Машинани ўзингизга қандай расмийлаштириш керак: тартиб ва ҳужжатлар

Машинани ўзингизга қандай расмийлаштириш керакки, бир ойдан кейин бегона мулкда юрганингиз маълум бўлмасин? Бош қоида битта: аввал ҳужжат, кейин пул. Қолгани — шу қоидага амал қилинса, ўз ўрнига тушадиган тафсилотлар.

Хусусий шахсдан машина олиш — фақат кўрик ва савдолашиш эмас, икки томон қатнашадиган қисқа ҳуқуқий тартиб ҳам. Расмийлаштириш ўтмагунча машина давлат назарида бегона: жарима ва даъволар аввалги эгасига боради, сизда фақат калит қолади.

Йиғимларнинг аниқ суммаси ва муддатлар ўзгариб туради, шунинг учун бу ерда гап ҳаракатлар тартиби ва битимдан олдин аниқлаш керак бўлган нарсалар ҳақида.

Ҳаракатлар тартиби: бу қадамлар бўйича қандай кўринади

1. Машина ва ҳужжатларни текширасиз, нархни келишасиз.
2. Сотувчи техпаспортдаги одам эканига ва машина гаровда ёки чекловда эмаслигига ишонч ҳосил қиласиз.
3. Шартнома расмийлаштирасиз ва эгасини ўзгартириш тартибидан ўтасиз.
4. Пулни берасиз — расмийлаштиришдан кейин ёки у билан бир вақтда, олдин эмас.
5. Ҳужжатларни ўз номингизга оласиз ва улардаги ҳар бир ҳарфни текширасиз.
6. Суғуртани расмийлаштирасиз ва шундан кейингина йўлга чиқасиз.

Бу тартиб сотувчи шоширтиргунча аён туюлади: пулни бугун беринг, ҳужжатни эртага. Айнан шу жойда одамлар йиллаб йиққанини йўқотади.

Қандай ҳужжатлар керак

Аниқ рўйхатни олдиндан аниқлаган маъқул, чунки талаблар баъзан ўзгаради. Лекин асосий тўплам барқарор ва шундай кўринади.

Ким	Нима олиб келади
Сотувчи	Паспорт, машина техпаспорти, мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат
Харидор	Паспорт, зарур бўлса ҳайдовчилик гувоҳномаси
Иккаласи	Шартнома, йиғимлар тўлангани, рақамлар ва кўрик учун машинанинг ўзи

Мулкдор эмас, қариндош ёки таниш сотаётган бўлса, ишончнома керак ва уни юрист ёки нотариусга кўрсатган маъқул. Ишончномадаги ибора баъзан шундай бўладики, одам ҳайдашга ҳақли, сотишга эса йўқ.

Шартнома: унда нима бўлиши керак

Шартнома оғзаки келишув етадигандек туюлган жойда ҳам керак. Кейин сумма, сана ёки машина ҳолати бўйича низо чиқса, бу сизнинг ягона ҳужжатингиз.

• Икки томоннинг тўлиқ паспорт маълумотлари.
• Машина маълумотлари: марка, модел, йил, кузов ва мотор рақамлари, ранг, давлат рақами.
• Сумма — рақам ва сўз билан, айнан сиз ҳақиқатда тўлаётгани.
• Битим санаси ва жойи, икки томоннинг имзоси.
• Машина гаровда, ҳибсда эмаслиги ва бошқага сотилмагани ҳақидаги ибора.

Ҳақиқий суммани ёзишни сўранг: камайтирилган рақам фақат сотувчига фойдали, сизга эса низода қоғоздаги сумма қайтарилади.

Битим қаерда ўтади

Расмийлаштириш ҳужжатлар ва машинанинг ўзи текшириладиган ваколатли пунктда ўтади. Тартиб машинани ҳисобга қўйиш ҳақидаги мақолада ёзилган, манзиллар эса Тошкент ва вилоятларда фарқ қилади: ўз туманингиз бўйича олдиндан билиб олинг.

Сотувчи билан бирга ва эрталаб борган яхши. Бунга бутун кунни ажратинг: навбат, агрегат рақамларини текшириш, расмийлаштириш. Нақд пулни олдиндан олиб юрманг — ҳужжат тайёр бўлгандан кейин жойида беришни ёки ўтказмани келишинг.

Тўловдан олдин нимани текшириш керак

Бу бутун хариднинг энг муҳим қисми. Кузов ва мотор рақамларини техпаспортдаги билан ҳарфма-ҳарф солиштиринг. Ишқаланган ёки қайта урилган рақам майдончаси — орқага бурилиб кетиш учун сабаб.

Машинада гаров, ҳибс ёки тўланмаган жарима йўқлигини аниқланг. Банкда гаровдаги машина фақат унинг розилиги билан сотилади, бусиз битим сиз тўлаганингиздан кейин бузилади. Мулкнинг тозалиги қандай текширилиши квартирани юридик жиҳатдан текшириш ҳақидаги материалда квартира мисолида ёзилган — мантиқ айнан бир хил.

