Ўзбекистонда мобил иловалар бозори қанча пул айлантиради ва одамлар ҳар куни аслида қайси иловаларни очади? Мобил иловалар бозори шу қадар тез ўсдики, банклар, такси, овқат етказиб бериш ва ҳатто бозор ҳам телефонга кўчиб ўтди. Беш йил олдин илова фақат катта компаниялар учун ўйинчоқ бўлиб туюларди, энди эса мижозни ушлаб қолишни истаган ҳар қандай дўкон иловасиз ишламайди.
NARXTOP сайтига ҳар куни банк иловаларини, алоқа тарифларини ва кредит шартларини тўғридан-тўғри телефондан солиштирадиган одамлар киради, шунинг учун иловалар бозорини биз ичкаридан кузатамиз. Ушбу шарҳда қайси тоифалар тезроқ ўсаётганини, дастурчилар нимадан пул топаётганини ва нега битта илова йиллар яшаб, бошқаси бир ҳафта ўтиб ўчирилиб кетишини кўриб чиқамиз.
Мобил иловалар бозори нима ва у нималардан ташкил топган
Мобил иловалар бозори деганда одам телефонига иловалар дўконидан юклаб оладиган ҳамма нарса тушунилади: банк иловасидан тортиб ўйин ва такси иловасигача. Бозор ичида код ёзадиган дастурчилар, дастурларни тарқатадиган Гоогле Плай ва Апп Сторе каби дўконлар ҳамда баъзи иловалар орқали пул топадиган реклама тармоқлари бор.
Ўзбекистонда бу бозор ёш, лекин смартфонлар сони кўпайиши ва мобил интернет арзонлашиши билан тез ўсиб бормоқда. Вилоят марказларидан ва Тошкентдан одамлар такси ва етказиб бериш иловаларидан бир хилда фойдаланади, банк ва давлат хизматлари эса қулайлик бўйича ҳали уларни қувиб етмоқда.
Ўзбекистонда ҳозир қайси тоифадаги иловалар машҳур
Ҳаммадан олдинда такси ва етказиб бериш иловалари турибди: машина чақириш ёки овқат буюртма қилиш қўнғироқ қилишдан осонроқ. Улардан кейин банк иловалари келади — мобил банкинг бўлимлардан ўзиб кетмоқда, чунки нақд пулга кредитга аризани уйдан чиқмасдан қолдириш мумкин. Кейин — мессенжерлар ва ижтимоий тармоқлар, улар орқали кичик бизнес товарни сайциз сотади.
Алоҳида таълим ва соғлиқ иловалари ўсмоқда. Давлат хизматлари ҳам аста-секин иловаларга кўчмоқда — биз алоҳида Ўзбекистоннинг электрон давлат хизматлари қандай тузилганини ёзган эдик, бу ҳам катта бозорнинг бир қисми.
Бизнес учун илова ишлаб чиқиш қанча туради
Аниқ рақамни ҳеч ким айтолмайди, чунки нарх мураккабликка боғлиқ: оддий визитка-илова шахсий кабинет, тўловлар ва пуш-хабарномалари бўлган хизматдан бир неча марта арзонроқ туради. Ишлаб чиқиш бир неча ҳафтадан ярим йилгача чўзилади, функсия қанча кўп бўлса, шунча кўп тест қилиш керак.
Бундай харажатларни режалаштираётган бизнесга кўпинча пулни айланма маблағдан эмас, алоҳида бизнес учун кредит орқали олиш қулайроқ. Кўтариш мумкин бўлган тўловни шартнома имзолашдан олдин кредит калкуляторида ҳисоблаб кўриш мумкин.
Мобил илова дастурчилари нимадан пул топади
Бир нечта модел бор. Биринчиси — пуллик юклаб олиш: фойдаланувчи бир марта тўлайди, лекин буни камдан-кам қилишади. Иккинчиси — илова ичидаги реклама: дастурчи кўрсатиш ва босишлар учун пул олади. Учинчиси — обуна: кириш ойлик тўлов орқали очилади, у кўпинча боғланган кредит картасидан ечиб олинади.
Тўртинчи модел — бизнес учун витрина сифатидаги илова: банк ёки дўкон илованинг ўзидан пул топмайди, мижоз қайтиб келиши учун ундан фойдаланади. Банк ва агрегатор иловалари айнан шундай ишлайди — даромадни ичкаридаги битимлар келтиради.
