Бўлим чатида ўн киши. Кимдир ёзади: «Мадинага совға учун пул йиғамиз, у бир ҳафтадан кейин декретга чиқади». Бир соатдан кейин чатда жимлик — ярми жавоб бермади, пул эса эртага керак, улгуриш учун сотиб олиб ўраш лозим. Таниш манзара: пул йиғиш тез орада ноқулайликка айланади, агар ҳеч ким олдиндан қанча йиғиш ва жавоб бермаганларни нима қилишни ҳал қилмаса.
Совға ёки саёҳат учун пул йиғиш — бу гуруҳ одамлари битта катта харажатни ҳаммага бўлиб, алоҳида-алоҳида сарфламаслиги. Бу ҳамкасбга совға учун ҳам, саёҳатнинг умумий бюджети учун ҳам ишлайди: чипта, турар жой, экскурсия ҳаммага бирга арзонроқ бўлади.
Киши бошига улушни қандай ҳисоблаш, кимдир шунча пул қўша олмаса нима қилиш ва охирги кунда етмай қолган сумма билан қолмасликни кўриб чиқамиз. Шунга ўхшаш саволлар бир марталик ҳисобни бўлишда ҳам чиқади — бу ҳақда кафеда ҳисобни қандай бўлиш мақоласида.
Совғага қанча йиғиш керак
Совға суммасини аввал тахмин қилиб, кейин бўлиш қулайроқ, аксинча эмас. Ташкилотчи қатъий рақам эмас, мўлжал айтади — «тахминан Н га йиғамиз», чунки ҳамма бир хил миқдорда қўша олмайди. Мўлжалдан чорак фарқ — нормал ҳолат, ҳаммадан муҳими суммани йиғиш, мукаммал тенгликка эришиш эмас.
— Ҳамма тенг қўшмаса-чи? — деб сўради Темур, бошлиғига совға йиғаётганда. — Хавотир олманг, ким қўша олса, кўпроқ қўшади, — деб жавоб беришди. Кўпинча шундай бўлади: бир-икки киши бироз кўпроқ қўшади, ҳозирча пулда қийинчилиги бор одамларни қоплаш учун, ва бу одатга айланмаса, ҳеч ким буни адолациз деб билмайди.
Саёҳат бюджетини олдиндан ҳисоблаш, йўлда эмас
Саёҳат учун пул йиғишда қийинроқ: сумма каттароқ, харажат турлари кўпроқ — турар жой, транспорт, овқат, экскурсия чипталари. Харажатларни умумий ва шахсийга ҳали йўлга чиқмасдан бўлиш оқилона: турар жой ва транспорт — умумий бюджетга, ресторанда овқат ва сувенир — ўзидан. Шунда кейин ресторанда ким ким учун тўлагани билан бош оғримайди.
Саёҳат чет элга бўлса, валюта курси ноаниқлик қўшади — доллар ва сўмда бюджетни олдиндан тахмин қилиш валюта курслари саҳифасидаги курсга қараб осонроқ.
Пулни ким йиғади ва сарфлашгача қандай сақлайди
Пулни битта одам йиғиши керак — қолганларга ишонмагани учун эмас, ким ўтказгани, ким унутгани билан чалкашмаслик учун. Сумма катта бўлса ва бир кунда йиғилмаса, нақд пулни сумкада юришдан кўра картада сақлаш яхшироқ — ундан олиш ҳам, сарфланмаган қолдиқни қайтариш ҳам осон. Навбациз нақд пул олиш учун банк бўлимлари ва банкоматлар харитаси асқотади — совға ёки саёҳатда айнан нақд пул керак бўлганда фойдали.
Кимдир иштирок этишни истамаса нима қилиш керак
Пул йиғишдан бош тортиш одатий ҳол, ва бу доим очкўзликдан эмас: одамда шу пайтда ортиқча пул йўқ бўлиши мумкин. Қистамаслик керак — ўз рад жавобингизни одоб билан тушунтириш ва ўзингизни айбдор сезмаслик ҳақида қариндошлар билан пул йиғишдан қандай бош тортиш мақоласида ўқинг. Бошқа томондан, ташкилотчи рад жавобини хотиржам қабул қилиши ва битта «йўқ» туфайли одамни компаниядан чиқариб ташламаслиги керак.
