Техника учун бўлиб-бўлиб тўлаш ёки кредит — музлатгич кутилмаганда бузилиб, қўлда керакли сумма бўлмаса, қайси бири фойдалироқ. Қисқа жавоб: дўкондаги бўлиб-бўлиб тўлаш кўпинча ортиқча тўловсиз кўринади, лекин устама аллақачон товар нархига қўшилган, банк кредити эса ортиқча тўловни очиқ кўрсатади — солиштириш керак бўлган нарса айнан якуний сумма, унинг номи эмас.
Азиз Чилонзордаги маиший техника дўконида кир ювиш машинасини танлаган, сотувчи 6 ойга ортиқча тўловсиз бўлиб-бўлиб тўлашни таклиф қилган, қўшни пештахтада эса худди шу модел бўлиб-бўлиб тўловсиз сезиларли арзон турган — устама аллақачон товар нархига киритилган экан.
Бўлиб-бўлиб тўлаш банк истеъмол кредитидан нимаси билан фарқ қилишини, яширин харажатлар қаерда яширинганини ва сизнинг ҳолатингизда аслида нима арзонроқ эканини ҳисоблаб кўрамиз.
Бўлиб-бўлиб тўлаш кредитдан нимаси билан фарқ қилади
Бўлиб-бўлиб тўлашни одатда дўконнинг ўзи ёки ҳамкор молия ташкилоти расмийлаштиради, шартнома қисқароқ, қарор тезроқ, баъзан тўғридан-тўғри кассада қабул қилинади. Кредитни банк расмийлаштиради, даромад ва кредит тарихини узоқроқ текширади, аммо шартлар одатда шартномада аниқроқ ва шаффофроқ ёзилган.
Расман бўлиб-бўлиб тўлаш ҳам кредитлашнинг бир тури, фақат воситачи — дўкон орқали, ва унинг устамаси деярли ҳар доим товар нархига киритилган, рекламада «ортиқча тўловсиз» дейилган бўлса ҳам.
Якуний ортиқча тўлов бўйича нима фойдалироқ
Ставкани эмас, товар учун тўлайдиган якуний суммани солиштириш керак. Агар бўлиб-бўлиб тўлашдаги нарх нақд ёки карта билан тўланган худди шу товар нархидан юқори бўлса, фарқ — расмий фоизсиз ҳам яширин ортиқча тўлов.
Дилноза телевизорни бўлиб-бўлиб тўлашда 12 000 000 сўмга, худди шу телевизорни бошқа дўконда нақд 10 500 000 сўмга солиштирган — бўлиб-бўлиб тўлаш учун ортиқча тўлов 1 500 000 сўмни ташкил этган, гарчи шартномада фоиз ҳеч қаерда кўрсатилмаган бўлса ҳам.
Дўкон бўлиб-бўлиб тўлашида қандай устамалар яширинган
Товар нархидан ташқари, бўлиб-бўлиб тўлашга баъзан суғурта, расмийлаштириш комиссияси ёки оширилган тарифдаги мажбурий етказиб бериш киритилади. Бу суммаларни камдан-кам ортиқча тўлов деб аташади, лекин аслида улар харид якуний нархини кредит фоизи каби оширади.
— Бўлиб-бўлиб тўлашдаги суғуртадан воз кечсам-чи? — Баъзан мумкин, лекин шундан кейин товарнинг ўз нархи ўзгармаслигини аниқлаштиринг, дўконлар бу шартларни турлича боғлайди.
Кредит карта ёки микрозаём ишлаца бўладими
Имтиёзли даврга эга кредит карта баъзан бўлиб-бўлиб тўлашдан фойдалироқ, агар товарни тўлаб, қарзни имтиёзли давр тугашидан олдин фоизсиз қайтариб бўлса. Кредит карталар шу маънода қисқа муддатга бепул бўлиб-бўлиб тўлаш каби ишлайди, лекин фақат тўлов муддатига улгурган ҳолатда.
Микрозаём одатда банк кредитидан ставкаси бўйича қимматроқ ва кичик суммага бир неча ҳафтага кўпроқ мос келади, катта техника харидига эмас — узоқ муддатда ундаги ортиқча тўлов оддий бўлиб-бўлиб тўлашдан сезиларли юқори чиқиши мумкин.
Банкда техника учун кредит олиш учун нима керак
- Товар нархини нақд, бўлиб-бўлиб тўлашда ва кредитда турли жойларда солиштириш.
- Банк учун паспорт ва даромад ҳақида маълумотнома тайёрлаш.
- Фақат ставкани эмас, барча комиссияларни қўшган ҳолда кредитнинг тўлиқ нархини аниқлаштириш.
- Банк тўлов жадвалини дўконнинг бўлиб-бўлиб тўлаш шартлари билан солиштириш.
- Ойлик тўлови кичикроқ эмас, якуний суммаси кичикроқ вариантни танлаш.
Аслида нима арзонроқ эканини қандай ҳисоблаш керак
Рақамлар шартли, мисол учун — ўз дўконларингиздаги нархларни қўйинг. Формула оддий: ортиқча тўлов — барча тўловлар йиғиндисидан нақд нархини айириш.
