Azizbek va Malika Chilonzordagi avtosalonda bank kalkulyatorida oyiga 1 800 000 so‘m to‘lovni ko‘rishdi. Raqam chidab bo‘ladigandek tuyuldi, to‘rt oydan keyin sug‘urta hisobi kelmaguncha, keyin tormoz kolodkalari almashtirilmaguncha, keyin gaz narxi oshmaguncha. Oy oxirigacha maosh yetmay qoldi. «Daromadning necha foizi mashinaga ketishi mumkin» degan savolni ular kech berishdi — kredit allaqachon qo‘lda edi.
Javob oddiy: mashinaning butun xarajatiga — to‘lov, yoqilg‘i, sug‘urta, texnik xizmat — oila daromadining 15–20 foizidan ko‘p ajratmaslik kerak. Bu bankning rasmiy qoidasi emas, oddiy sog‘lom fikr. Kimningdir daromadi katta bo‘lsa, ulush kamroq bo‘lishi mumkin; kimgadir mashina ish uchun kerak bo‘lsa, vaqtincha ulush yuqoriroq bo‘lishi mumkin — lekin 20 foizdan uzoqlashgan sari kutilmagan holatlarga zaxira kamayadi.
Daromadning necha foizi mashinaga ketishi mumkin
Agar hammasini — nafaqat kredit to‘lovini — halol hisoblasangiz, oqilona ulush oila umumiy daromadining 10–20 foizi atrofida. 10 foizdan past — qulay, byudjetga deyarli bosim bermaydi. 25 foizdan yuqori — mashina endi byudjetni emas, byudjet mashinani boshqarayapti.
Kredit to‘lovidan tashqari mashina xarajatiga nima kiradi
«Mashinaga chidaymanmi» deb hisoblayotganlarning asosiy xatosi — faqat avtokredit yoki muddatli to‘lov summasiga qarash. Aslida oyiga yana quyidagilar qo‘shiladi:
- yoqilg‘i — yurilgan masofa va dvigatel turiga bog‘liq;
- sug‘urta, agar rasmiylashtirilgan bo‘lsa — oylik hisobda;
- rejali texnik xizmat — yillik summani ham 12 ga bo‘ling;
- yuvish, to‘xtash joyi, mayda ta’mir — ko‘pincha unutiladigan xarajatlar;
- amortizatsiya — mashina hovlida tursa ham har yili narxdan yo‘qotadi.
O‘z ulushingizni misolda hisoblash
Formula: ulush = (oyiga mashinaga ketgan barcha xarajat ÷ oila oylik daromadi) × 100%. Kredit to‘lovini alohida tekshirish uchun bosqichma-bosqich yo‘riqnoma kredit to‘lovini hisoblash maqolasida bor.
Misol (raqamlar shartli, o‘zingiznikini qo‘ying). Oila daromadi — oyiga 8 000 000 so‘m. Avtokredit to‘lovi — 1 800 000, yoqilg‘i — 700 000, oylik hisobda sug‘urta — 150 000, texnik xizmat va mayda xarajatlar — 250 000. Jami mashina xarajati — 2 900 000 so‘m. Ulush: 2 900 000 ÷ 8 000 000 × 100% = 36%. Bu ko‘p — mashina daromadning uchdan bir qismidan ortig‘ini yeb qo‘yadi, qolganiga pul deyarli qolmaydi.
Xuddi shu oilaning arzonroq mashina bilan ikkinchi misoli: to‘lov 900 000, yoqilg‘i 600 000, sug‘urta 100 000, xizmat 200 000 — jami 1 800 000. Ulush: 22,5% — oqilona chegaraga yaqinroq.
