Kvartirani poydevor bosqichida sotib olish tayyor uydagidan arzonroq — narxdagi shu farq qurilish bosqichidagi yangi uyning investitsion jozibadorligi deyiladi. Shu farq uchun pul bilan tavakkal qilish kerakmi va nima noto‘g‘ri ketishi mumkinligini tartib bilan ko‘rib chiqamiz.
Sherzod Sergelidagi yangi uyni hali poydevor bosqichida ko‘zlab yurgan edi — quruvchi bir yarim yildan keyin topshirishni va qo‘shni tayyor kvartiralardan uchdan bir past narxni va’da qilgan edi. Uy bir yilga kechikib topshirildi, lekin shu vaqtga narx Sherzodning asabidan ko‘ra sezilarli o‘sib ulgurdi — tavakkal o‘zini oqlagan, lekin oqlamasligi ham mumkin bo‘lgan odatiy holat.
Quyida — qurilish bosqichlari orasidagi narx farqi nimadan kelib chiqadi, erta sotib olishning qanday xavflari bor va qaror allaqachon qabul qilingan bo‘lsa ularni qanday kamaytirish mumkin.
Nega qurilish bosqichidagi kvartira tayyoridan arzon
Poydevor va topshirilgan uy orasidagi narx farqi — quruvchining xavf uchun to‘lovi: erta bosqichdagi xaridor noaniqlikning bir qismini o‘z zimmasiga oladi — uy o‘z vaqtida topshiriladimi, qurilish to‘xtab qolmaydimi. Topshirishga qancha yaqin bo‘lsa, xavf shuncha past va narx shuncha yuqori bo‘ladi.
Potentsial foydani qanday hisoblash
Formula oddiy: potentsial foyda = xuddi shunday maydondagi tayyor kvartira narxi minus qurilish bosqichidagi narx, minus shu muddatga pulni depozitga qo‘ysangiz olmay qolgan foiz.
Raqamlar shartli, misol uchun — o‘zingiznikini qo‘ying. Misol: poydevordagi kvartira 400 000 000 so‘m, qo‘shni tayyor kvartira — 550 000 000 so‘m. Farq 150 000 000 so‘m, bir yarim yillik kutish uchun — qurilish cho‘zilmasa, bu qo‘yilgan summaga taxminan 27% yillikka teng.
Agar topshirish muddati bir yilga surilsa, xuddi shu foyda uzoqroq muddatga cho‘ziladi va yillik hisobda sezilarli kamayadi — buni boshidanoq yodda tuting.
Erta bosqichda sotib olishning qanday xavflari bor
- Topshirish muddatining surilishi — istisno emas, odatiy hol, olti oy-bir yillik zaxira qoldirgan ma’qul;
- Quruvchining puli tugasa yoki hujjatlar bilan muammo chiqsa qurilish to‘xtab qolishi;
- Yakuniy rejalashtirish yoki maydon reklamadagidan farq qilishi mumkin;
- Uy atrofidagi infratuzilma — maktab, poliklinika, yo‘llar — uyning o‘zi topshirilganidan ancha keyin paydo bo‘lishi mumkin;
- Uy topshirilishidan oldin da’vo huquqini sotish tayyor kvartirani sotishdan qiyinroq.
Sotib olishdan oldin quruvchini qanday tekshirish kerak
Quruvchi qancha obyekt topshirganini va kechikishlar bo‘lganmi-yo‘qmi ko‘ring, qurilish maydoniga borib real sur’atni baholang, reklamadagi rasmni emas. Qurilish bosqichi ko‘rsatilgan joriy obyektlarni quruvchilar obyektlari bo‘limida ko‘rish qulay — u yerda faqat va’da emas, haqiqatan nima qurilayotgani ko‘rinadi.
Topshirish muddati buzilsa nima qilish kerak
Ulushli ishtirok shartnomasi yoki dastlabki shartnomada muddatlar va quruvchining ularni buzganidagi javobgarligi yozilgan bo‘lishi kerak. Pul kiritishdan oldin shu bandni diqqat bilan o‘qing, undan ham yaxshisi — shartnomani advokatga ko‘rsating.
— Agar uy o‘z vaqtida topshirilmasa-chi? — Shartnomada bu haqda bir og‘iz so‘z yo‘q, faqat menejerning og‘zaki va’dalari.
Bunday holat istagandan ko‘ra ko‘proq uchraydi — hujjatni oxirigacha o‘qimay avans kiritishga shoshilganlar uchun odatiy hikoya.