• Сотувчининг исми техпаспортдагига мос келадими.
• Мотор алмаштирилганми ва бу ҳужжатга киритилганми.
• Тўланмаган жарима ва чекловлар йўқми.
• Ранг ва давлат рақами қоғоздагига мос келадими.
• Иккинчи калит ва сервис дафтарчаси борми.

Муддатлар ва чўзсангиз нима бўлади

Сотувчи менга фарқи йўқ деса ҳам, расмийлаштиришни чўзиш мумкин эмас. Машина унда турар экан, жарималар унинг номига келади, сиз эса тасдиқланган мулк ҳуқуқисиз юрасиз.

Улгуриш керак бўлган муддатлар белгиланган, лекин улар вақти-вақти билан қайта кўрилади, шунинг учун амалдаги талабларни расмийлаштиришда аниқланг — жойида айтишади. Амалий маслаҳат оддий: ҳаммасини ўша куни ёки эртасига қилинг.

Машинани кредитга олсангиз, тартиб бошқача бўлади: битимда банк қатнашади ва кўпинча қадамлар кетма-кетлигини ўзи белгилайди. Банкларнинг автокредитлари шартлари ва расмийлаштиришга талаблари ҳар хил, тўловни эса машина тўлови калкуляторида олдиндан чамалаб олиш қулай. Шартлар ўзгаради, имзолашдан олдин текширинг.

Сотувчи бошқа шаҳарда бўлса

Бу тез-тез учрайди: машина эълонда ёқиб қолади, эгаси эса вилоят марказида яшайди. Бир неча вариант бор ва ҳаммаси эҳтиёткорлик талаб қилади.

Энг тинчи — ўзингиз бориб, ҳаммасини жойида расмийлаштириш. Иккинчиси — сотувчидан келишни сўраш, одатда харидор ҳисобидан. Учинчиси — ишончнома бўйича вакил орқали, лекин унда ишончнома айниқса диққат билан текширилади.

Аниқ қилмаслик керак бўлгани — фақат ёзишмада кўрган одамга олдиндан пул юбориш. Классик ҳикоя: одам бошқа вилоятдаги машинага бўнак ўтказади, кейин рақам ўчади. Бўнаксиз бўлмаса, уни ёзма ва кичик суммада расмийлаштиринг.

Тез-тез учрайдиган хатолар

• Оғзаки гапга ишониб, расмийлаштиришдан олдин пул бериш.
• Сотувчи тежаши учун шартномадаги суммани камайтириш.
• Нормал расмийлаштириш ўрнига ишончнома билан олиш.
• Агрегат рақамларини техпаспорт билан солиштирмаслик.
• Сотувчи шоширтирмаяпти деб расмийлаштиришни кейинга қолдириш.

Яна бир хато — расмийлаштириш ҳужжат олиш билан тугади деб ўйлаш. Кейин суғурта бор, ижарага бериш ёки сотишни режалаштирсангиз эса пробегли машиналар эълонлари бор: улар бўйича харидингиз бозор фонида қандай кўриниши билинади.

Қисқа жавоблар

Машинани ишончнома билан олса бўладими?

Расман шундай юрса бўлади, лекин сиз мулкдор бўлмайсиз. Ишончнома бир қатор ҳолларда кучини йўқотади, шунда машина аввалги эгасида ёки унинг меросхўрларида қолади. Нормал харид — бу мулкдорни ўзгартириш, бошқариш қоғози эмас.

Сотувчи техпаспортни йўқотган бўлса нима қилиш керак?

У ҳужжатни тиклагунча кутиш ва шундан кейингина битимга чиқиш. Техпаспорциз машина сотиб олиб бўлмайди: на унинг келиб чиқишини, на сотувчининг сотишга ҳақли эканини тасдиқлай оласиз.

Расмийлаштириш учун ким тўлайди?

Қандай келишсангиз. Кўпинча харажатни харидор кўтаради, баъзан тенг бўлишади. Асосийси — буни нарх билан бирга битимдан олдин муҳокама қилиш.

Машинани олдиндан ҳисобдан чиқариш керакми?

Тартиб битим қандай расмийлаштирилишига боғлиқ ва вақти-вақти билан ўзгаради. Буни расмийлаштириш пунктида ёки мутахассисда олдиндан аниқланг: алоҳида қадам керакми ёки ҳаммаси бир йўла бўладими, ўша ерда айтишади.

Хариддан кейин бегона жарима келса нима қилиш керак?

Шартнома ва расмийлаштириш санаси бор ҳужжатларни олинг. Қоидабузарлик ундан олдин бўлган бўлса, мурожаат қилиши керак бўлган одам аввалги эгаси. Айнан шунинг учун шартномада сана аниқ ёзилади, нусхаси эса машина ҳужжатлари билан сақланади.

Қисқача

• Аввал ҳужжат, кейин пул — энг кўп тежайдиган қоида.
• Кузов ва мотор рақамларини техпаспорт билан ҳарфма-ҳарф солиштиринг.
• Шартномадаги ҳақиқий сумма сотувчини эмас, харидорни ҳимоя қилади.
• Аниқ йиғим ва муддатларни жойида аниқланг: улар ўзгаради.
• Фақат ёзишмада кўрган одамга бўнак ўтказманг.