Aziz xotini bilan kredit orqali uch xonali kvartira sotib oldi, olti oydan so‘ng esa oylik to‘lov oila byudjetining deyarli uchdan birini yeb qo‘yayotganini tushunishdi. Bitta xona bo‘sh turardi — bolalari bo‘lgunga qadar bolalar xonasi bo‘lishi kerak edi. Qo‘shni ayol ham shunday qilardi va maslahat berdi: «O‘zingga talaba tut, to‘lov yengillashadi». Bir oydan so‘ng e’lon orqali topilgan viloyatdan kelgan uchinchi kurs talabasi xonada yashay boshladi, kredit to‘lovi esa unchalik og‘ir bo‘lmay qoldi.
O‘z kvartirangizdagi bitta xonani ijaraga berish — uyni sotmasdan va ko‘chib o‘tmasdan daromad olish yo‘li. Siz kvartira egasi bo‘lib qolasiz, shunchaki uni yana bir kishi bilan pul evaziga bo‘lishasiz. Quyida — bundan qancha real daromad topish mumkinligi, ijarachini qanday tanlash va qog‘ozga nimalarni albatta yozish kerakligi haqida.
Xonadan qancha daromad olish mumkin
Kvartiradagi xona alohida studiyaga qaraganda arzonroq turadi — ijarachiga aynan shu kerak: o‘z eshigi, oshxona va vannaxonaga kirish, lekin butun kvartira uchun ortiqcha to‘lamasdan. Toshkentning yotoqxona tumanlaridagi xona narxi markazga yoki universitetga yaqin joylardan sezilarli arzon — raqamlar shartli, misol uchun, o‘zingiznikini qo‘ying va joriy takliflarni ijara e’lonlarida tekshiring.
Bitta xonani va butun kvartirani ijaraga berish orasidagi farq shundaki, siz ijarachi bilan yonma-yon yashashda davom etasiz. Bu ham ijobiy tomon — kvartirada nima bo‘layotganini nazorat qilasiz — ham salbiy: shaxsiy makon ikkala tomon uchun ham kamayadi.
Foydani qanday hisoblash
Formula oddiy: xonadan tushgan daromaddan kommunal xarajatlar va mebel eskirishini ayirsangiz, oyiga sof foyda chiqadi.
Sof foyda = xona to‘lovi − ijarachining kommunal xarajatlaridagi ulushi − mebel va texnika eskirishi oyiga.
Shartli raqamlar bilan misol: xona to‘lovi 1 500 000 so‘m, ikkinchi ijarachi tufayli suv va svetga qo‘shimcha taxminan 150 000 so‘m ketadi, divan va texnika eskirishiga 50 000 so‘m ajratamiz. 1 500 000 − 150 000 − 50 000 = 1 300 000 so‘m oyiga sof foyda. Yiliga — 15 600 000 so‘m, bu uy-joy byudjetini oldindan hisoblasangiz sezilarli qism bo‘ladi.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday | Misol (raqamlar shartli) |
|---|---|---|
| Xona to‘lovi | tumandagi o‘xshash e’lonlarga qaraymiz | 1 500 000 so‘m/oy |
| Qo‘shimcha kommunal xarajat | ijarachidan oldingi va keyingi hisob farqi | 150 000 so‘m/oy |
| Mebel va texnika eskirishi | 3–5 yilda yangilash narxini oylarga bo‘lamiz | 50 000 so‘m/oy |
| Sof foyda | to‘lovdan xarajatlarni ayiramiz | 1 300 000 so‘m/oy |
Ijarachini qanday tanlash kerak, afsuslanmaslik uchun
Siz bu odamni har kuni oshxonada ko‘rasiz, shuning uchun tanishuv alohida kvartira berishga qaraganda muhimroq. Shaxsan gaplashib, ish yoki o‘qish, kun tartibi haqida so‘rash kerak — agar siz ertalab ishga turasiz, ijarachi esa tungi smenada o‘qisa, bu birinchi haftadanoq nizo manbai bo‘ladi.
Shunday holat tez-tez uchraydi: Yunusobod tumanidagi kvartira egasi xonani e’lon orqali, oldindan uchrashmay, qizga ijaraga berdi — bir haftadan so‘ng u har dam olish kunlari tongga qadar mehmon chaqirishi ma’lum bo‘ldi. Oldindan suhbat bunday savollarning yarmini yechishi mumkin edi.
Shartnomada nimalarni albatta yozish kerak
Shartnoma tanishlarga yoki deyarli qarindoshlarga ijaraga berayotganda ham kerak — og‘zaki kelishuv birinchi bahsli oyda unutiladi.
