Учта кредит, маош эса битта, ва ҳар ой бошда битта савол: пул етишмаса, аввал нимани тўлаш керак. Бир вақтнинг ўзида бир нечта кредит бўлганда тўлов устуворлигини ким кўпроқ қўнғироқ қилаётганига эмас, ҳар бир аниқ қарз бўйича муддати ўтганликнинг ҳақиқий оқибатларига қараб қуриш керак.
Фаррухда учта мажбурият бор эди: ипотека, истеъмол кредити ва машинани шошилинч таъмирлаш учун олинган микрозаём. Қийин ойда у аввал микрозаёмни тўлади, чунки у ердан кўпроқ қўнғироқ қилишарди — ипотека бўйича эса деярли муддати ўтиб кетаёзди, гарчи айнан ўша ерда уй-жой гаровда бўлса ҳам. Шундан кейин у тўлов тартибини онгли равишда қайта тузди.
Бир нечта кредит бўлганда пул ҳаммасига етмаса, тўлов устуворлигини қандай белгилашни кўриб чиқамиз.
Нега "ким кўпроқ қўнғироқ қилади" тамойили билан тўлаб бўлмайди
Эслатмаларнинг қатъийлиги муддати ўтганлик оқибатларининг оғирлиги билан боғлиқ эмас. МФТ ва ундирувчилар кўпинча ипотека банкига қараганда тез-тез қўнғироқ қилади, лекин гаровдаги уй-жой ёки машинани йўқотиш таъминоциз заёмдаги муддати ўтганликдан жиддийроқ.
Оқилона тартиб қўнғироқлардан келган ҳиссиётга эмас, совуққон баҳога таянади: ҳар бир аниқ қарз бўйича муддати ўтганликда нима йўқотилади ва бу оила учун қанчалик муҳим.
Нима муҳимроқ — гаровли кредитларми ёки таъминоцизлари
Ипотека ва автокредит каби гаровли кредитларни одатда устувор қилиш керак, чунки улар бўйича муддати ўтганлик нафақат жарима, балки уй-жой ёки машинани йўқотиш хавфини келтиради. Таъминоциз истеъмол кредити ва микрозаёмлар ўзича жиддий, лекин у ерда одатда кредит тарихи ва пения гаровда, оиланинг аниқ активи эмас.
Бу умумий қоида эмас — кичик заём бўйича муддати ўтган сумма жуда кичик бўлса-ю, ипотека бўйича банк кечиктириш таклиф қилса, тартиб бошқача бўлиши мумкин. Умумий тамойил: аввал оқибатларни, кейин қарз суммасини баҳолаш.
Тўлов устуворлигини қандай белгилаш: босқичма-босқич
- Барча кредитларни тўлов суммаси, санаси ва тури — гаровлими ёки таъминоцизми — билан ёзиб чиқинг.
- Ҳар бири бўйича муддати ўтганликда аниқ нима кутаётганини белгиланг: пения, гаровни йўқотиш, ундирувчиларга топширилиши.
- Гаров ёки оиланинг асосий эҳтиёжлари гаровда бўлган тўловларни устувор қилинг.
- Пул етмаётган қолган қарзлар бўйича муддати ўтгандан кейин эмас, олдиндан кредитор билан боғланинг.
- Даромад ҳолати ўзгарса, тартибни ҳар ой қайта кўриб чиқинг.
Барча кредитларга ҳақиқатан қанча пул кетишини қандай ҳисоблаш мумкин
Рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг. Оила даромади 8 000 000 сўм. Ипотека тўлови 3 000 000, истеъмол кредити бўйича 1 200 000, микрозаём бўйича 500 000. Умумий юк — 4 700 000, бу оила даромадининг ярмидан кўпроғи, бошқа мажбурий харажатларга эса оз пул қолади.
Умумий тўлов шундай улушни эгалласа, шунчаки устуворлик белгилаш эмас, банклардан бири билан шартларни қайта кўриб чиқиш — муддатни узайтириб тўловни камайтириш ёки бўш пул чиққанда қимматроқ қарзни қисман ёпиш оқилона. Юкни NARXTOP кредит калкуляторида ҳисоблаш мумкин.
Устувор тўловларга ҳам пул етмаса нима қилиш керак
Агар устуворлик белгилангандан кейин ҳам энг муҳим мажбуриятларга пул етмаса, кредитор билан суҳбат захира эмас, биринчи қадамга айланади. Муддати ўтганликни кутиш ўрнига кредит каникуллари, жадвални қайта кўриб чиқиш ёки қисман қайта тузишни олдиндан аниқлаштириш оқилона.
