Бахтиёр қишки курткаси чўнтагидан бир банкнота топди — уни жавондаги намлик бузган эди: чети бўкиб, қоғози юмшаб қолган, номинали ўқилади, лекин озгина торца йиртилади. Стол тортмасида яна битта банкнота ётибди, уни биринчи синф ўқувчиси ўғли қизиқишдан фломастер билан чизиб ташлаган. Йиртилган ёки эски банкнотани қаерда алмаштириш мумкинлиги ва чизилганини умуман қабул қилишадими — деярли ҳар ким дуч келадиган савол.
Қисқа жавоб: эскирган, йиртилган, ҳатто қисман йўқолган банкноталар ҳам оддий банкларда, алоҳида идорасиз ва Марказий банкка бормасдан алмаштирилади. Ягона шарт — банкнота таниб бўлиши керак: номинали кўринади, кўпинча серия рақами ҳам кўринади.
Қайси банкноталар шикастланган ҳисобланади
Шикастланганларга бир неча қисмга йиртилган (барча қисмлари бўлса), эгатларидан тешилган, ифлосланган, нам бўлган, устига ёзув тушган, қуёшда ранги ўчган банкноталар киради. Банкнота жисмонан мавжуд бўлиб, номинали кўриниб турса, банк уни алмаштирса бўладиган мулк деб қарайди.
Бундай банкнотани қаерга олиб бориш керак
Йиртилган ва эскирган банкноталарни деярли ҳар қандай банк қабул қилади, нафақат ҳисобингиз очилган банк. Қайси филиал яқинроқ экани ноаниқ бўлса, НАРХТОПъдаги банк филиаллари харитасидан танлаш мумкин, банкларни олдиндан солиштириш учун банклар бўлими ҳам асқотади. Филиалда кассир банкнотани кўздан кечириб дарҳол алмаштиради ёки текширувга юборади.
Банкка боришга арзийдими
Оддий қоида: банкнотанинг ярмидан кўпи кўринса ва номинали ўқилса — банкка боришга арзийди. Учдан бир қисми ёки камроғи сақланган бўлса, эҳтимол пастроқ, лекин ҳар доим рад этилавермайди — якуний қарорни банк Марказий банк қоидаларига асосланиб қабул қилади, буни жойида аниқлаштиринг.
Мисол (рақамлар шартли): Гулнозанинг уйида 100 000 сўмлик банкнота ярмига йиртилди, иккала ярми сақланиб қолди. Уларни бирга қўйганда банкнотанинг 100 фоизи кўринади, номинали ва рақами иккала қисмда ҳам ўқилади. Банкда уни ўша куниёқ, экспертизасиз алмаштиришди.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Банкнота сақланиши | Кўринадиган қисм ÷ бутун банкнота | 100 %, иккала ярми ҳам бор |
| Номинал ва рақам | Шубҳасиз ўқиладими | Ҳа, иккала қисмда ҳам |
| Банк қарори | Дарҳол алмаштириш ёки экспертиза | Дарҳол алмаштириш |
| Алмаштириш вақти | Бир ташриф давомида | Ўша куниёқ |
Банкнота алмаштириш валюта алмаштиришдан нимаси билан фарқ қилади
Бу иккита бошқа-бошқа амал. Эски ёки йиртилган банкнотани алмаштириш — бузилган қоғозни худди шу номиналдаги бутун банкнотага алмаштириш, курссиз. Валюта алмаштириш эса бир валютадаги суммани бошқасига жорий курс бўйича айлантириш, курсни НАРХТОПънинг валюта курслари саҳифасида кўриш мумкин. Йиртилган сўм банкнотасини бутунига алмаштирсангиз, курснинг бунга алоқаси йўқ.
Умуман қабул қилинмайдиган банкноталар бўладими
Ҳа — банкнотадан кичик қисм қолган, серия рақами ўқилмайдиган ёки ҳақиқийлиги шубҳали бўлса, алмаштиришдан бош тортишлари ёки узоқ экспертизага юборишлари мумкин. Таниш ҳолат: Чилонзордаги пенсионер аёл иситиш печида бир неча банкнотани эски дафтар билан тасодифан ёқиб юборган. Пулдан фақат кул қолган, ва банк бундай суммани қабул қила олмади.
Банкноталар тез-тез шикастланаётган бўлса, сабаби уйда катта сумма нақд сақланаётганида бўлиши мумкин — бир қисмини картага ўтказинг, шартларни кредит карталари танловида солиштириш мумкин.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Йиртилган банкнотани ўзи скотч билан ёпиштиришга уриниш.
- Эски, ғадир-будур банкноталарни ҳақиқий эмас деб ташлаб юбориш.
- Бошқа банкларда қабул қилишмайди деб фақат «ўз» банкига бориш.
- Банкнота алмаштиришни валюта алмаштириш билан аралаштириш.
Қисқа жавоблар
Йиртилган банкнотани қаерда алмаштириш мумкин?
Ҳар қандай банкда, ҳисобингиз очилган банкда бўлиши шарт эмас. Кассир уни кўздан кечириб алмаштиради ёки текширувга юборади.
Банкнота икки қисмга йиртилган бўлса қабул қилишадими?
Ҳа, иккала ярми сақланган ва номинали билан рақами кўринса — одатда ўша куниёқ, экспертизасиз алмаштирилади.
Эски, ранги ўчган банкнота билан нима қилиш керак?
Йиртилганидек банкка олиб бориш керак — рангнинг ўчиши номинали ўқилса банкнотани ҳақиқий эмас қилиб қўймайди.
Банкнотанинг фақат кичик қисми кўринса алмаштириш мумкинми?
Эҳтимол пастроқ, лекин нолга тенг эмас — бундай ҳолатлар учун аниқ тартибни банкдан сўранг.
Шикастланган банкнотани алмаштириш учун комиссия олишадими?
Одатда бу банкнинг алоҳида хизмати — комиссия бор-йўқлигини жойида аниқлаштиринг.
Қисқача
- Йиртилган, ғадир-будур ва ифлосланган банкноталар оддий банкларда, алоҳида идорасиз алмаштирилади.
- Асосий шарт — номинали ва, одатда, серия рақами кўриниб туриши.
- Банкнота алмаштириш валюта алмаштириш билан бир хил эмас, бу ерда курс иштирок этмайди.
- Банкнотадан қанча кўп қисм сақланган бўлса, экспертизасиз алмаштириш эҳтимоли шунча юқори.
- Банкнотадан фақат кул ёки рақамсиз бўлаклар қолган бўлса, уни одатда алмаштириб бўлмайди.
- Уйда қанча нақд пул сақлаш оқилона экани ҳақида уйда нақд пулни қанча сақлаш керак мақоласида батафсил.
