Yangi qarz olishni to‘xtatish vaqti kelganini qanday bilish mumkin

Rustam oylikkacha mikrozayomni allaqachon uchinchi oy ketma-ket olardi — avval mashinani shoshilinch ta’mirlash uchun, keyin sovg‘a uchun, keyin shunchaki «oylikkacha yetkazish» uchun. Har safar summa kichik ko‘rinardi va bugungi aniq muammoni hal qilardi. Faqat yangi qarz eski qarzni yopishga ketayotganini, yangi ehtiyojga emasligini hisoblab ko‘rgandagina, gap mashinada yoki sovg‘ada emasligi ayon bo‘ldi.

Yangi qarz olishni to‘xtatish vaqti kelganini qanday bilish mumkin? To‘g‘ri belgi: agar yangi qarz eskisini yopish uchun olinsa yoki undan tushgan pul darhol joriy to‘lovlarga ketsa, bir martalik maqsadga emas — bu muammoni hal qilish emas, uni orqaga surish.

To‘xtash vaqti kelganining besh belgisi

• Yangi qarz eskisining to‘lovini yopish uchun olinadi, aniq xarid yoki maqsad uchun emas.
• Jami qancha qarzdor ekaningizni hisoblashni to‘xtatdingiz, chunki raqam qo‘rqitadi.
• Har oy taxminan bir xil summani bir xil oddiy xarajatlar uchun qarzga olasiz.
• Bank yoki mikrozayom xizmati avval savolsiz ruxsat bergan joyda endi rad qilyapti.
• Oilada pul haqidagi suhbat kim kimga qancha qarzdorligi haqidagi janjalga aylanadi.

Qanday hisoblash

O‘zingizni bitta hisob bilan tekshirishingiz mumkin: oyiga yangi qarzlar bilan qancha pul olayotganingizni va eski qarzlar bo‘yicha qancha to‘layotganingizni solishtiring. Agar yangi qarzlar summasi eski to‘lovlarga yaqin yoki ko‘proq bo‘lsa — bu doira bo‘ylab harakat, undan chiqish emas.

Birinchi misol, raqamlar shartli: bir oyda Rustam ikkita mikrozayom bilan 1 200 000 so‘m oldi, eski qarzlar bo‘yicha esa 1 000 000 to‘ladi. Farq: 1 200 000 − 1 000 000 = 200 000 so‘m — ya’ni yangi qarzning deyarli hammasi yangi maqsadga emas, eski qarzlarga ketdi.

Ikkinchi misol: boshqa odamda oyiga yangi qarzlar 300 000 so‘m, eski qarzlar bo‘yicha to‘lovlar esa 900 000. Bu yerda yangi qarzlar eski to‘lovlarga nisbatan kichik — signal boshqacha: asosiy muammo yangi qarzlarda emas, eski qarzning o‘zida, uni kredit kalkulyatorida qayta hisoblash kerak.

Nega aynan oylikkacha mikrozayom xavfli

Mikrozayomning muddati qisqa va qisqa muddat hisobiga ko‘pincha foizi yuqori — u bir martalik holat uchun mo‘ljallangan, muntazam foydalanish uchun emas. Agar uni har oy shunchaki «yetkazish» uchun olsangiz, ortiqcha to‘lov odatdagi uzun muddatli kreditga qaraganda tezroq to‘planadi, qarz olish odati esa deyarli avtomatik bo‘lib qoladi.

Hayotdan ikki voqea

Bozordagi tanish voqea: sotuvchi bir nechta xizmatdan navbat bilan qarz olib, birini ikkinchisi bilan yopib yurardi va bu «vaqtincha shunday bo‘lib qoldi» deb o‘ylardi. Aslida sxema deyarli bir yil davom etdi, u o‘tirib barcha qarzlarni qog‘ozga yozguncha — umumiy summa birinchi qarzdan uch baravar o‘sib ketgani ma’lum bo‘ldi.

— Boshidan qancha qarz olganingizni hisoblaganmisiz? — Rostini aytsam, yo‘q, faqat keyingi to‘lovni eslayman.

Boshqa oilada esa mikrozayom to‘lovi erining maoshi bilan bir sanaga to‘g‘ri kelganda, bir marta yana qarz olmaslikka, bir oy shart bo‘lmagan xarajatlarni qisqartirib yangi qarzsiz qarzni yopishga qaror qilishdi — kutganlaridan og‘irroq bo‘ldi, lekin qarz summasi o‘sishdan to‘xtadi.

Yangi qarz o‘rniga nima qilish

1. Barcha joriy qarzlarni yozib, daromad bilan solishtiring — usul qor to‘pi usuli haqidagi maqolada ko‘rib chiqilgan.
2. Kredit tarixingizni tekshiring — tez-tez yangi qarz olish uni buzadi va kelajakda foydali kredit olish imkoniyatini kamaytiradi.
3. Yangi qarz o‘rniga bir oyga shart bo‘lmagan xarajatlarni qisqartiring.
4. Eski qarz bergan kishi bilan gaplashib, to‘lovni ko‘chirishni muhokama qiling — bu ko‘pincha yangi qarzdan arzon.
5. Agar yangi qarzlar summasi muntazam eski to‘lovlarga ketayotgan bo‘lsa — bu to‘xtash signali, yana pul manbai izlash emas.

Tez-tez uchraydigan xatolar

• Har bir yangi qarzni umumiy manzaraga qaramay, alohida voqea deb hisoblash.
• His-tuyg‘u asosida, turli xizmatlar shartlarini solishtirmasdan qarz olish.
• Yangi qarzdan tushgan pul eski qarzga ketganini oiladan yashirish.
• Bank rad javobini signal emas, «shunchaki omad kelmadi» deb hisoblash.

Qisqa javoblar

Qarzlar bog‘liqlikka aylanganini qanday bilish mumkin?

Agar har oy bir xil oddiy xarajatlar uchun qarz olsangiz va yangi qarz eskisini yopsa — bu bir martalik yordam emas, muntazam qarzga bog‘liqlik.

Bank kreditda rad qilsa nima qilish kerak?

Rad javobi ko‘pincha bankning o‘z hisobi bo‘yicha yuqori qarz yukini bildiradi — boshqa manba izlash o‘rniga joriy qarzlarni kamaytirish kerak.

Mikrozayomning o‘zi xavflimi?

Yo‘q, agar u bir martalik va tushunarli muddatli aniq maqsad uchun bo‘lsa — xavf eski qarzlarni yopish uchun muntazam qayta-qayta olishda.

Qarz olishga o‘rganib qolgan bo‘lsam, qanday to‘xtash mumkin?

Bir oy yangi qarzsiz o‘tishdan boshlang: xarajatlarni qisqartiring, eski qarzdor bilan kechiktirishni kelishing va barcha qarzlarning haqiqiy summasini qog‘ozga yozing.

Qisqacha

• Asosiy belgi — yangi qarz maqsad uchun emas, eskisini yopish uchun ketadi.
• Har oy yangi qarzlar summasini eski to‘lovlar bilan solishtiring.
• Bank yoki mikrozayom xizmatining rad javobi — to‘xtash signali, boshqa manba emas.
• Mikrozayom bir martalik holat uchun mos, muntazam foydalanish uchun emas.
• Yana qarz olishdan oldin barcha qarzlarni yozib, oila daromadi bilan solishtiring.