Ўзбекистонда ажралишни қандай расмийлаштириш — жавоби турлича бўлган савол, чунки йўл иккита, ва улар орасидаги танлов сизнинг хоҳишингизга эмас, балки умумий вояга етмаган болангиз бор-йўқлигига ва иккинчи томон қаршими-йўқми шунга боғлиқ. Бола бўлмаса ва икковингиз розилигингиз бўлса, никоҳ ФҲДЁ идорасида бекор қилинади ва бу тез кечади. Бола бўлса ёки эр-хотиндан бири қарши бўлса, ягона йўл — суд.
Тартиб билан кўриб чиқамиз: ким қаерга боради, қандай қоғоз йиғади, қанча кутади ва уй, машина ҳамда болалар билан нима бўлади. Аниқ бож ва муддатлар ўзгариб туради, шунинг учун бу ердаги рақамлар — мўлжал, ҳукм эмас: ариза беришдан олдин уларни ФҲДЁнинг ўзидан ёки нотариусдан аниқлаб олинг.
Дарров бир изоҳ. Ажралиш — бу шунчаки муҳр эмас. Унинг ортидан пул тортилади: умумийни бўлиш, алимент, баъзан биргаликдаги кредит. Молиявий томонни алоҳида материалда батафсил ёзганмиз — ажралишдан кейин молияни қандай тиклаш ҳақида, ариза беришдан олдин ўқинг.
ФҲДЁ ёки суд: қаерга боришни қандай билиш мумкин
Айри йўл оддий, уни биринчи мартада тушуниб олган маъқул, акс ҳолда бир ой йўқотасиз. ФҲДЁга икки шарт бир вақтда бажарилганда борилади: ўн саккиз ёшгача умумий бола йўқ ва иккала эр-хотин ҳам ажралишга рози. Шунда биргаликда ариза ёзишади, қонун белгилаган ўйлаш муддатини кутишади ва бекор қилиш тўғрисидаги гувоҳномани олишади.
Қолган барча ҳолатларда судга борилади. Бола бор — фақат суд, икковингиз ҳам ажралишни истасангиз ва ҳеч нарса ҳақида баҳслашмасангиз ҳам. Бири қарши — яна суд. Мол-мулк ёки алимент бўйича баҳс бор — суд. Бу жазо эмас, кучсиз томонни ҳимоя қилиш: судя болалар ва камроқ топадиган одам қуруқ қолмаслигини кузатади.
Ажралиш учун қандай ҳужжатлар керак
Тўплам йўлга боғлиқ, лекин асоси умумий. Папка қанчалик тўлиқ бўлса, етишмаган маълумотнома учун сизни шунча кам югуртиришади.
- Иккала эр-хотиннинг паспорти.
- Никоҳ тўғрисидаги гувоҳнома (асл нусха).
- Болалар бўлса, уларнинг туғилганлик гувоҳномалари.
- Давлат божи тўлангани ҳақидаги квитансия.
- Ариза — ФҲДЁ учун биргаликда, суд учун даъво аризаси.
Мол-мулк бўлсангиз, уй, машина, омонатларга ҳужжатлар қўшилади: олди-сотди шартномалари, машина техпаспорти, банкдан маълумотномалар. Кўп маълумотномалар бугун оёқ билан эмас, портал орқали буюртма қилинади — бу қандай ишлаши Ўзбекистонда электрон давлат хизматлари шарҳида кўрсатилган.
Ажралиш қанча вақт олади
ФҲДЁ орқали, тўлиқ розилик билан — энг тези: қонун ярашиш учун муддат беради, ундан кейин гувоҳнома берилади. Одатда бу бир неча ҳафта, лекин аниқ муддатни жойида аниқланг, у фарқ қилиши мумкин.
Суд орқали узоқроқ. Судя деярли ҳар доим ярашиш учун муддат белгилайди — бир ойдан кўпроқ, айниқса бола бўлса. Иккинчи томон мажлисларга келмаса ёки чўзса, жараён узаяди. Устига мол-мулк баҳси бўлса, уни бўлиш учун ҳам вақт. Амалда икки-уч ойдан бошлаб мўлжал қилинг ва узоқроқ чиқса ҳайрон бўлманг.
Ажралиш қанча туради
Асосий тўлов — давлат божи. Унинг миқдорини давлат белгилайди, у ФҲДЁ ва суд учун ҳар хил, ҳамда ўзгариб туради, шунинг учун аниқ суммани айнан ариза олдидан сўранг. Божга дастлаб ўйланмайдиган харажатлар қўшилади: нотариал тасдиқлар, баҳс бўлганда мол-мулкни баҳолаш, агар олсангиз юрист хизмати.
Божни тўлаш ва ҳисоблар орасидаги ўтказмаларни онлайн қилиш қулай — қандай усуллар борлиги ва комиссияларни қаерда кўриш ўтказмалар ва тўловлар бўлимида тўпланган. Квитансияни ташлаб юборманг: усиз аризани қабул қилишмайди.
