Дилноза Чилонзорда квартирани ипотека билан олди ва олти ойдан кейин ҳамкасбидан эшитди: тўланган фоизларнинг бир қисмини солиқ чегирмаси орқали қайтариб олиш мумкин экан. Жисмоний шахсга умуман нима учун солиқ чегирмаси берилади ва бу унинг ҳолатига тегишлими?
Қисқача айтганда: чегирма — бу солиқ ҳисобланадиган даромад суммасини камайтириш ёки аллақачон тўланган солиқнинг бир қисмини қайтариб олиш ҳуқуқи, муайян асослар бўйича. Бундай асослар одатда уй-жой, таълим, даволаниш каби катта ва ижтимоий аҳамиятли харажатлар билан боғлиқ, аммо аниқ рўйхат, суммалар ва шартлар ўзгариб туради, уларни бевосита солиқ идорасида ёки унинг расмий порталида аниқлаштириш керак.
Чегирма қандай ишлашини ва қаерга мурожаат қилиш кераклигини кўриб чиқамиз.
Солиқ чегирмаси оддий сўз билан нима
Солиқ чегирмаси — бу жисмоний шахсларнинг даромад солиғидан аллақачон тўланган қисмини қайтариб олиш ёки келгуси солиқ базасини камайтириш ҳуқуқи, агар инсонда давлат қўллаб-қувватлашга арзийдиган деб ҳисоблаган муайян харажатлар бўлган бўлса. Оддий қилиб айтганда: маошдан солиқ тўланган, муҳим нарсага пул сарфланган — солиқнинг бир қисмини қайтариб беришни сўраш мумкин.
Умуман нима учун чегирма берилади
Одатда асослар орасида уй-жой сотиб олиш ёки қуриш ва ипотека кредити бўйича фоизлар, ўқиш учун тўлов — ўзи ёки фарзандлари учун, даволаниш харажатлари, баъзи ҳолларда эса пенсия жамғарма ҳисобварақларига бадаллар бор. Аниқ асослар рўйхати, чегара суммалар ва ҳисоблаш тартиби мунтазам янгиланади, шунинг учун якуний рўйхатни танишларнинг гапига эмас, солиқ идорасига қараб аниқлаш керак.
Таниш ҳолат: қўшни фарзандларининг университетда ўқишини тўлаб, чегирма автоматик келади деб ўйлади — аслида тўлов ҳужжатларини олдиндан йиғиб сақлаш керак экан, уларсиз мурожаат қилишга ҳам нарса йўқ эди.
Чегирмани ким олиши мумкин
Одатда чегирмага расмий равишда солиқ солинадиган даромад оладиган ва уни иш берувчи орқали ёки мустақил тўлайдиган одам даъвогар бўлиши мумкин. Агар даромадга солиқ солинмаса ёки норасмий олинган бўлса, аслида қайтаришга ҳеч нарса йўқ — чегирма аллақачон тўланган солиқ суммасидан ҳисобланади, ҳаммага автоматик берилмайди. Шахсий молияни қандай тақсимлаш ҳақида пул мавзусидаги бўлимда ҳам фойдали маслаҳатлар бор.
Тахминий фойдани қандай ҳисоблаш керак
Формула сўз билан: қайтариладиган сумма тасдиқланган асос бўйича харажатни солиқ ставкасига кўпайтиришга тенг, лекин давр учун одам ҳақиқатда тўлаган солиқ суммасидан ошмайди.
Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизникини қўйинг. Айтайлик, йил давомида тасдиқланган асослар бўйича харажат 15 000 000 сўмни ташкил этди, даромад солиғи ставкаси эса шартли 12 фоиз. 15 000 000 ни 0,12 га кўпайтирсак 1 800 000 сўм чиқади — бу, агар аллақачон тўланган солиқ суммасидан ошмаса, назарий жиҳатдан қайтарилиши мумкин бўлган тахминий сумма.
Иккинчи мисол: йилига атиги 900 000 сўм солиқ тўланган бўлса, ундан кўп қайтариб бўлмайди. Аниқ ставка ва чегараларни солиқ идорасида аниқлаштиринг. Кредит фоизларидан чегирма ҳисобланганда, келгуси тўловларни баҳолашда NARXTOP калкулятори ёрдам беради.