- To‘lov summasini va oyning qaysi kunida to‘lanishini aniq ko‘rsating.
- To‘lovga nima kirishini yozing — kommunal to‘liq yoki qisman.
- Garov va uni qaytarish shartlari haqida kelishing.
- Umumiy joylarni — oshxona, vannaxona, balkon — va ulardan foydalanish qoidalarini tasvirlang.
- Ko‘chib chiqish haqida ogohlantirish muddatini ko‘rsating — odatda ikki haftadan bir oygacha.
Bunday shartnomani notarius orqali tasdiqlash shart emas, lekin ikkita imzolangan nusxa — qog‘ozda, yozishmada emas — ikkala tomon uchun ham asablarni tejaydi.
Kvartira kreditda bo‘lsa, xonani ijaraga berish mumkinmi
Ha, O‘zbekiston qonunchiligida kredit orqali olingan kvartirada xona ijaraga berishga alohida taqiq yo‘q, lekin aniq bankning shartlarini oldindan aniqlashtirish kerak — ba’zilari kredit shartnomasida cheklovlar yozadi. Qaror qabul qilishdan oldin shartnomangizni qayta ko‘ring va zarur bo‘lsa bankka qo‘ng‘iroq qiling.
Tez-tez uchraydigan xatolar
Birinchi xato — shartnomasiz, «qo‘shnichilik asosida» ijaraga berish, og‘zaki so‘zga ishonib. Ikkinchisi — umumiy joylarni kim tozalashi va internet hisobi qanday bo‘linishini oldindan kelishmaslik. Uchinchisi — birinchi javob bergan odamni, gaplashmasdan va hujjat so‘ramasdan, yashashga qo‘yish. To‘rtinchisi — qavatdagi qo‘shnilarga kvartirada yana bir ijarachi paydo bo‘lishini aytishni unutish — bu kichik narsa, lekin kelajakdagi tushunmovchiliklarni tejaydi.
Qisqa javoblar
O‘zim yashayotgan kvartirada bitta xonani ijaraga berish mumkinmi
Ha, qonun mulk egasi bo‘lib qolsangiz, uyning bir qismini ijaraga berishni taqiqlamaydi. Shartnomani esa og‘zaki emas, yozma tuzgan ma’qul.
Xona ijarasi shartnomasini ro‘yxatdan o‘tkazish kerakmi
Xona ijarasi uchun notariusda majburiy ro‘yxatdan o‘tkazish talab qilinmaydi, lekin ikki nusxadagi yozma shartnoma bahs paytida ikkala tomonni ham himoya qiladi.
Toshkentda xonani ijaraga berish qancha turadi
Narx tumanga, ta’mir holatiga va transport yoki universitetga yaqinligiga bog‘liq — joriy takliflarni o‘rtacha raqamlarga qaraganda e’lonlardan tekshirish osonroq.
Ijarachi vaqtida to‘lamasa nima qilish kerak
Avval yozma eslatma qoldiring va sanani belgilang — yozishma bahsda dalil sifatida kerak bo‘ladi. Kechikish takrorlansa, shartnomadagi kechikish bandiga ko‘ra harakat qiling, kelishilgan ogohlantirish muddati bo‘yicha ko‘chirishgacha.
Xona uchun garov olish kerakmi
Ha, bir oylik to‘lov miqdoridagi garov — odatiy amaliyot, u mebelga yetkazilgan zarar yoki oxirgi oy to‘lanmay qolishini qoplaydi.
Qisqacha
- O‘z kvartirangizdagi xonani uyni sotmasdan va ko‘chmasdan ijaraga berish mumkin — daromad birinchi oydanoq keladi.
- Sof foydani faqat e’londagi narxga emas, kommunal va mebel eskirishiga qarab hisoblang.
- Bo‘lajak ijarachi bilan tanishuv alohida kvartira berishdan ko‘ra muhimroq — siz yonma-yon yashaysiz.
- Summasi, muddatlari va garovi yozilgan ikki nusxadagi shartnoma ikkala tomon uchun ham asabni tejaydi.
- Kreditdagi kvartirani ijaraga berishdan oldin o‘z bankingizdagi shartlarni aniqlashtiring.
Ijarachini joylashtirishdan oldin qanday ta’mir o‘zini oqlashini va bahs garovgacha borsa nima qilishni jurnalda alohida ko‘rib chiqilgan. Bo‘sh xona haqida e’lonni esa saytdagi e’lon berish shakli orqali joylashtirish mumkin — bu tanishlar orqali ijarachi izlashdan tezroq.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