Barcha bo‘sh pulni bitta obyektga qo‘yish kerakmi
Yaqin bir yilda kerak bo‘lishi mumkin bo‘lgan pulni qurilishga qo‘yish xavfli — topshirish kechiksa, bu pul rejalashtirilgandan ko‘ra uzoqroq muddatga muzlab qoladi. Katta summa kiritishdan oldin oilada kutilmagan xarajatlar uchun zaxira qolganiga ishonch hosil qilish kerak — bu yondashuv moliyaviy zaxira haqidagi maqolada yoritilgan.
Qurilish bosqichida ipoteka yoki o‘z puli
Ba’zi banklar qurilish bosqichidagi uy-joy xaridini alohida dasturlar bo‘yicha kreditlaydi — shartlari tayyor uy-joy ipotekasidan farq qiladi. Avans kiritishdan oldin ipoteka dasturlari sahifasidagi variantlarni solishtiring va uy-joy kalkulyatorida to‘lovni taxminlab ko‘ring.
Jadval: qurilish bosqichlari va narx
| Bosqich | Odatiy narx | Xavf darajasi |
|---|---|---|
| Poydevor, qurilish boshlanishi | Eng past | Eng yuqori |
| O‘rta qavatlar qurilgan | O‘rtacha | O‘rtacha |
| Uy topshirilgan, kalitlar qo‘lda | Eng yuqori | Minimal |
Agar ikkilanib turgan bo‘lsangiz va muqobil variantni ko‘rib chiqsangiz — ikkilamchi bozordagi tayyor uy-joyni ko‘chmas mulk bo‘limida ko‘ring, u yerda muddat surilishi xavfisiz yakuniy narx darhol ko‘rinadi.
Qurilish bosqichidagi yangi uyni sotib olishda tez-tez uchraydigan xatolar
- Yaqin bir yilda kerak bo‘ladigan pul zaxirasiz qo‘yiladi;
- Quruvchining tarixi va oldingi obyektlari tekshirilmaydi;
- Qurilish maydonidagi real sur’at o‘rniga renderlar va reklama va’dalariga ishoniladi;
- Muddat surilishi uchun javobgarlik bandi o‘qilmasdan shartnoma imzolanadi;
- Topshirishning olti oy-bir yilga kechikishi hisobga qo‘shilmaydi.
Qisqa javoblar
Poydevor bosqichidagi kvartira qanchalik arzon
Farq aniq quruvchi va obyektga bog‘liq, yagona raqam yo‘q — taxminan bu tayyor uyga nisbatan bir necha foizdan bir necha o‘n foizgacha bo‘lishi mumkin. Suhbatlardagi o‘rtacha raqamlarga emas, aniq e’lonlarga qarab solishtiring.
Qurilish butunlay to‘xtab qolsa-chi
Bunday xavf mavjud va uni butunlay istisno qilib bo‘lmaydi — shuning uchun quruvchining tarixini tekshirish va erta bosqichda oxirgi pulni bitta obyektga qo‘ymaslik muhim.
Uy topshirilishidan oldin kvartirani sotish mumkinmi
Odatda shartnoma bo‘yicha da’vo huquqini sotish mumkin, lekin tugallanmagan obyektga xaridorlar doirasi tayyor kvartiraga qaraganda torroq, sotish ko‘proq vaqt olishi mumkin.
Quruvchining topshirish muddatlariga ishonish kerakmi
E’lon qilingan muddatlarni kafolat emas, mo‘ljal sifatida qabul qiling va rejalaringizga bir necha oylik zaxira qo‘shing — muddatlar surilishi tez-tez uchraydi.
Obyekt tanlashda narx muhimroqmi yoki quruvchi obro‘si
Obro‘ va topshirilgan obyektlar tarixi bir necha foizlik narx farqidan muhimroq: buzilgan muddatlar va qurilishning to‘xtashi tejalgan summadan qimmatga tushadi.
Qisqacha
- Poydevor va tayyor uy orasidagi narx farqi — muddat surilishi xavfi uchun to‘lov;
- Foydani ideal stsenariy bo‘yicha emas, mumkin bo‘lgan kechikishga tuzatib hisoblang;
- Quruvchining tarixi va qurilish maydonidagi real sur’atni tekshiring;
- Yaqin bir yilda kerak bo‘lishi mumkin bo‘lgan pulni bitta obyektga qo‘ymang;
- Imzolashdan oldin quruvchining muddat surilishi uchun javobgarlik bandini o‘qing;
- Qurilish bosqichidagi ipoteka shartlarini tayyor uy-joy ipotekasidan alohida solishtiring.
