Ўзингизга ишлашни қандай бошлаш керак — бу савол одатда ойнинг ўн бешини кутиш жонга текканда ёки қўшимча иш асосий маошдан кўпроқ келтира бошлаганда туғилади. Таъмирчи уста, репетитор, тикувчи, фотограф, бир неча фирмага ҳисоб юритувчи бухгалтер — ҳаммаси бир хил бошлаган: биринчи мижоз ва бошдаги чалкашлик билан.
Қуйида амалий қисми: нимадан бошлаш, дастлабки буюртмачиларни қаердан топиш, нархни қандай белгилаш, ишдан олдин нима ҳақида келишиш, оддий ҳисобни қандай юритиш ва бўш ойларда нима қилиш. Ҳуқуқий томон ва солиқларга кирмаймиз: бу алоҳида катта мавзу, уни солиқ идораси ёки бухгалтердан аниқлаш керак.
Нимадан бошлаш керак
Логотип ёки сайтдан эмас, учта жавобдан бошланади. Нима қиласиз (битта аниқ хизмат, «ҳаммасидан оздан» эмас). Ким учун (маҳалладаги қўшнилар, кичик дўконлар, ўқувчиларнинг ота-оналари). Ва нега айнан сизга (тез, яқин, кафолат билан, озода).
Дарров ишдан бўшаманг. Энг тинч йўл — маош турганда кечқурун ва дам олиш кунларида бошлаш: йўналишни қандай танлаш ва у қанча вақт олиши қўшимча ишни қаердан топиш мақоласида. Ишни ташлаш керак бўлган пайт — буюртмалар камида бир неча ой барқарор келиб, сиз одамларга йўқ дея бошлаганингизда.
Дастлабки мижозларни қаердан топиш керак
Биринчи буюртмалар деярли ҳар доим танишлардан келади. Нима билан шуғулланаётганингизни ҳаммага айтинг: қариндошларга, собиқ ҳамкасбларга, қўшниларга, уй гуруҳига ва маҳаллага. Ўзимизникиларга икки-учта иш қилиб беринг — бепул ёки арзон — ва миннатдорчилик эмас, изоҳ ҳамда тавсия сўранг.
Кейин сизни аллақачон излайдиган жойларни уланг: хизматингиз ҳақида эълон жойлаштиринг, бошқа усталар ўзини қандай тасвирлаётганини хизматлар бўлимида кўринг, ишлар сурати бўлган саҳифа очинг. Вақтингизни эмас, буюмни соцангиз, интернет-дўкон очиш ҳақидаги мақола асқотади.
Ва рўйхат юритинг: ким мурожаат қилган, нима сўраган, нима билан тугаган. Такрорий буюртмаларнинг ярми шунчаки «таъмирингиз қалай?» деб бир ойдан кейин ёзилмагани учун йўқолади.
Ўз ишингизга нархни қандай белгилаш керак
Нарх учта нарсадан йиғилади: соатига қанча олмоқчисиз, материалга ва йўлга қанча кетади, шундай иш бошқаларда қанча туради. Икки-учта устадан мижоз сифатида нарх сўранг — бозорни тушунишнинг энг тез йўли. Меҳнат бозорида қанчага турасиз деган мақола ҳам асқотади: қуйи чегара шундан олинади.
Кейин иккита қоида. Биринчи: «кириб олай» деб ҳаммадан паст нарх қўйманг. Арзон мижоз кўп, талаби эса ортиқ, нархни кейин кўтариш оғир. Иккинчи: буюртмани эмас, соатни сананг. Уч кун чўзилиб, қайта-қайта тузатиладиган «яхши пуллик» буюртма оддийсидан арзонроқ чиқади.
Нархни босиқ ва тўлиқ айтинг: нима киради, нима кирмайди, тузатиш ва шошилинчлик қанча туради. Нима учун тўлаётганини тушунган мижоз осонроқ тўлайди.
Келишув ва олдиндан тўлов
Ишни бошлашдан олдин бешта нарсани гаплашиб олинг: аниқ нима қиласиз, қайси муддатга, қанчага, нархга нечта тузатиш киради ва пулни қачон оласиз. Буларнинг ҳаммаси ёзишмада қолсин — суд учун эмас, ҳар ким ўзича эсламаслиги учун.
Олдиндан тўлов — очкўзлик эмас, филтр. Иш материал билан бўлса, олдиндан тўлов уни тўлиқ қопласин. Хизмат бўлса, бир қисмини олдиндан олинг. Катта буюртмани босқичларга бўлиб, ҳар бирига тўлов белгиланг. Озини ҳам олдиндан тўлашдан бош тортган одам охирида ҳам савдолашади.
Даромад ва харажат ҳисоби оддий тилда
Битта дафтар ёки битта жадвал етади. Унда тўрт устун: сана, кимдан келди, қанча, нима учун. Ёнида харажат: материал, йўл, алоқа, асбоб, ўтказма комиссияси. Тамом. Уч ойдан кейин ҳақиқий манзарани кўриш учун шунинг ўзи кифоя.
