Булутли технологиялар нима ва нега бу ҳақда гапириш керак, агар файлларни компютерда сақлаш мумкин бўлса? Ўн йил олдин Тошкентдаги бизнес серверни офис омборида сақлар эди, ҳозир эса кўпроқ узоқдаги қувватлардан жой ижарага олади ва маълумотлари қаерда жисмонан турганини кўрмайди ҳам. Булутли технологиялар қандай ишлайди ва булутга ўтиш қачон асосли эканини кўриб чиқамиз.
Илгари компания сервер сотиб олар, алоҳида хонага қўяр, қувват ва совутишга қарайдиган одам ёллар эди. Битта электр узилиши — почта, сайт, мижозлар базаси тузатилгунча ишламай қолади. Булут бу бошоғриқни олиб ташлайди: техника бошқа жойдаги дата-марказда туради, сиз ишлатганингиз учун тўлайсиз. Аммо тескари томони ҳам бор — интернетга ва обуна шартларига боғлиқлик.
Булутли технологиялар оддий сўз билан нима
Булутли технологиялар — бу ҳисоблаш қуввати, сақлаш жойи ва дастурлар сизнинг компютерингизда эмас, провайдер серверларида туриши ва уларга интернет орқали кириш имконияти борлигидир. Бошқача айтганда, сиз ўзингизникини сотиб олиш ўрнига бошқасининг улкан компютеридан бир бўлакни ижарага оласиз. Провайдер сервернинг ишлаши ва носозликлардан ҳимояланиши учун жавобгар.
Таниш мисол — смартфондаги булутли расм хотираси: суратлар қаергадир юкланади ва исталган қурилмадан очилади. Бизнес худди шу ғояни каттароқ миқёсда ишлатади — сайтлар, маълумотлар базаси, бухгалтерия дастурлари учун. Электрон давлат хизматлари ҳам тобора кўпроқ шундай қувватларда ишлайди.
Булутли хотира қандай тузилган ва нега маълумот йўқолмайди
Бир хил маълумот одатда битта жойда эмас, бир неча серверга, баъзан турли шаҳарларга нусхаланади. Агар битта сервер ишдан чиқса, тизим нусхага ўтади ва фойдаланувчи ҳеч нарсани сезмайди. Бу захиралаш деб аталади.
Лекин захиралаш маълумот йўқолиш хавфини камайтиради, бутунлай бекор қилмайди. Провайдер ҳам хато қилиши, унда ҳам авария бўлиши мумкин. Шунинг учун муҳим ҳужжатларни фақат булутда эмас, маҳаллий нусхада ҳам сақлаш керак — қоида оддий, лекин кўпинча эътиборсиз қолдирилади.
Булутнинг қандай турлари бор
Оммавий булут — провайдер қувватларини минглаб мижоз ўртасида бўлишади, кўп қаватли уйга ўхшайди: ҳар кимнинг ўз хонадони бор, уй эса умумий. Сайтлар ва кичик хизматлар учун энг арзон вариант.
Хусусий булут — қувватлар фақат битта компанияга, одатда катта банкка ажратилади, унга маълумот қаерда туришини жисмонан назорат қилиш муҳим. Қимматроқ, аммо тўлиқ ўз назоратида.
Гибрид булут — икки ёндашув аралашмаси: сезгир маълумот ўзида, қолгани арзонроқ булутда.
Ўзбекистонда бизнес нега булутга ўтади
Асосий сабаб — техникага дарҳол пул тикиш шарт эмас. Интернет-дўкон ёки эълонлар хизматини очсангиз, катта пулга сервер сотиб олмасдан, қувватни ижарага олиб, ишлатганингиз учун тўлашингиз мумкин. Бу мавсумий бизнес учун қулай: байрамлар олдидан сайтга юк ошади, булут кўпроқ ресурс беради, кейин яна камайтиради.
Иккинчи сабаб — исталган жойдан кириш: ходимлар уйдан, вилоятдан ишлаши мумкин, агар маълумот булутда бўлса, офисдаги битта компютерга боғланмаса.
Булут қанча туради ва нарх нимага боғлиқ
Аниқ нархни айтиб бўлмайди — у провайдерга, маълумот ҳажмига, тезликка ва хизматлар тўпламига боғлиқ. Тахминан ҳисоб уч кўрсаткичга қараб боради: жой ҳажми, ҳисоблаш қуввати ва чиқиб кетаётган трафик. Хорижий провайдерларнинг баъзи обуналари доллар курсига боғлиқ, шунинг учун олдиндан валюта курсига қараб қўйинг.
