўллайди.
Меросхўрлар меросдан воз кечса, автокредит кафили жавобгар бўладими?
Одатда ҳа, кафиллик ва мерос — турли мажбуриятлар, аммо аниқ жавоб кафиллик шартномаси шартларига боғлиқ.
Қисқача
- Автокредит меросхўрга мероснинг ўзи билан бирга ўтади, алоҳида эмас.
- Гаровдаги машина меросхўр номига қайта расмийлаштирилгандан кейин ҳам кредит таъминоти бўлиб қолаверади.
- Мерос бутунлигича қабул қилинади ёки рад этилади — машинани олиб, ундаги қарздан воз кечиб бўлмайди.
- Меросхўрларнинг ҳеч бири тўлашга тайёр бўлмаса, банк гаровдаги машинага ўзи ундириш қўллашга ҳақли.
- Қарор қабул қилишдан олдин кредит қолдиғи ва машинанинг бозор нархини солиштиринг — баъзан уни қабул қилиш фойдасиз бўлади.
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолатингизда ечим ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки юристга кўрсатинг.
