Сотувчи бўлиб қандай ишлаш ва ўсиш мумкин — бу савол пештахта томонидан қаралганда осон туюлади. Гўё бутун иш мол бериб, пул олишдан иборат. Аслида сотувчи ҳар куни қолдиқ, нарх, доимий харидор ва ўнлаб майда нарсаларни ёдда тутади, нуқта шулар туфайли ё пул топади, ё секин зарар қилади.
Яхши хабар: савдога дипломсиз ҳам, тажрибасиз ҳам олишади. Ёмони: тажрибасизга шунга яраша тўланади, сота оладиган одам билан янги бошловчи орасидаги фарқ эса жуда катта. Шу фарқ нималардан йиғилишини кўриб чиқамиз.
Бу ишга аслида нималар киради
Сотиш — фақат кўринадиган қисми. Ундан ташқари молни қабул қилиш, ҳужжатни текшириш, токчага териш, нарх ёрлиқлари, тозалик, инвентаризация ва смена охиридаги ҳисобот бор. Кичик дўконда буни битта одам қилади, каттасида вазифа бўлинган ва сиз ўз участкангизга жавоб берасиз.
Кам гапириладиган яна бир қисми бор: камомад учун сотувчи жавоб беради. Шунинг учун санаш ва ёзиб бориш инжиқлик эмас, сизнинг пулингизни ҳимоя қилиш. Қолдиқ ҳисоби қандай юритилиши мол қолдиғини ҳисобга олиш ҳақидаги материалда ёзилган: санашни хўжайин қилса ҳам, бу ошхонани тушуниш фойдали.
Қайси кўникмалар ҳал қилади
Биринчиси — мулоқот. Ёдланган иборалар эмас, иккита савол бериб, одамга нима кераклигини тушуниш. Керагини топиб берган сотувчига харидор қайтади; қимматини «тиқиштирган» сотувчига ҳеч қачон қайтмайди ва танишларига айтади.
Иккинчиси — молни билиш. «Билмадим, қутича устида ёзилган» деб жавоб берадиган сотувчи савдони йўқотади. Икки модел фарқини ёддан биладиган ва «бу арзонроқ, лекин сизга етади» деб ҳалол айтадиган одам эса босимсиз кўпроқ сотади.
Учинчиси — ҳисоб. Чегирма, устама, қайтим, кун охиридаги қолдиқ. Ҳисобдаги хато сизнинг маошингиздан чиқади.
Тўртинчиси — сабр. Қирқ дақиқа қараб, кейин кетиб қоладиган одам ҳам келади. Нархни сиз қўйгандай қилиб дўқ урадигани ҳам келади. Қизишиб кетмаслик — бунинг учун ҳам пул тўланадиган кўникма.
Бозорда ёки дўконда: қаердан бошлаш
Бозор тез ўргатади. У ерда оқим тирик, савдолашув бор, нақд пул айланади, бир ойда одамлар ҳақида жимжит бутикдаги бир йилдан кўпроқ билиб оласиз. Даромад кўпинча юқорироқ, лекин кун узун, иш тик туриб бажарилади, жазирамада оғир, қишда совуқ.
Дўконда ёки савдо марказида шароит юмшоқ: кондиционер, касса тизими, аниқ жадвал. Бунинг эвазига ташқи кўриниш, ҳисобот ва интизомга талаб қаттиқроқ. Оклад кўпинча пастроқ, лекин барқарор.
| Қаерда ишлаш | Қандай тўланади | Ўсиш учун нима беради |
|---|---|---|
| Бозор | Кўпинча фоиз ёки кунлик | Мулоқот, савдолашув, талабни сезиш |
| Уй ёнидаги дўкон | Оклад, баъзан устига фоиз | Ҳисоб, таъминотчилар, ассортимент |
| Тармоқ дўкони, савдо маркази | Оклад ва режа | Стандарт, интизом, лавозим зинаси |
| Техника, мебел маслаҳатчиси | Кичик оклад ва фоиз | Молни билиш, қиммат маҳсулот сотиш |
Маош нималардан йиғилади
Схема кўп эмас. Қуруқ оклад: хотиржам, лекин шифти паст. Оклад устига савдодан фоиз: асосий схема, натижангиз пулда кўринади. Фақат фоиз: мавсум бўлмаганда хатарли, сота олсангиз фойдали. Бундан ташқари режа ва камомадсизлик учун мукофот бўлади.
Ҳақиқий даромад жойга, оқимга ва молга боғлиқ. Фоиз билан ишлайдиган қиммат техника сотувчиси кичик нуқта маъмуридан кўп олиши мумкин — ўша одам оқим ёмон ойда эса кам олади. Аниқ суммани ҳеч ким ҳалол айтмайди: Тошкент билан вилоят маркази, мавсум билан сокинлик ҳар хил.
Таклифга рози бўлишдан олдин ўз нархингизни билиб олган маъқул. Бу ҳақда яхши маошли ишни қандай излаш таҳлили бор, иш берувчи билан суҳбат эса маошни ошириш ҳақида қандай келишиш мақоласида.