| Nimani hisoblaymiz | Qanday hisoblaymiz | Oylik misol |
|---|---|---|
| Kredit to‘lovi | bank grafigidan | 1 800 000 so‘m |
| Yoqilg‘i | o‘rtacha sarf × narx × masofa | 700 000 so‘m |
| Sug‘urta | yillik summa ÷ 12 | 150 000 so‘m |
| Texnik xizmat | yillik summa ÷ 12 | 250 000 so‘m |
| Jami ulush | summa ÷ daromad × 100% | 36% |
Ulush 20 foizdan oshsa nima qilish kerak
Mashinani darhol sotishga shoshilmang. Avval sovuq boshli qayta hisoblang: ba’zi qatnovlarni avtobus bilan almashtirish, xarajat odatlarini maoshdan maoshgacha yashash maqoladagidek qayta ko‘rish mumkin. Umumiy moliya rejasi — pul bo‘limida. Qayta hisobdan keyin ham ulush yuqori bo‘lsa, oilada ikki yo‘l bor: daromadni oshirish yoki mashina xarajatini kamaytirish — arzonroq mashina olish, kredit muddatini uzaytirish, kaskodan voz kechib majburiy sug‘urta bilan cheklanish.
Nega bitta oila a’zosi daromadidan hisoblash xato
Ko‘p uchraydigan holat: er yolg‘iz o‘z maoshiga kredit oladi, aslida oila byudjeti umumiy. Butun oila daromadidan hisoblangan ulush haqqoniyroq — va qaror hissiyotda emas, raqamda qabul qilinadi.
Tez-tez uchraydigan xatolar
- faqat kredit to‘lovi hisoblanadi, yoqilg‘i va sug‘urta unutiladi;
- daromad «qo‘lga tegmasdan» hisoblanadi, aslida qo‘lga kamroq tushadi;
- mavsumiy xarajatlar — qish shinasi, yillik texnik ko‘rik — hisobga olinmaydi;
- ulush bitta turmush o‘rtog‘i daromadidan hisoblanadi, holbuki to‘laydigan butun oila.
Qisqa javoblar
Daromadning necha foizini mashinaga sarflash mumkin?
Oqilona chegara — oila umumiy daromadining 10–20 foizi, bunga to‘lov, yoqilg‘i, sug‘urta va texnik xizmat kiradi. Bu rasmiy norma emas, oddiy hisob qoidasi.
Mashinaga daromadning 20 foizidan ko‘prog‘ini sarflasa bo‘ladimi?
Bo‘ladi, agar bu ongli tanlov bo‘lsa va boshqa xarajatlarga zaxira qolsa — masalan, mashina ish uchun kerak bo‘lsa. Lekin ulush qanchalik yuqori bo‘lsa, daromad kamaygan holatda zaxira shunchalik kam bo‘ladi.
Kreditdan tashqari mashina xarajatiga yana nima kiradi?
Yoqilg‘i, sug‘urta, texnik xizmat, yuvish va to‘xtash joyi, shuningdek amortizatsiya — mashinaning bir yilda narxdan yo‘qotgan qismi.
Mashina byudjet uchun juda qimmat ekanini qanday tushunish mumkin?
Agar barcha mashina to‘lovlaridan keyin oilada zaxiraga pul qolmasa va odatiy xarajatlar oy oxirida minusga chiqsa — mashina byudjet ko‘tara oladigandan ko‘proq yeyapti demakdir.
Mashina olishdan oldin hisob-kitobni nimadan boshlash kerak?
Mashinaga oylik barcha kelajakdagi xarajatlarni qo‘shib, oila daromadiga bo‘ling. To‘lovni oldindan avtokredit kalkulyatorida ko‘rish mumkin.
Qisqacha
- Mashinaga sarflanadigan oqilona ulush — daromadning 10–20 foizi, faqat kredit to‘lovi emas.
- Hisobga yoqilg‘i, sug‘urta, texnik xizmat, yuvish va amortizatsiya kiradi.
- Formula: ulush = oylik mashina xarajati ÷ oila daromadi × 100%.
- Bitta odamning emas, butun oila daromadidan hisoblang.
- Ulush 25 foizdan yuqori bo‘lsa — mashina tanlovi yoki kredit shartlarini qayta ko‘rib chiqing.
- Xarid oldidan yurilgan mashinalar bozorini solishtiring va to‘lovni oldindan hisoblang.
