Vorislardan biri kvartirani boshqalarsiz sotsa, bu qonuniymi

Dilnoza chet elda o‘qiyotgan paytda otasi vafot etdi. Meros ishlarini «keyinroq» deb qoldirdi, akasi Sherzod esa yolg‘iz notariusga borib, o‘zini yagona voris deb ko‘rsatib guvohnoma oldi — singlisi haqida hech narsa demadi. Olti oydan keyin u kvartirani sotdi. Dilnoza qaytib kelib, bitim haqida qo‘shnilardan bilib oldi. Bunday holatlarda bitta savol tug‘iladi: vorislardan biri kvartirani boshqalarsiz sota oladimi?

Qisqa javob: yo‘q, agar vorislar bir nechta bo‘lsa, kvartirani butunlay faqat hujjat bo‘yicha uning egasi bo‘lgan kishi sota oladi. O‘z ulushini sotish mumkin — u ham cheklovlar bilan. Tartibni va bitim allaqachon bo‘lib o‘tgan bo‘lsa nima qilishni ko‘rib chiqamiz.

Vorislardan biri kvartirani boshqalarsiz sota oladimi

Yo‘q, agar qonun yoki vasiyatnoma bo‘yicha vorislar bir nechta bo‘lsa. Fuqarolik kodeksining 1135-moddasiga ko‘ra birinchi navbatdagi vorislar — bolalar, turmush o‘rtoq, ota-ona — merosni teng ulushlarda oladi, kvartira esa umumiy ulushli mulkka aylanadi. Boshqaning ulushini sotib bo‘lmaydi, butun kvartirani esa faqat barcha sheriklarning roziligi yoki ishonchnomasi bilan sotish mumkin.

Kvartira bir nechta voris uchun qanday umumiy bo‘ladi

Meros ochilgach, har bir voris o‘z ulushiga huquq oladi, meros huquqi haqidagi guvohnomani esa notarius odatda vafotdan olti oy o‘tgach beradi — Fuqarolik kodeksining 1146-moddasi. Agar guvohnoma berilayotganda notarius faqat bitta arizachini bilgan bo‘lsa, guvohnomada butun kvartira bitta nomga yoziladi, garchi aslida vorislar bir nechta bo‘lsa ham.

Biri boshqa vorislarni notariusdan yashirsa nima bo‘ladi

Agar voris o‘zini yagona voris deb e’lon qilib, akalar, singillar yoki vafot etganning bolalarini yashirgan bo‘lsa-yu, ular keyinroq paydo bo‘lsa — guvohnoma va sotuv bitimini sudda bekor qildirish mumkin. Umumiy da’vo muddati — Fuqarolik kodeksining 150-moddasiga ko‘ra uch yil. Kvartirani sotib olgan kishi uni qaytarishi, pulni esa sotuvchidan talab qilishi kerak bo‘ladi — bu amalda aytilganidan qiyinroq.

Voris o‘z ulushini boshqalarning roziligisiz sota oladimi

O‘z ulushini sherikllarning roziligisiz ham sotish mumkin — lekin avval uni ularga xuddi shu narxda taklif qilish kerak. Bu Fuqarolik kodeksining 224-moddasidagi afzal xarid huquqi: sheriklarga ko‘chmas mulk bo‘yicha javob berish uchun bir oy beriladi. Agar voris ulushini ularni chetlab sotgan bo‘lsa, ulardan har biri uch oy ichida sudda xaridor huquqini o‘ziga o‘tkazishni talab qilishi mumkin.

Xaridor sotuvchining huquqini qanday tekshiradi

Bitimdan oldin sotuvchidan meros huquqi guvohnomasini so‘rash va notariusdan nechta voris ko‘rsatilgani, nechta ariza berilganini aniqlashtirish kerak. Agar kvartira oddiy sotuv e’loni sifatida qo‘yilgan bo‘lsa-yu, sotuvchi yolg‘iz bo‘lsa — bu to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘rash uchun sabab: u yagona vorismi va butun kvartiraga hujjati bormi.