Янги бошловчиларни қутқарадиган икки қоида. Биринчи: иш пулини оила пулидан ажратинг, ҳеч бўлмаса алоҳида карта билан. Иккинчи: келган ҳамма пулни эмас, харажатдан кейин қолганини даромад деб сананг ва ўзингизга маош белгиланг. Даромад сакраб турганда буни қандай қилиш алоҳида ёзилган: нобарқарор даромадни қандай ҳисоблаш. Ходим пайдо бўлса, бошқа даража керак — кичик бизнес бухгалтерияси.
Буюртмасиз ойларда нима қилиш керак
Бўш ойлар бўлади — қишда, ёзда, байрамлардан кейин, шунчаки. Бу муваффақияцизлик белгиси эмас, оддий ритм. Муҳими телефон ёнида ўтирмай, бундай ҳафталар нима билан банд бўлишини олдиндан ҳал қилиш.
- Эски мижозларга ўзингизни эслатиш — буюртманинг энг арзон манбаи.
- Ишлар суратини, тавсифларни ва нархларни тартибга солиш.
- Қўл етмаган ишни қилиш: ўқиш, асбоб, ёндош усталар билан келишув.
- Захира тугаб қолса, мағлубият ҳиссисиз вақтинчалик қўшимча иш олиш.
Ва захирани сақланг: ўзингизга ишлаш — ҳақ тўланадиган таътил ҳам, касаллик варақаси ҳам йўқ дегани. Икки-уч ойлик ёстиқ ҳашамат эмас, касбнинг қисми.
Ҳужжат ва солиқлар ҳақида
Мунтазам пул пайдо бўлиши билан расмийлаштириш саволи туради: қайси мақомда ишлаш, нимани расмийлаштириш, қандай тўлаш. Бу алоҳида мавзу, энг хавфлиси эса танишларнинг гапи: шартлар ўзгаради, жавобгарлик сизники. Солиқ идораси ёки бухгалтердан ўз ҳолатингизни сўранг.
Биринчи уч ой
| Босқич | Нима қилиш керак | Нима қилмаслик керак |
|---|---|---|
| Биринчи ой | битта хизматни танлаш, нарх айтиш, ўзимизникиларга икки-уч иш қилиш | ишдан бўшаш ва рекламага пул тикиш |
| Иккинчи ой | изоҳ ва иш суратларини йиғиш, эълон бериш, ҳисоб юритишни бошлаш | ҳамма нарсага рози бўлиш ва тўловсиз ишлаш |
| Учинчи ой | соатлик даромадни санаш, оғир хизматлар нархини кўтариш | йўқ дейишдан қўрқиб, билмаган ишни олиш |
| Кейин | ёстиқ йиғиш, такрорий буюртмаларни йўлга қўйиш | келган ҳамма пулни маош деб сарфлаш |
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Барқарор буюртмасиз ишдан бўшаш.
- Энг паст нархни қўйиб, бир йил шунда қолиб кетиш.
- Олдиндан тўловсиз ва муддат бўйича ёзма келишувсиз ишлаш.
- Иш пулини ва оила пулини битта чўнтакда аралаштириш.
- Тушумни даромад деб билиб, келган ҳамма пулга яшаш.
- Буюртмалар орасида жим бўлиб, ўзини эслатмаслик.
Қисқа жавоблар
Ўзингизга ишлашни нолдан қандай бошлаш керак
Битта хизматни танланг, у кимга кераклигини аниқланг ва нарх айтинг. Танишларга бир нечта иш қилиб, изоҳ ва суратлар йиғинг, эълон жойлаштиринг. Даромад барқарор бўлмагунча асосий иш билан бирга олиб боринг.
Дастлабки мижозларни қаердан топиш мумкин
Танишлар ва қўшнилардан бошланг: нима қилаётганингизни ҳаммага айтинг ва тавсия сўранг. Кейин эълонлар, иш намуналари бўлган саҳифа ва оғиздан оғизга гап. Мурожаатлар рўйхатини юритинг ва ўзингизни эслатиб туринг.
Ўз ишимга нархни қандай белгилайман
Соатига истаган ҳақни, материал ва йўл харажатини қўшинг ҳамда бошқа усталар нархи билан солиштиринг. Энг паст нархни қўйманг: кейин кўтариш қийин. Даромадни буюртмага эмас, соатга қараб сананг.
Олдиндан тўлов керакми
Ҳа, айниқса материал сотиб олсангиз: олдиндан тўлов уни тўлиқ қопласин. Хизматларда бир қисмини олдиндан, қолганини тайёр бўлганда олинг, катта буюртмани босқичларга бўлинг. Ҳеч нарса тўлашни истамаслик — ёмон белги.
Қисқача
- Пешлавҳа эмас, битта хизмат ва битта аниқ мижоздан бошланг.
- Биринчи буюртмани реклама эмас, танишлар ва изоҳлар беради.
- Нарх соатга қараб саналади ва материал, йўл ҳамда тузатишни ўз ичига олади.
- Олдиндан тўлов ва ёзма келишув — ишнинг мажбурий қисми.
- Иш пули оила пулидан алоҳида туради, даромад эса харажатдан кейин саналади.
- Бўш ойлар олдиндан режаланади, икки-уч ойлик ёстиқ сақланади.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