Катта сотувчи ва бошқарувчига қандай ўсиш мумкин
Савдодаги ўсиш тушунарли зинадан боради: сотувчи, катта сотувчи, смена маъмури, нуқта бошқарувчиси, кейин бир неча нуқта ёки харидлар бўлими. Ҳар бир зина «кўпроқ сотиш» эмас, «шарт бўлмаган ишни ҳам ўз зиммасига олиш» дегани.
Ўсишни нима тезлаштиради: ўз токчангизни эмас, бутун ассортиментни билсангиз; сменани ёпиб, кассани топшира олсангиз; касал бўлган ҳамкасбни алмаштира олсангиз; қайси мол ўлик юк бўлиб ётганини сезиб, хўжайинга айцангиз. Шундай қиладиганлар бир ярим йилда катта сотувчи бўлади.
Ўсиш учун фойдали кўникма — молни териб қўйиш. Тўғри йиғилган витрина гапсиз сотади ва бу тушумдан билинади. Тамойиллари витрина ва молни териш ҳақидаги мақолада.
Ёлланма ишдан кейин ўз ишини очиш
Ёлланма иш — савдонинг энг арзон мактаби. Ўзганинг нуқтасида бир йил ишлаб, таъминотчиларни, мавсумийликни, устамани ва одамлар аслида нима сотиб олишини билиб оласиз. Ўз ишини очиш учта саволга жавоб бера олганда маъқул: нимани сотаман, кимга ва нега мендан, қўшнимдан эмас.
Кейин — пул. Мол, ижара, жиҳоз ва нуқта тебраниб кетгунча биринчи ойларга захира. Устама ва таннархни очишдан олдин ҳисобланг: молга нарх қўйиш ҳақидаги материалда тамойили ёзилган. Бошланғич сумма етмаса, шартларни бизнес учун кредитлар бўлимида кўринг, тўловни эса кредит калкуляторида чамаланг — банкларда ставка ва талаб ҳар хил ҳамда ўзгариб туради, топширишдан олдин солиштиринг.
Энг кўп учрайдиган биринчи қадам — уй ёнидаги кичик дўкон: талаби тушунарли, айланмаси тез. Бюджети ва қопланиши озиқ-овқат дўконини қандай очиш таҳлилида ҳисобланган.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Кераги ўрнига қимматини сотиш: бугун битта савдо, эртага доимий харидордан айрилиш.
- Қолдиқни санамаслик ва камомад ҳақида инвентаризация куни билиш.
- Нуқтанинг оқимини сўрамай, мавсумсиз пайтда «фақат фоиз»га рози бўлиш.
- Жим ишлаш: айтмасангиз, хўжайин сизнинг бошқалардан кўпроқ тортаётганингизни билмайди.
- Ўз ишини ҳеч қачон қўлда сотмаган мол билан бошлаш.
Қисқа жавоблар
Сотувчи бўлиш учун маълумот керакми
Диплом одатда сўралмайди, суҳбат ва синов сменаси бўйича олишади. Лекин дорихона, заргарлик ва баъзи жойларда рухсат ҳамда молни билиш талаб қилинади. Талаблар соҳага боғлиқ, иш берувчидан аниқлаштиринг.
Сотувчига қанча тўланади
Тарқоқлик катта: кичик нуқтадаги қуруқ оклад билан қиммат молдан олинадиган фоиз — бошқа-бошқа пул. Даромадга жой, харидор оқими, мавсум ва сотаётган молингиз таъсир қилади. «Оклад қанча» эмас, «ўртача ва ёмон ойда қанча чиқади» деб сўранг.
Катта сотувчи бўлиш учун қанча вақт керак
Бутун ассортиментни билсангиз ва сменани ёпа олсангиз, одатда бир ярим йил. Тармоқ дўконларида йўл расмийроқ ва узунроқ, кичикларида тезроқ, лекин у ерда зинанинг ўзи битта.
Бу ишда энг оғири нима
Оёқ ва одамлар. Саккиз-ўн соат тик туриш ўйлагандан кўра кўпроқ ҳолдан тойдиради, кун давомидаги турли феъл эса сабр талаб қилади. Қулай поябзал, танаффус ва ўзганинг жаҳлини ўзингизга олмаслик одати ёрдам беради.
Ўз ишини режалаштирганларга сотувчилик керакми
Ҳа, бу нишани текширишнинг энг арзон йўли. Талабни, таъминотчини ва устамани ичкаридан кўрасиз, ҳеч нима йўқотмайсиз ва буни ҳар куни қила оласизми, тушунасиз.
Қисқача
- Сотувчининг иши фақат савдо эмас: қабул, териш, ҳисоб ва камомад учун жавобгарлик.
- Тўртта кўникма ҳал қилади: мулоқот, молни билиш, ҳисоб ва сабр.
- Бозор тезроқ ўргатади, дўкон барқарорлик ва ўсиш зинасини беради.
- Маош одатда оклад ва фоиздан йиғилади — иккаласини ҳам, ёмон ойни ҳам сўранг.
- Катта сотувчи бўлиб, ўзига бироз кўпроқ вазифа оладиганлар ўсади.
- Ўз иши ёлланма ишдан кейин ва ҳисобланган устама билан очилади.