Биринчи мисол: 12 ойга 1 000 000 сўмдан бўлиб-бўлиб тўлаш. 1 000 000 ни 12 га кўпайтирамиз — 12 000 000 чиқади. Бошқа дўконда нақд нарх 10 800 000 сўм бўлса, бўлиб-бўлиб тўлаш учун ортиқча тўлов 1 200 000 сўм, бу тахминан 11 % устама.
Иккинчи мисол: худди шу 10 800 000 сўмга банкда кредит, тўлови 12 ойга 1 010 000 сўм бўлган ставка билан. 1 010 000 ни 12 га кўпайтирамиз — 12 120 000 чиқади. Ортиқча тўлов 1 320 000 сўм — биринчи мисолдан бироз кўпроқ, гарчи очиқроқ кўринган бўлса ҳам. Ўз вариантингизни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш мумкин.
Бўлиб-бўлиб тўлов ўтказиб юборилса, нима қилиш керак
Кечикиш учун ҳам бўлиб-бўлиб тўлаш, ҳам кредит одатда пени ҳисоблайди, тизимли ўтказиб юборишларда эса дўкон ёки банк товарни қайтаришни ёки қолдиқни муддатидан олдин тўлиқ тўлашни талаб қилиши мумкин. Фарқи шундаки, кредит бўйича бу деярли ҳар доим кредит тарихида қайд этилади, дўкондаги бўлиб-бўлиб тўлашда эса ҳар доим ҳам ва дарҳол эмас.
Агар тўловлар бир нечта мажбурият учун пул етишмаслиги туфайли ўтказиб юборилса, янги бўлиб-бўлиб тўлаш ёки кредит олишдан олдин қарз чуқурлигидан қандай чиқиш ҳақидаги мақолани кўриб чиқиш фойдали.
| Параметр | Дўкон бўлиб-бўлиб тўлаши | Банк кредити |
|---|---|---|
| Ким расмийлаштиради | Дўкон ёки унинг ҳамкори | Банк |
| Қарор тезлиги | Кўпинча дарҳол кассада | Бир соатдан бир неча кунгача |
| Ортиқча тўлов шаффофлиги | Кўпинча товар нархида яширинган | Одатда шартномада кўрсатилган |
| Қўшимча тўловлар | Суғурта, етказиб бериш, комиссия | Бериш комиссияси, агар бўлса |
Кўп учрайдиган хатолар
- Товар нархини нақд билан солиштирмасдан, «ортиқча тўловсиз бўлиб-бўлиб тўлаш» рекламасига ишониш.
- Бўлиб-бўлиб тўлашнинг ойлик тўлови товар нархидан ташқари нималарни ўз ичига олишини ўқимаслик.
- Фақат ойлик тўлов ҳажмини солиштириш, бутун муддат учун якуний суммани эмас.
- Суғуртанинг нархини алоҳида аниқлаштирмасдан, мажбуран таклиф қилинган суғуртага рози бўлиш.
- Бошқа дўкон ва банкларнинг таклифларини солиштирмасдан, бўлиб-бўлиб тўлашни дарҳол кассада расмийлаштириш.
Қисқа жавоблар
Техника учун бўлиб-бўлиб тўлаш ёки кредит — қайси бири фойдалироқ
Фойдалиси — товар учун камроқ якуний сумма берадигани, камроқ фоиз ёки чиройли реклама эмас — айнан хариднинг тўлиқ нархини ҳисобланг.
Ортиқча тўловсиз бўлиб-бўлиб тўлаш чиндан фойдали бўладими
Ҳа, агар бўлиб-бўлиб тўлашдаги товар нархи бошқа жойлардаги нақд нархга тенг бўлса, унда ортиқча тўлов чиндан йўқ, лекин буни ҳар сафар алоҳида текшириш керак.
Дўкондаги бўлиб-бўлиб тўлаш кредит тарихини бузадими
Баъзида ҳа, агар дўкон бўлиб-бўлиб тўлашни ҳамкор банк ёки молия ташкилоти орқали ўтказса, кечикишлар умумий кредит тарихига тушади.
Дўкондаги бўлиб-бўлиб тўлашни муддатидан олдин ёпса бўладими
Одатда мумкин, лекин шартлар ва мумкин бўлган комиссияларни олдиндан дўкондан аниқлаштиринг, улар банк қоидалари билан ҳар доим ҳам мос келмайди.
Бўлиб-бўлиб тўлаш учун даромад маълумотномаси керакми
Кўпинча йўқ, банк кредити фарқли ўлароқ, у ерда даромад маълумотномаси одатда аризани тасдиқлаш учун мажбурий.
Қисқача
- Бўлиб-бўлиб тўлаш ҳам кредитлаш шакли, фақат дўкон орқали расмийлаштирилади.
- Тўлов усули номини эмас, хариднинг якуний суммасини солиштиринг.
- Бўлиб-бўлиб тўлашга баъзан суғурта, етказиб бериш ва комиссия нархдан алоҳида қўшилади.
- Банк кредити кўпроқ ҳужжат талаб қилади, аммо шартлари одатда шаффофроқ.
- Хариддан олдин бир нечта жойда нақд нархни солиштириб, фарқни ҳисобланг.
- Кутилмаган харидлар учун захира керак бўлса, молиявий ёстиқча ҳақидаги мақолани кўринг.
