Акадан жиянининг кредити учун кафил бўлишни сўрадилар — сумма катта кўринмади, қариндошга рад жавоб бериш эса ноқулай. У қоғозларни ўқимай имзолади, бир йилдан кейин жияни тўлашни тўхтатгани ва банк қўнғироқлари унга келаётганини билди. Қариндошга кафил бўлиш — бу банкка, агар асосий қарз олувчи тўламаса, худди шу қарзни тўлашга сўз бериш, шунчаки «тартиб учун имзо қўйиш» эмас.
Кафолат — қоғоздаги расмият эмас, ҳақиқий пул мажбурияти, у қарз олувчи тўлашни тўхтатган заҳоти автоматик ишга тушади.
Аслида нимага имзо чекасиз
Кафолат шартномаси — қарз олувчи тўламаса, унинг ўрнига қарзни тўлашга мажбурсиз дегани. Банк қарз олувчини узоқ кўндириши ёки йиллаб судлашиши шарт эмас — кўп шартномаларда кечиктириш бошлангандан кўп ўтмай кафилга мурожаат қилиши мумкин.
Шартномани имзодан олдин ўқинг, кейин эмас: унда кафил қайси пайтдан ва қанча ҳажмда жавобгар экани ёзилган — бутун қарз учунми ёки фақат бир қисми учун, жарима учун ҳамми ёки фақат асосий сумма учун.
Қарз олувчининг қарзи қачон ўзингизники бўлади
Қарз кафилнинг мажбуриятига назарияда эмас, аниқ бир пайтда айланади — қарз олувчи тўловларни ўтказиб юборганда ва банк кечиктиришни расмий қайд этганда. Шу пайтдан банк пулни тўғридан-тўғри кафилдан талаб қилиши мумкин, қарз олувчи билан кейинги суҳбатларсиз.
Таниш ҳолат: эркак дўстига автокредит учун кафил бўлди, у ярим йилдан кейин ишсиз қолди. Банк кафилга қариндошлар муаммони билишдан олдин қўнғироқ қилди — бошқанинг қарзи билан шуғулланишга тўғри келди.
Хавфни пулда қандай ҳисоблаш
Формула оддий: хавфингиз — асосий қарз қолдиғи қўшилган кечиктириш жаримаси, айнан шу суммани банк қарз олувчи умуман тўламаса сиздан талаб қилиши мумкин. Кредит бошланғич суммасига эмас, кафолатга имзо қўяётган пайтдаги ҳақиқий қолдиққа қараш керак.
Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизнинг рақамларингизни қўйинг. Кредит қолдиғи 15 000 000 сўм, уч ойлик кечиктириш жаримаси — тахминан 450 000 сўм. Жами кафилнинг потенсиал жавобгарлиги — 15 450 000 сўм.
| Нима ҳисобланади | Қандай ҳисобланади | Мисол (рақамлар шартли) |
|---|---|---|
| Қарз қолдиғи | имзо санасига | 15 000 000 сўм |
| Кечиктириш жаримаси | тўланмаган давр учун | 450 000 сўм |
| Потенсиал хавфингиз | қолдиқ + жарима | 15 450 000 сўм |
Имзолашдан олдин қарз олувчининг тўловини NARXTOP кредит калкуляторида ҳисоблаб кўринг — шунда кафолат бераётган одам учун график қанчалик реал экани кўринади.
Ўз кредит тарихига таъсири
Кафолат кредит тарихингизда кўринади, ҳеч қачон ўзингиз тўламаган бўлсангиз ҳам: банклар очиқ мажбуриятни кўради ва буни сизнинг келажакдаги кредит ёки ипотекага аризангизни кўриб чиқишда ҳисобга олади. Бу сизга ўзингизга тасдиқланадиган суммани камайтириши мумкин.
— Бу кейин менинг ўз кредитимга таъсир қиладими? — Ҳа, банк сизни аллақачон қисман қарзда деб ҳисоблайди.
Шу сабабли кафолатни фақат бошқанинг қарзини тўлаш хавфи билан эмас, у ҳозирдан келажакдаги кредит юкингизнинг бир қисмини эгаллаётгани билан ҳам баҳоланг.
Қандай одобли рад жавоб бериш
- Тўғридан-тўғри айтинг: «Қариндош учун ҳам бўлса, кредит тарихим билан хавф қилишга тайёр эмасман».
- Бошқача ёрдам таклиф қилинг — кредит шартларини бирга кўриб чиқиш, унинг учун имзолаш эмас.
- Узоқ баҳона қидирманг — қисқа ва самимий рад жавоб яхшироқ ишлайди.
- Рад жавоби ўз-ўзингизга ғамхўрлик, ишончсизлик эмаслигини эслатинг.
Пул ва қариндосчиликни аралаштириш хавфини қариндошлар билан иш ҳақидаги мақолада кўриб чиқамиз.
Кўп учрайдиган хатолар
- Қайси сумма ва қандай шартларда жавобгар эканингизни ўқимасдан шартнома имзолаш.
- Одам «албатта қайтаради» деб кафолатни расмият деб ҳисоблаш.
- Кафил қайси пайтдан тўлашга мажбур бўлишини банкдан сўрамаслик.
- Кетма-кет бир неча қариндошга бирдан кафил бўлишга рози бўлиш.
Қисқа жавоблар
Кредит бўйича кафил бўлиш нимани англатади?
Бу қарз олувчи тўламай қолса, унинг ўрнига қарзни тўлаш мажбурияти. Кафил имзоси расмият эмас, ҳақиқий пул жавобгарлиги.
Қарз олувчининг қарзи қачон кафилга ўтади?
Банк қарз олувчининг кечиктиришини расмий қайд этган пайтдан — кўпинча бир неча тўлов ўтказиб юборилгандан кейин. Шундан банк пулни тўғридан-тўғри кафилдан талаб қилиши мумкин.
Кафил сифатида ўз хавфини қандай ҳисоблаш?
Қарз олувчининг ҳақиқий қолдиғи ва мумкин бўлган кечиктириш жаримасини қўшинг — энг ёмон ҳолатда банк сиздан талаб қилиши мумкин бўлган сумма шу.
Кафолат ўз кредит тарихига таъсир қиладими?
Ҳа, банклар келажакдаги аризангизни кўриб чиқишда очиқ кафолатни кўради. Бу шахсан сизга тасдиқланадиган суммани камайтириши мумкин.
Кафил бўлишдан воз кечиш мумкинми?
Ҳа, рад жавоби — ўз молиянгиз ҳақидаги нормал қарор, қариндошга хиёнат эмас. Қисқа ва самимий жавоб узоқ баҳоналардан яхшироқ ишлайди.
Кафолатга имзо қўйиб, фикрим ўзгарса нима қилиш керак?
Банкдан шартномани сизсиз қайта расмийлаштириш ёки кафилни алмаштириш мумкинлигини сўранг. Имзолашдан кейин бу қийинроқ, аммо томонлар келишса баъзан мумкин.
Қисқача
- Кафолат — бу бошқанинг қарзини тўлаш мажбурияти, тартиб учун имзо эмас.
- Қарз кафилга банк кечиктиришни қайд этган пайтдан ўтади.
- Хавфни бошланғич кредит суммасига эмас, ҳақиқий қолдиқ ва жаримага қараб ҳисобланг.
- Кафолат кредит тарихингизда кўринади ва ўз аризаларингизга таъсир қилиши мумкин.
- Рад жавобини қисқа ва самимий беринг — бу ўзингизга ғамхўрлик, қариндошга ҳақорат эмас.