Фақат кредитларни эмас, бутун оила бюджетини совуққон баҳолаш ҳам фойдали. Оила бюджети ҳақида батафсил оилада пул ва умумий бюджет мақоласида, қийин вазиятдан чиқиш ҳақида эса қарз чуқурлигидан қандай чиқиш материалида бор.
Жорий устуворни ёпиш учун янги заём олиш керакми
Баъзан бу оқланади, агар янги заём арзонроқ бўлса ва пул оқимидаги муаммони ҳал қилса. Лекин ортиқча тўловни қайта ҳисобламасдан бошқа микрозаём бўйича муддати ўтганликни ёпиш учун янгисини олиш одатда умумий қарз юкини фақат оширади.
Бундай қарордан олдин бир нечта вариант шартларини NARXTOP кредитлар бўлими орқали солиштиринг — у ерда турли банкларнинг таклифлари битта қўнғироқ эмас, ёнма-ён кўринади.
Кўп учрайдиган хатолар
- Оқибати жиддийроқ бўлганга эмас, тез-тез эслатганга биринчи бўлиб тўлаш.
- Майда заёмлар бўйича ундирувчилардан аввал қўрқиш одати туфайли гаровли кредитларни устувор деб ҳисобламаслик.
- Муддати ўтгунича банк олдида жим туриш, олдиндан мурожаат қилиш ўрнига.
- Умумий ортиқча тўловни ҳалол қайта ҳисобламасдан эскисини ёпиш учун янги заём олиш.
- Тўлов тартибини фақат бир марта, ҳар даромад ўзгаришида эмас, қайта кўриб чиқиш.
| Кредит тури | Муддати ўтганликдаги хавф | Одатий устуворлик |
|---|---|---|
| Ипотека | Уй-жойни йўқотиш хавфи | Юқори |
| Автокредит | Машинани йўқотиш хавфи | Юқори |
| Истеъмол кредити | Пения, тарих бузилиши | Ўртача |
| Микрозаём | Пениянинг тез ўсиши, ундирувчилар | Сумма ва шартларга боғлиқ |
Қисқа жавоблар
Бир нечта кредит бўлганда биринчи навбатда нимани тўлаш керак
Биринчи навбатда муддати ўтганлик нафақат жарима, балки гаровдаги мулк — уй-жой ёки машинани йўқотиш хавфини келтирадиган тўловларни ёпиш керак. Кейинги устуворлик эслатмаларнинг қатъийлигига эмас, айнан оила учун ҳақиқий оқибатларга қараб белгиланади.
Устуворлик ўрнига ҳаммага оздан тўлаш мумкинми
Мумкин, лекин барча қарзларга бир вақтда қисман тўловлар ҳар бирида талаб қилинадиган минимал суммани ёпмаслиги мумкин, ва бунда муддати ўтганлик хавфи ҳаммасида бирдек қолади. Кўпинча ҳар бирида минимални ёпиб, энг муҳим қарзга устувор қўшимча тўлов қилиш самаралироқ.
Ипотека ва автокредит бир вақтда хавф остида бўлса нима қилиш керак
Иккала банкка олдиндан мурожаат қилиб, ҳар бир шартнома учун вариантларни алоҳида муҳокама қилинг — шартлар битта банкда ҳам бир хил эмас. Жим туриш ҳалол суҳбатдан ёмонроқ.
Бир нечта кредитни биттага бирлаштириш керакми
Баъзан рефинансирлаш орқали бирлаштириш умумий тўловни камайтиради, лекин қарор якуний ортиқча тўловни солиштиргандан кейин қабул қилиниши керак.
Қисқача
- Тўлов устуворлигини эслатмалар қатъийлигига эмас, муддати ўтганликнинг ҳақиқий оқибатларига қараб қуринг.
- Гаровли кредитларни — ипотека ва автокредитни — одатда устувор тутинг.
- Устувор тўловларга пул етмаса, муддати ўтгандан кейин эмас, олдиндан банкка мурожаат қилинг.
- Эскисини ёпиш учун янги заём фақат умумий ортиқча тўловни ҳалол қайта ҳисоблагандан кейин оқланади.
- Оила даромади сезиларли ўзгарганда тўлов тартибини қайта кўриб чиқинг.
- Оиланинг умумий қарз юки алоҳида қарзлар тартибидан муҳимроқ.