Агар бизнес бўлсангиз ва ўз иловангизни хоҳласангиз, нима қилиш керак
Дастурчидан эмас, саволдан бошланг: илова мижознинг айнан қайси муаммосини ҳал қилади? Агар жавоб бўлмаса, аввал ғояни оддий сайт ёки ижтимоий тармоқдаги саҳифа орқали синаб кўринг. Бир нечта студиядан нарх ва муддат диапазонини сўранг — таклифлар бир-биридан фарқ қилади, биринчиси ҳар доим ҳам энг яхшиси эмас.
Агар ишлаб чиқишни қарз маблағи билан молиялаштиришга қарор қилсангиз, бир нечта банкнинг шартларини солиштиринг. Бизнесни ривожлантириш учун баъзан бир вазифа остига кичик суммага микрозайм олиш дарҳол катта кредит олишдан фойдалироқ — қарз суммаси ва ортиқча тўлов сезиларли фарқ қилади.
| Даромад модели | Қандай ишлайди | Кимга мос |
|---|---|---|
| Пуллик юклаб олиш | Фойдаланувчи ўрнатишда бир марта тўлайди | Бепул ўхшаши бўлмаган тор йўналишдаги иловаларга |
| Реклама | Баннер кўрсатиш ва босишлардан даромад | Кунлик катта аудиторияси бор иловаларга |
| Обуна | Кенгайтирилган кириш учун ойлик тўлов | Таълим, фитнес, стриминг хизматларига |
| Бизнес учун витрина | Илова бепул, даромад битимлардан келади | Банклар, дўконлар, хизмат агрегаторларига |
Иловани ишга туширишда тез-тез учрайдиган хатолар
Биринчи хато — дарҳол ҳаммаси ва ҳамма учун қилишга уриниш: функсия қанча кўп бўлса, ишлаб чиқиш шунча узоқ ва қиммат бўлади. Иккинчи хато — даромад ва ортиқча тўловни олдиндан ҳисобламаслик. Учинчи — бошқа бировнинг иловасини бир хилда нусхалаш, маҳаллий мижозга мослигини текширмасдан. Тўртинчи — янгиланишларни унутиш: бир йилдан бери янгиланмаган илова фойдаланувчини тезроқ йўқотади.
Қисқа жавоблар
Мана мобил иловалар бозори ҳақида энг кўп сўраладиган саволлар.
Кичик бизнес учун оддий илова қанча туради
Тахминан базавий функсияли минимал версия учун бир неча минг доллардан бошланади, лекин аниқ суммани вазифа ҳақида суҳбатдан кейин фақат ишлаб чиқиш студияси айтади. Ишлаб чиқишнинг аниқ нархини бир нечта студиядан сўраб, таклифларни солиштириб кўрган маъқул.
Ўз дастурчилар жамоасисиз илова қилиш мумкинми
Ҳа, бунинг учун ауцорсдаги ишлаб чиқиш студияси ёки фрилансер ёлланади, компания ичида эса фақат вазифа қўядиган ва ишни қабул қиладиган одам қолади. Бу битта лойиҳа учун дастурчилар штатини сақлашдан арзонроқ.
Илова ишга туширишга тайёр эканини қандай билиш мумкин
Уни турли телефонларда текширинг, ўн нафар оддий одамга синаб кўришга беринг ва улар интерфейсда қаерда адашишини кузатинг. Синовчилар керакли тугмани бир неча дақиқада топа олмаса, буни ишга туширишдан олдин тузатиш керак.
Иловани дарҳол пуллик қилиш керакми
Одатда йўқ: бозор бепул иловаларга ўрганган, пуллик кириш фойдаланувчиларни қайтаради. Бепул синаб кўришга бериб, реклама ёки обунадан пул топиш осонроқ.
Қисқача:
- Ўзбекистонда мобил иловалар бозори смартфонлар сонининг ўсиши ва интернетнинг арзонлашиши билан бирга кенгаймоқда
- Энг тез такси, етказиб бериш, банк ва таълим иловалари ўсмоқда
- Дастурчилар реклама, обуна, пуллик юклаб олиш ёки илова ичидаги битимлардан пул топади
- Ишлаб чиқиш нархи мураккабликка боғлиқ ва турли студияларда бир неча марта фарқ қилиши мумкин
- Ишлаб чиқиш харажатини олдиндан калкуляторда ҳисоблаш, молиялаштиришни эса алоҳида бизнес кредити орқали қилиш қулай
- Асосий хато — биринчи ишга туширишда оддий ва ишлайдиган версия ўрнига дарҳол жуда кўп функсия қилишга уриниш
