Farhod Yunusobodda kvartirasini deyarli uch yildan beri ijaraga berardi va daromadi barqaror deb o‘ylardi: oylik to‘lovni o‘n ikkiga ko‘paytirib, yaxlit summa chiqarardi. Bahorda avvalgi ijarachi ko‘chib ketdi, Farhod esa xotirjam yangisini qidirdi — avval bir oy, keyin yana bir oy. Natijada kvartira deyarli ikki oy bo‘sh turdi, yillik daromad esa u hisoblagandan oltidan bir qismga kam chiqdi.
Bo‘sh turish — ijarachi ko‘chib ketgandan keyingi va yangisi kelgunga qadar kvartira pul keltirmaydigan kunlar. Xarajatlar esa (bo‘sh kvartira uchun kommunal, eskirish, ba’zan kredit) yo‘qolib qolmaydi. Bo‘sh turishni hisobga olmasangiz, qog‘ozdagi daromadlilik har doim realdan yuqori chiqadi.
Quyida — bo‘sh turishni hisobga olib daromadlilikni qanday hisoblash, uni nima uzaytiradi va yangi ijarachi qidirish muddatini qanday qisqartirish mumkin.
Bo‘sh turish nima va nega muhim
Bo‘sh turish — bir ijarachi ko‘chib ketgandan keyingi va keyingisi kelgunga qadar kvartira pul keltirmaydigan davr. Yilda bir-ikki hafta bo‘sh tursa ham, yakuniy daromadlilik sezilarli o‘zgaradi, chunki yillik daromad 12 oyga emas, to‘langan kamroq oyga bo‘linadi.
Yilda kvartira aslida necha oy ijarada bo‘lgan
Shartnoma bo‘yicha oylarni emas, kalendar yil ichida haqiqatda to‘langan kunlarni hisoblang. Ijarachi 1 yanvardan 20 martgacha to‘lagan, keyin kvartira 15 maygacha bo‘sh turgan bo‘lsa — siz to‘rt yarim oydan ikki yarim oy uchun pul olgansiz. Qolgani — bo‘sh turish.
Bo‘sh turishni hisobga olib daromadlilikni qanday hisoblash
Formula sodda: real yillik daromad — oylik to‘lovni 12 ga emas, haqiqatda to‘langan oylar soniga ko‘paytirib, yillik xarajatlarni ayirish. Daromadlilik — real daromadni kvartira narxiga bo‘lib, 100 ga ko‘paytirish.
Misol (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying). Kvartira narxi 400 000 000 so‘m. To‘lov — oyiga 4 000 000 so‘m. Yil davomida 10 oy to‘langan, ikki oy — bo‘sh turish. Yillik xarajatlar (bo‘sh oylardagi kommunal, mayda ta’mir) — 3 000 000 so‘m.
| Nima hisoblanadi | Qanday hisoblanadi | Misol |
|---|---|---|
| Reja bo‘yicha daromad (12 oy) | to‘lov × 12 | 4 000 000 × 12 = 48 000 000 so‘m |
| Fakt bo‘yicha daromad (bo‘sh turish bilan) | to‘lov × to‘langan oylar | 4 000 000 × 10 = 40 000 000 so‘m |
| Yillik sof daromad | fakt daromad − xarajatlar | 40 000 000 − 3 000 000 = 37 000 000 so‘m |
| Daromadlilik | sof daromad ÷ narx × 100 | 37 000 000 ÷ 400 000 000 × 100 = 9,25 % |
Bo‘sh turishni hisobga olmasa, qog‘ozdagi daromadlilik 45 000 000 ÷ 400 000 000 = 11,25 % bo‘lib ko‘rinardi — farq deyarli ikki foiz punkti, faqat ikki oylik bo‘sh turish tufayli. O‘z raqamlaringizni uy-joy kalkulyatorida darhol tekshirib ko‘rish mumkin.
Bo‘sh turishni ko‘pincha nima uzaytiradi
- Boshida bozordan yuqori narx — kvartirani oylab ko‘rishadi-yu, olishmaydi.
- E’lon faqat ijarachi ko‘chib ketgandan keyin, oldindan emas joylanadi.
- Ijarachilar orasida aniq muddatsiz cho‘zilgan ta’mir.