Қандай ҳисоблаш керак
Киши бошига улуш = умумий сумма ÷ иштирокчилар сони. Иштирокчилар тенг бўлмаган улуш қўшишни истаса, аввал асосий улуш ҳисобланади, кейин ҳар ким ўзи қўшиш-қўшмасликни ҳал қилади.
1-мисол: ҳамкасбга 1 500 000 сўмлик совғани олтита киши йиғади. Улуш — 1 500 000 ÷ 6 = 250 000 сўм киши бошига. Рақамлар шартли, ўз компаниянгизга мослаб қўйинг.
2-мисол: бешта дўст дам олиш кунларига боради, турар жой ва транспорт учун умумий бюджет — 4 000 000 сўм. Улуш — 4 000 000 ÷ 5 = 800 000 сўм киши бошига, овқат ва сувенирларга эса ҳар ким ўзи сарфлайди.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Совғага улуш | совға суммаси ÷ иштирокчилар сони | 1 500 000 ÷ 6 = 250 000 сўм |
| Саёҳатга улуш | умумий бюджет ÷ иштирокчилар сони | 4 000 000 ÷ 5 = 800 000 сўм |
| Хариддан кейинги қолдиқ | йиғилди − сарфланди | 1 550 000 − 1 500 000 = 50 000 сўм қайтарилади |
Қолдиқ ва ортиқча пул билан нима қилиш керак
Йиғилган сумма нарх билан тийингача тўғри келиши камдан-кам учрайди: одатда кичик ортиқча қолади. Уни ҳаммага тенг қайтариш ёки шу компаниядаги кейинги совғага ўтказиш мумкин — шунда кейинги сафар озроқ йиғиш керак бўлади. Пул етмаса, чатга дарҳол аниқ етишмаётган суммани ёзиш яхшироқ, «яна бироз керак» каби ноаниқ гап эмас. Бундай харажатларни пул бўлимида алоҳида қаторда юритиш фойдали — шунда йилига совға ва биргаликдаги саёҳатларга қанча кетаётгани кўринади.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Пулни охирги куни йиғиш, кеч ўтказганлардан етишмаган суммани тўлдиришга вақт қолмайди.
- Сумманинг мўлжалини олдиндан айтмаслик — одамлар ким қанча хоҳласа шунча ўтказади, якун тўғри келмайди.
- Қолдиқ ёки етишмовчилик ҳақида жим юриш, чатга аниқ рақамни ёзиш ўрнига.
- Компаниядаги турли даромадга қарамай ҳаммадан бир хил сумма талаб қилиш.
Қисқа жавоблар
Совғага пул йиғишни қандай тўғри ташкил қилиш керак
Сумманинг мўлжалини олдиндан айтинг, пул йиғиш учун битта одамни танланг ва улушни ўтказиш муддатини белгиланг.
Умумий совғага қанча йиғиш керак
Одатда совға бюджети иштирокчилар сонига бўлинади, етишмовчилик эҳтимолига чорак захира билан.
Саёҳатда умумий бюджет харажатга тўғри келмаса нима қилиш керак
Қолдиқни ҳаммага тенг қайтаринг, етишмовчиликни эса аниқ сумма билан айтинг ва гаплашишни кечиктирманг.
Пул йиғишдан хафагарчиликсиз бош тортиш мумкинми
Мумкин, агар тўғридан-тўғри ва узоқ баҳоналарсиз айтилса — соғлом компания рад жавобини хотиржам қабул қилади.
Қисқача
- Киши бошига улуш оддий ҳисобланади: сумма иштирокчилар сонига кичик захира билан бўлинади.
- Пулни битта одам йиғиши керак — шунда ким ўтказганини текшириш осонроқ.
- Саёҳатда харажатларни йўлга чиқмасдан олдин умумий ва шахсийга бўлиш оқилона.
- Қолдиқ ёки етишмовчилик аниқ сумма билан айтилади, ноаниқ сўзлар билан эмас.
- Пул йиғишдан бош тортиш — узоқ баҳоналарсиз тушунтирилса, оддий ҳолат.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