Kim haq: nizoni tahlil qilish

Odatiy holat: aka singlisi hujjat topshirishga ulgurmagan paytda merosni «o‘ziga» rasmiylashtirib, kvartirani sotadi. Singlisi yarmini o‘z ulushi sifatida qaytarishni yoki bitimni bekor qilishni talab qiladi. Xaridor esa o‘zini halol deb hisoblaydi — notarius guvohnomasi bo‘yicha sotib olgan, singlisi haqida qayerdan bilsin. Qaror odatda notarius guvohnoma berayotganda ikkinchi voris haqida bilgan-bilmaganiga, singlisi o‘zi haqida oqilona muddatda ma’lum qilgan-qilmaganiga va xaridor bitimni shoshilmasdan tekshirib sotib olganiga bog‘liq.

Masala narxini qanday hisoblash

Formula shunday: xafa bo‘lgan vorisning ulush narxini sud xarajatlari bilan solishtiramiz. Misol (shartli raqamlar, o‘zingiznikini qo‘ying): kvartira 400 000 000 so‘m turadi, vorislar ikkita, singlisining ulushi — 200 000 000. Ulushni tinch yo‘l bilan sotib olish — bu uning narxi plyus notarius xarajati. Sudlashish — davlat boji, bir necha oylik advokat xizmati va kvartira yana qayta sotilib ketish xavfi.

Ko‘p uchraydigan xatolar

Vorislar oylab hujjat rasmiylashtirishga «shoshilmaydi», shu payt biri boshqalardan oldin ulguradi. Xaridorlar sotuvchining «men yagona voris»man degan so‘ziga ishonib, buni notariusdan tekshirmaydi. Sheriklar ulushni begona odamga birinchi bo‘lib bir-biriga taklif qilmasdan sotadi — bu sudda bitimni bekor qildirish uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri sabab.

Qisqa javoblar

Vorislar ikkita bo‘lsa-yu, biri rozi bo‘lmasa, kvartirani sotib bo‘ladimi?

Yo‘q, ikkinchi vorisning roziligisiz butun kvartirani sotib bo‘lmaydi, faqat o‘z ulushini.

Akam kvartirani mendan yashirib sotib qo‘ygan bo‘lsa, nima qilish kerak?

Notariusdan meros ishi nusxasini olish va huquqlar buzilgan bo‘lsa, bitimni bekor qildirish uchun sudga murojaat qilish kerak.

Bitimni bekor qildirib bo‘lmaydigan muddat bormi?

Ha, umumiy da’vo muddati uch yil, lekin uning boshlanish nuqtasini sizning holatingizda sud belgilaydi.

Ulushni sheriklardan so‘ramasdan sotish mumkinmi?

Sotish mumkin, lekin avval ulushni xuddi shu narxda ularga taklif qilish kerak — bo‘lmasa bitimni bekor qildirish mumkin.

Xaridor muammoli meros bilan kvartira sotib olmaslik uchun nima qilishi kerak?

Notariusdan vorislar sonini tekshirish va qismga emas, butun kvartiraga guvohnoma so‘rash kerak.

Qisqacha

• Butun kvartirani faqat unga to‘liq huquqi bo‘lgan voris sota oladi, ulushga ega bo‘lgan emas.
• Vorislar bir nechta bo‘lsa, har biri faqat o‘z ulushini tasarruf etadi.
• Ulushni avval sheriklarga taklif qilish kerak — bu afzal xarid huquqi.
• Boshqa vorislarni notariusdan yashirish — bitimni uch yil ichida sudda bekor qildirish uchun sabab.
• Xaridor shartnomadan oldin notariusdan vorislar sonini tekshirishi kerak.
• Xarid variantlarini ko‘chmas mulk bo‘limidan qidiring, summani uy-joy kalkulyatorida hisoblang, hujjatlarni tekshirish uchun notarius yoki advokatni tanlang.

Maqola umumiy tartibni tushuntiradi. Sizning holatingizda qaror hujjatlarga bog‘liq — harakat qilishdan oldin ularni notarius yoki huquqshunosga ko‘rsating.

Bank mahsulotlari va shartlarini NARXTOP kreditlar bo‘limida solishtirish mumkin.