- Ko‘riklar haftada bir kun, faqat kechqurun — ijarachi boshqa joydan tezroq variant topadi.
Tanish holat: qo‘shni Gulnora narxni «podezddagi hammaday» darajada ushlab turdi, garchi uning ta’mirsiz kvartirasi uzoqroq bo‘sh turishi kerak edi. Oxiri bir pog‘onaga narxni tushirdi — va ijarachi bir hafta ichida, bir yarim oy o‘rniga topildi. Bir yarim oylik bo‘sh turish yildagi shu chegirmadan qimmatroqqa tushardi.
Bo‘sh turishni qanday qisqartirish mumkin
- Yangi kvartira ijarasi haqida e’lonni hozirgi ijarachi ko‘chib ketishidan 2–4 hafta oldin, keyin emas joylang.
- Narxingizni NARXTOP’dagi ijara e’lonlari bo‘limidagi o‘xshash kvartiralar bilan solishtiring.
- Ko‘chib ketayotgan ijarachi bilan uning huzurida ko‘riklar o‘tkazishga kelishing — bu to‘liq bo‘shashni kutishdan tezroq.
- Mayda ta’mirni bo‘sh turgan paytda emas, oldindan qiling: yangilangan kvartira tezroq ijaraga ketadi.
Turli ijaraga berish usullarida bo‘sh turish
Uzoq muddatli ijara odatda yilda sutkalik ijaraga qaraganda kamroq bo‘sh turadi, sutkalik esa baland mavsumda ko‘proq daromad berishi mumkin. Formatlar orasida tanlayotgan bo‘lsangiz, ko‘chmas mulk bo‘limida uylarni solishtiring va ikkala stsenariy uchun daromadlilikni bir xil formula bilan hisoblang — shunda mavsumiy illyuziya emas, haqiqiy foyda ko‘rinadi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- Daromadlilikni 12 oylik to‘lov bo‘yicha hisoblash, nechta oy haqiqatda to‘langanini tekshirmasdan.
- Bo‘sh oylardagi kommunalni hisobga olmaslik — u minimal, lekin baribir yoziladi.
- Yuqori narxdagi «ideal» ijarachini kutib, yangi e’lonni cho‘zib yuborish.
- Kvartira bo‘shashidan oldin narxni bozor bilan solishtirmaslik.
Qisqa javoblar
Kvartira bo‘sh turishi nima
Bo‘sh turish — ijarachilar orasidagi, kvartira ijaraga berilmagan va pul keltirmayotgan, lekin xarajatlari saqlanib qolgan kunlar yoki oylar.
Bo‘sh turishni hisobga olib daromadlilikni qanday hisoblash kerak
Oylik to‘lovni 12 ga emas, haqiqatda to‘langan oylar soniga ko‘paytiring, yillik xarajatlarni ayiring va kvartira narxiga bo‘ling.
Qancha bo‘sh turish normal hisoblanadi
Yagona me’yor yo‘q: narx bozorga qancha yaqin va yangi e’lon qanchalik erta joylansa, bo‘sh turish shunchalik qisqa bo‘ladi. O‘z uyingiz va tumaningiz bo‘yicha raqamlarga NARXTOP’da qarang.
Narxni tushirmasdan bo‘sh turishni qisqartirish mumkinmi
Ha, e’lonni oldindan joylab, kvartirani hozirgi ijarachi turgan paytda ko‘rsatsangiz — bo‘sh turishning bir qismi qidiruv tezligi hisobiga yo‘qoladi.
Bo‘sh kvartira uchun kommunal to‘lash kerakmi
Odatda ha, ijarachisiz ham minimal hisoblar yoziladi — buni yillik xarajatlar hisobiga kiritish kerak.
Qisqacha
- Real daromadlilik to‘langan oylar bo‘yicha hisoblanadi, 12 ga ko‘paytirilgan to‘lov bo‘yicha emas.
- Yilda bir-ikki oylik bo‘sh turish ham daromadlilik foizini sezilarli pasaytiradi.
- Yuqori narx va kech joylangan e’lon — uzoq bo‘sh turishning asosiy sabablari.
- Yangi e’lonni ijarachi ko‘chib ketishidan bir necha hafta oldin joylash kerak, keyin emas.
- Narxingizni oldindan, kvartira hali bo‘shamasdan turib bozor bilan solishtiring.
Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.