Агар бизнес бундай харажатларни доимий режалаштирса, баъзи компаниялар буни солиқ ҳисоби билан бирга қўшади — бизнес учун солиқлар ҳақида ҳам ўқинг — ва ўз пулини етарли бўлмаса, техник қисмни ривожлантириш учун бизнес кредити расмийлаштиради.
Маълумот муҳим бўлса-ю, булутга ишонч бўлмаса нима қилиш керак
Ишончсизлик табиий: бошқасининг серверига ҳужжатларингизни топшириш қўрқинчли, айниқса бу мижозлар маълумоти ёки молиявий ахборот бўлса. Оқилона йўл — маълумотни бўлиш: энг сезгирини шифрланган ҳолда сақланг, қолганини булутда. Провайдердан дата-марказ қаерда эканини сўранг — бу шартномада ёзилган бўлиши керак.
Бутун тизим булутда бўлса, интернециз ишлаш мумкинми
Қисқа жавоб — йўқ, тўлиқ эмас. Булут интернет уланишини талаб қилади, алоқа узилса, файл ва дастурларга кириш ҳам йўқолади. Узилиш мумкин бўлмаган компаниялар захира интернет канали тутади ёки муҳим функсияни маҳаллий дубликат қилади.
| Мезон | Ўз сервери | Булут |
|---|---|---|
| Бошланғич харажат | Юқори, ускуна сотиб олиш керак | Паст, ишлатганингиз учун тўлайсиз |
| Хизмат кўрсатиш | Ўзингиз ёки алоҳида мутахассис | Провайдер зиммасида |
| Кенгайтириш | Узоқ, техника қўшиб олиш керак | Тез, бир неча дақиқада |
| Тўхташ хавфи | Битта жойга боғлиқ | Захиралаш ҳисобига паст |
| Маълумот назорати | Тўлиқ | Провайдер шартлари билан чекланган |
Булутга ўтишда тез-тез учрайдиган хатолар
Ҳаммасини режасиз бирданига кўчириш, кейин нега ҳисоб ошганини тушунишга уриниш. Шартномани ўқимаслик ва аккаунт ўчирилганда нима бўлишини билмаслик. Муҳим маълумотнинг ягона нусхасини фақат булутда сақлаш. Провайдерни фақат нархига қараб танлаш, серверлар қаерда турганини текширмасдан. Техника учун маблағ керак бўлса, неча ойда ўзини оқлашини ҳисобламасдан микрозаём олиш.
Қисқа жавоблар
Булут компютердаги оддий сақлашдан нимаси билан фарқ қилади
Маълумот ва дастурлар провайдер серверларида туради, кириш интернет орқали бўлади. Ускуна учун сиз эмас, провайдер жавобгар.
Бизнес ҳужжатларини булутда сақлаш хавфсизми
Турли баҳоларга кўра, йирик провайдерлар ҳимояга кичик компаниядан кўпроқ маблағ тикади. Аммо тўлиқ кафолат ҳеч ким бермайди, муҳим маълумотни алоҳида дубликат қилинг.
Битта булут провайдеридан бошқасига ўтиш мумкинми
Ҳа, аммо бу вақт ва баъзан пул талаб қилади. Уланишдан олдин экспорт қандай ишлашини сўраб олинг.
Кичик бизнесга булут керакми
Кўпинча ҳа, серверга дарҳол пул сарфлаш шарт эмас. Маълумот кам бўлса, оддий хостинг билан чекланиш осонроқ.
Булут учун тўловни тўхтацангиз маълумотга нима бўлади
Одатда провайдер қарзни тўлаш учун муддат беради, кейин киришни чеклайди. Шартлар ҳар хил, уларни шартномада олдиндан аниқлаштиринг.
Қисқача:
- Булут — ўзингизникини сотиб олиш ўрнига бошқа серверларни интернет орқали ижарага олиш
- Маълумот бир неча серверга нусхаланади, шунинг учун йўқолиш хавфи паст, аммо нолга тенг эмас
- Оммавий, хусусий ва гибрид булут бор — танлов маълумот сезгирлигига боғлиқ
- Булут нархи маълумот ҳажми, қувват ва трафикка боғлиқ, аниқ суммани олдиндан айтиб бўлмайди
- Интернециз булут ишламайди, муҳим функсияларни маҳаллий дубликат қилиб қўйинг
- Провайдерга уланишдан олдин шартномани ўқинг, рекламага ишонманг
Суммалар ва толовларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кориш қулай.
Яна НАРХТОПъда: омонатлар, кредит карталари.
