Даромад тушди, лекин кредитлар аввалгидек қолгани билан деярли ҳар ким учрашади — маоши буюртмага, мавсумга боғлиқ бўлганлар. Бундай ҳолатда нима қилиш кераклиги қарз суммасига эмас, қанчалик тез ҳисоблаб гаплашишни бошлашингизга боғлиқ — кечикишга қадар чўзиб юбормаслик керак.
Чўзиш — энг кўп учрайдиган хато. Одамлар бир-икки ой охирги жамғармасини сарфлаб тўлайди, банкка эса фақат имкон қолмаганда қўнғироқ қилади. Оилада икки киши бўлса, буни яширмаслик керак — жанжалсиз пул ҳақида қандай гаплашиш ҳақида батафсил.
Ҳақиқий тўловларни ҳисоблаймиз
Биринчи қадам — ҳиссиёт эмас, жадвал. Барча кредитларни ёзинг: банк, қарз қолдиғи, ойлик тўлов, сана. Тўловларни қўшиб, янги даромад билан солиштиринг. Тўловлар ярмидан кўпини еса — бу хавфли чегара. Аниқ юкни кредит тўловлари калкуляторида қайта ҳисобланг, кўз билан тахмин қилманг.
Кечикишдан олдин банк билан гаплашиш
Банкка биринчи тўлов ўтказиб юборилишидан олдин қўнғироқ қилиш керак. Банкка ҳам сизга қарз бўйича суд қилишдан кўра янги жадвал бўйича келишиш фойдали. Очиқ айтиб беринг: даромад қанча тушди, ҳозир қанча тўлай оласиз. Амалдаги кредит бўйича даромад маълумотномасини тайёрлаб қўйинг.
Қайта тузиш — рақам эмас, принсип
Қайта тузишнинг аниқ шартлари ҳар бир банкда ўзича, рақамларни бўлимда ёки иловада аниқлаштиринг. Умумий принсип: банк муддатни узайтириб тўловни камайтириши ёки бир неча ой фақат фоиз тўлаш паузасини бериши мумкин. Охир-оқибат қимматроқ тушади, лекин тўлов ҳозир кўтариб бўладиган бўлади.
Нимани қилмаслик керак
Эски тўловни ёпиш учун янги қарз, айниқса юқори фоизли микроқарз олманг. Бу муаммони бир-икки ойга суриб, уни катталаштиради: энди бир ўрнига икки тўлов, иккинчиси одатда биринчисидан қиммат. Қайтариш муддати аниқ бўлмаса, қариндошлардан қарз олманг. Нега жамғариш қийин ва қарз олиш осон эканини пул психологияси: нега жамғариш қийин мақоласи тушунтиради.
Қадам-бақадам тартиб
Аввал — тўловлар жадвали ва ҳақиқий даромад рақами. Кейин — тўлов ўтказиб юборилмасдан банкка қўнғироқ. Кейин — вариантларни муҳокама қилиш: қайта тузиш, кечиктириш, имкон бўлса бошқа банкда арзонроқ ставкага қайта молиялаштириш. Параллел равишда коммунал, обуна, такси каби маиший харажатларни қисқартириб, тўловни бўшатишга ҳаракат қилинг.
Бир неча кредит бўлса
Бир неча кредит бўлса, аввал ставкаси юқори кредитни тўланг — одатда бу гаровсиз истеъмол кредити, гаровли ипотека ёки автокредит эмас. Қолганларини минимал тўловда тутинг.
| Қадам | Қачон қилиш керак | Нима учун |
|---|---|---|
| Барча тўловлар жадвали | даромад тушган биринчи куни | ҳақиқий юкни кўриш, туйғу эмас |
| Банкка қўнғироқ | биринчи тўлов ўтказиб юборилмасдан | кечикиш эмас, жадвал бўйича келишиш |
| Маиший харажатларни қисқартириш | музокара билан параллел | тўлов учун суммани бўшатиш |
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Банкка олдиндан қўнғироқ қилиш ўрнига кечикишга қадар кутадилар.
- Асосий кредит тўловини ёпиш учун микроқарз оладилар.
- Устунликни белгилаш ўрнига ҳамма кредитга озгина-озгина тўлайдилар.
- «Ўзи тузалиб кетади» деб умид қилиб, даромад тушганини банкдан яширадилар.
Қисқа жавоблар
Даромад тушиб, кредит тўлаш керак бўлса нима қилиш керак?
Барча тўловлар бўйича ҳақиқий юкни ҳисобланг ва кечикишдан олдин банкка қўнғироқ қилинг — вазият бошқариб бўладиган пайтда қайта тузиш ёки кечиктиришни муҳокама қилинг.
Даромад тузалгунча умуман тўламаса бўладими?
Йўқ, тўловни тўхтатиш жарима ва бузилган кредит тарихига олиб келади. Камайтирилган тўлов бўйича келишиш ишлайди, жим туриб тўламаслик эса йўқ.
Эскисини ёпиш учун янги кредит олиш керакми?
Одатда йўқ — бу умумий юкни оширади. Фақат банкда расмий қайта молиялаштиришни кўриб чиқиш мумкин, хусусий кредиторлардан «қарзни ёпиш учун» қарз эмас.
Вазиятдан уялсам, банкда нима дейиш керак?
Уялиш керак эмас — даромад тушиши камдан-кам ҳол эмас, банк ходимлари бунга мунтазам дуч келади. Моҳиятга қараб гапиринг: даромад тушди, янги сумма шу, тўлашга тайёр сумма шу.
Турли банкларда бир неча кредит бўлса нима қилиш керак?
Ҳар бир банк билан алоҳида, шартлари қаттиқроғидан бошлаб келишинг. Умумий тўловлар жадвали кимга қанча эканлигини эслаб қолишга ёрдам беради.
Қисқача
- Барча тўловлар жадвалини тузинг ва янги даромад билан солиштиринг.
- Биринчи кечикишдан олдин, кейин эмас, банкка қўнғироқ қилинг.
- Қайта тузиш шартларини ўз банкингизда аниқлаштиринг — ҳар бирида бошқача.
- Эски тўловни ёпиш учун янги қарз олманг.
- Банк билан музокара билан параллел маиший харажатларни қисқартиринг.
- Бир неча кредит бўлса, устунлик бўйича тўланг, ҳаммасига озгина-озгина эмас.