Умумий мол-мулк билан нима бўлади
Умумий қоидага кўра, никоҳда орттирилган ҳамма нарса тенг бўлинади — кимнинг номига ёзилганидан қатъи назар. Уй эрнинг номига ёзилган, лекин никоҳда олинган бўлса — у умумий. Шахсан совға қилинган, мерос бўлиб тушган ёки никоҳгача олинган нарса эса одатда бўлинмайди ва эгасида қолади.
Бўлишнинг икки йўли бор: ўзаро келишиб, келишувни нотариусда тасдиқлаш ёки судда баҳслашиш. Биринчи йўл арзонроқ, тезроқ ва осойиштароқ. Умумий массада кўчмас мулк бўлса, аввал унинг ҳақиқий нархига ҳушёр қаранг — ҳиссиёт эмас, туманингиздаги уй-жой сотуви эълонлари мўлжал беради. Бўлишнинг нозик жиҳатларини шу туркумнинг алоҳида мақоласида кўрамиз.
Бола бор бўлса нима қилиш керак
Бола билан ажралиш фақат суд орқали боради, ва у ердаги асосий савол «ким айбдор» эмас, балки бола ким билан яшаб қолади ва иккинчи ота-она пул ҳамда вақт билан қандай қатнашади. Энг яхши вариант — судга аллақачон келишиб келиш: бола қаерда яшайди, иккинчи ота-она билан қачон кўришади, у қанча тўлайди.
Алимент ё даромаднинг улуши, ё қатъий сумма қилиб белгиланади. Уни вояга етгунга қадар тўлашади, миқдори эса даромадга ва болалар сонига боғлиқ. Ажралишдан олдин оиладаги пул қандай тузилгани ва умумий бюджетни олдиндан тушуниш нега муҳимлиги умумий оилавий бюджет материалида.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Бола бор бўла туриб ФҲДЁга бориш. У ерда шунчаки рад этишади ва судга жўнатишади — вақт йўқотасиз.
- Болалар ва мол-мулк келишувини нотариусда тасдиқламаслик. Оғзаки келишув ярим йилдан кейин далилсиз баҳсга айланади.
- Фақат кўриниб турганини бўлиш. Биргаликдаги кредит охири эсга тушади, тўлаш эса керак бўлади.
- Нусха олмасдан ҳужжатни топшириш. Никоҳ гувоҳномасининг асл нусхаси жараёнда олиб қўйилади, нусха яна асқотади.
- «Уй менинг номимда, демак меники» деб ишониш. Кадастрдаги ёзув мол-мулк бирга орттирилганини бекор қилмайди.
Қисқа жавоблар
Иккинчи эр-хотин розилигисиз ажралиш мумкинми
Ҳа, лекин фақат суд орқали. Иккинчи томон розилиги ФҲДЁ орқали ажралиш учун керак, суд эса бири қарши бўлганда ҳам никоҳни бекор қилади — шунчаки жараён узоқроқ ва деярли ҳар доим ярашиш муддати билан боради.
Ажралишда мол-мулкни бўлиш шартми
Йўқ. Бўлиш — ҳуқуқ, мажбурият эмас. Ўзаро келишсангиз, ажралиб ҳеч нарсани бўлмаслигингиз мумкин. Аммо даъво муддатини ёдда тутинг: улушни кўп йилдан кейин талаб қилиш қийин, бу муддатни нотариус ёки суддан аниқланг.
Ажралиш учун юрист керакми
Розилик бўлганда ва баҳссиз — одатда йўқ, ўзлари уддалашади. Юрист қиммат мол-мулк бўлинганда, болалар ҳақида баҳслашилганда ёки иккинчи томон инсофсиз юрганда керак бўлади. Шунда унинг хизмати ўзини оқлайди.
Эр-хотин кетиб қолиб, топилмаса нима қилиш керак
Никоҳни барибир суд орқали бекор қилса бўлади, иккинчи томон жавоб бермаганда ёки қаердалиги номаълум бўлганда алоҳида тартиб бор. Бундай ҳолатда қандай ариза беришни яшаш жойидаги суддан сўранг.
Қисқача
- Бола йўқ ва иккови рози — ФҲДЁ орқали ажралиш, бу тез.
- Бола бор ёки бири қарши — фақат суд, ярашиш муддати билан.
- Никоҳда орттирилган мол-мулк тенг бўлинади; совға ва мерос эса йўқ.
- Болалар ва мол-мулк келишувини нотариусда тасдиқланг, оғзаки сўз ҳисобга олинмайди.
- Аниқ бож ва муддатлар ўзгаради — ариза олдидан ФҲДЁ, нотариус ёки суддан сверка қилинг.
Гап пулга борганда витринамиз асқотади: у ерда уй-жой бюджетини ҳисоблаш ва таклифларни бир жойда солиштириш мумкин.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар болимида солиштириш мумкин.
