Aziz va rafiqasi Qibray tumanida uchastka sotib olishdi va yarim yil davomida bir masalada kelisha olmasdi: uyni bir mavsumda kreditga qurish kerakmi, yoki pul yig‘ib, bosqichma-bosqich, bir necha yilga cho‘zib qurish kerakmi. Bahs faqat raqamlarni hisoblaganda tugadi, «ishonchliroq» degan taxminlar bilan emas.
«Uyni darhol qurish yoki bosqichma-bosqich qurish qaysi biri foydali» degan savol uchastka olib, butun uyga pul yetmagan har bir kishida paydo bo‘ladi. Qisqa javob: bosqichma-bosqich qurish deyarli har doim yakunda qimmatga tushadi, lekin har ikkala yo‘lning o‘z xavfi bor.
«Bosqichma-bosqich qurish» nimani anglatadi
Bosqichma-bosqich qurish — bu poydevor bir yilda quyilib, devorlar keyingi yili ko‘tarilib, tom va pardoz yana bir-ikki yildan keyin, pul topilgan sari qilinishi. Uy rasman sekin o‘sadi, lekin to‘xtab qolmaydi.
Azizning qo‘shnilari, Karimovlar oilasi, o‘ninchi yildan beri qurmoqda: boshida sotib olingan bloklar qorayib, ba’zilari yorilib ketgan, ularni qayta terishga to‘g‘ri kelgan.
Nega bosqichma-bosqich qurish deyarli doim qimmatroq
Qurilish materiallari narxi har yili deyarli oshadi — sement, metall, trubalar dollar kursi bilan birga qimmatlashadi, chunki ularning bir qismi import qilinadi. Keyingi bosqichga pul yig‘ib turgan payt, shu yilgi narxdagi material ikki-uch yildan keyin ancha qimmat turadi.
Bunga ijara ham qo‘shiladi: agar oila tugallanmagan uyda yashay olmasa, qurilishning har bir oyi — bu qo‘shimcha ijaraga kvartira degani.
Narx farqini qanday hisoblash kerak
Formula oddiy: kechiktirish uchun ortiqcha to‘lov — narx yillik o‘sish bilan hisoblangan material narxi minus hozirgi narx. Raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying. Bosqichlar bo‘yicha to‘liq smetani bosqichma-bosqich qurilish smetasi maqolasidagi namunada tuzish mumkin.
Misol: devor va tom uchun hozirgi narxlarda 120 000 000 so‘mlik material kerak. Qurilish 4 yilga cho‘zildi, materiallar narxi yiliga o‘rtacha 15 foizga oshdi. 4 yildan keyin: 120 000 000 × 1,15⁴ ≈ 210 000 000 so‘m. Cho‘zilgani uchun ortiqcha to‘lov — taxminan 90 000 000 so‘m.
Ikkinchi misol: qurilish davridagi ijara — oyiga 3 000 000 so‘m. Agar qurilish 1 yil o‘rniga 3 yilga cho‘zilsa, qo‘shimcha 24 oy ijara — 72 000 000 so‘m, tez qurilganda bu xarajat bo‘lmasdi.
| Nima hisoblanadi | Qanday hisoblanadi | Misol |
|---|---|---|
| Material narxi o‘sishi | hozirgi narx × (1 + o‘sish stavkasi)^yil | 120 mln → 4 yilda 210 mln |
| Qurilish davridagi ijara | oylik ijara × qo‘shimcha oylar soni | 3 mln × 24 = 72 mln |
| Qurilish krediti foizi | kredit summasi × stavka × muddat | bankingizning stavkasi bo‘yicha hisoblang |
Kreditga qurish qachon o‘zini oqlaydi
Qurilish uchun iste’mol krediti olib, butun hajmni bir mavsumda yopsangiz, foiz bo‘yicha ortiqcha to‘lov bir necha yil davomida material narxi oshishidan kam bo‘lishi mumkin — bu yerda aniq bank stavkasini materiallar qimmatlashish sur’ati bilan solishtirish kerak, ko‘z bilan emas.
Kredit olishdan oldin butun uy qancha turishini uy-joy narxi kalkulyatorida hisoblab ko‘rgan ma’qul, faqat keyingi bosqichni emas.
Bosqichma-bosqich qurish qachon oqilona
Agar uchastka allaqachon o‘zingizniki bo‘lsa va yashaydigan joy bo‘lsa — ota-onangiznikida yoki eski kvartirada, ijarasiz — daromadga qarab qurilishni cho‘zish unchalik xavfli emas. U holda ijara uchun ortiqcha to‘lov yo‘q, faqat material qimmatlashish xavfi qoladi, uni esa katta partiyani oldindan, narx oshmasdan sotib olib kamaytirish mumkin. Shunga o‘xshash tanlov — pul yig‘ish yoki ipoteka olish — o‘zi pul yig‘ish yoki ipoteka olish maqolasida ko‘rib chiqilgan, mantiq bir xil.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Butun uy uchun smetasiz material sotib olish — keyin bosqichni tugatishga yetmay qoladi.
- Kredit stavkasini materiallar narxi o‘sish sur’ati bilan solishtirmaslik.
- Tugallanmagan devorlarni qishda yomg‘ir va qordan himoyasiz qoldirish.
- Bosqich uchun kredit olib, ijarani ham ko‘tara olishini hisoblamaslik.
Qisqa javoblar
Uy qurilishini necha yilga cho‘zish mumkin?
Texnik jihatdan istalgancha, lekin har qo‘shimcha yil material narxiga 10-20 foiz qo‘shadi, buni oldindan hisobga olish kerak.
Bir yilda kreditga qurish arzonmi yoki bir necha yil pul yig‘ish?
Ko‘pincha kreditga qurish arzonroq, agar bank stavkasi materiallar narxi o‘sish sur’atidan past bo‘lsa va qurilish davomida ijara ham to‘lash kerak bo‘lsa.
3-5 yildan keyin qurilish qancha turishini qanday bilsa bo‘ladi?
Hozirgi smetani olib, kerakli materiallarning o‘tgan yillardagi o‘rtacha yillik narx o‘sishiga ko‘paytiring — bu aniq raqam emas, mo‘ljal bo‘ladi.
Tugallanmagan uyda qurilish davomida yashash mumkinmi?
Mumkin, agar hech bo‘lmasa bitta xona isitiladigan va tomi oqmaydigan bo‘lsa, lekin bu noqulay va odatda qurilishning o‘zini sekinlashtiradi.
Bosqichma-bosqich qurilish uchun ipoteka olish kerakmi?
Banklarning ipoteka dasturlarini solishtirib ko‘rish kerak — har bir bank ham aynan bosqichma-bosqich qurilishni kreditlamaydi, ba’zilarida shaxsiy uy qurilishi uchun alohida shartlar bor.
Qisqacha
- Bosqichma-bosqich qurish yakunda material narxi oshishi tufayli deyarli doim qimmatroqqa tushadi.
- Qurilish davomida ijara to‘lasangiz, har qo‘shimcha yil sezilarli summa qo‘shadi.
- Kredit stavkasini materiallar qimmatlashish sur’ati bilan solishtiring, taxmin bilan emas.
- Uchastka o‘zingizniki bo‘lsa va yashaydigan joy bo‘lsa, daromadga qarab qurish unchalik xavfli emas.
- Tanlashdan oldin ikkala stsenariyni ham raqamlarda hisoblab ko‘ring, «ko‘z bilan» emas.