Чегирмани қандай расмийлаштириш ва қаерга мурожаат қилиш керак
Одатда тартиб шундай: харажат ва асосни тасдиқловчи ҳужжатларни (шартнома, чеклар, маълумотномалар) йиғиш, прописка бўйича солиқ идорасига ёки расмий порталдаги шахсий кабинет орқали мурожаат қилиш, ариза топшириш ва қарорни кутиш. Сизнинг ҳолатингизда аниқ қандай ҳужжатлар кераклиги — солиқ идорасида аниқлаштиринг. Мураккаб бўлса, NARXTOP хизматлари бўлимидаги мутахассислар ёрдам бериши мумкин.
Расмийлаштириш қанча вақт олади
Мурожаатни кўриб чиқиш муддати одатда солиқ идорасининг бандлиги ва топширилган ҳужжатларнинг тўлиқлигига қараб бир неча ҳафтадан бир неча ойгача давом этади. Ҳужжатлар олдиндан хатосиз йиғилган бўлса, жараён тезроқ ўтади.
Чегирма берилмаса нима қилиш керак
Рад жавоби келса, аввал сабабини ўқиш керак — кўпинча бу тўлиқ бўлмаган ҳужжатлар тўплами ёки асосга тўғри келмайдиган харажатлар. Етишмаган нарсани қўшиб, қайта топшириш деярли ҳар доим мумкин. Рад сабаби тушунарсиз бўлса, солиқ идорасидан ёзма тушунтириш сўраш ёки юрист билан маслаҳатлашиш оқилона, тасодифан баҳслашиш эмас. Агар чегирма уй-жой билан боғлиқ бўлса, уйни танлашда кўчмас мулк бўлими ҳам қўл келади.
Чегирма асосларини солиштириш
| Асос | Нимани тасдиқлаш керак | Қаерга мурожаат |
|---|---|---|
| Уй-жой сотиб олиш, ипотека | Шартнома, кредит фоизлари | Солиқ идораси |
| Таълим | Ўқув муассасаси билан шартнома, чеклар | Солиқ идораси |
| Даволаниш | Шартнома, чеклар, йўлланма | Солиқ идораси |
| Пенсия жамғармаси | Жамғарма ҳисобварағи шартномаси | Солиқ идораси |
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Тўловдан кейин дарҳол чеклар ва шартномаларни ташлаб юбориб, кейин харажат исботига эга бўлмаслик.
- Чегирма солиқ идорасига мурожаациз автоматик келади деб ўйлаш.
- Чегирмани келгусида солиқдан тўлиқ озод бўлиш билан аралаштириб юбориш.
- Танишлар айтган сумма ва ставкаларга, солиқ идорасининг долзарб маълумотларига эмас, таяниш.
Қисқа жавоблар
Жисмоний шахсга нима учун солиқ чегирмаси берилади
Кўпинча уй-жой ва ипотека фоизлари, таълим, даволаниш ва баъзан пенсия жамғармаси харажатлари учун, аммо аниқ рўйхатни солиқ идорасида аниқлаштириш керак.
Расмий даромади йўқ одам чегирма ола оладими
Одатда йўқ: чегирма аллақачон тўланган даромад солиғи суммасидан ҳисобланади, расмий солиқ солинадиган даромад бўлмаса қайтаришга нарса йўқ.
Қанча пул ҳақиқатда қайтарилиши мумкин
Сумма тасдиқланган асос бўйича харажат ва солиқ ставкасига боғлиқ, лекин давр учун ҳақиқатда тўланган солиқ суммасидан ошмайди — аниқ чегараларни солиқ идорасида сўранг.
Чегирма учун ҳужжатларни қаерга топшириш керак
Прописка бўйича солиқ идорасига ёки, агар бундай имконият уланган бўлса, расмий порталдаги шахсий кабинет орқали.
Ҳужжатлар йўқолган бўлса нима қилиш керак
Тўлов амалга оширилган жойга — банк, ўқув муассасаси, клиникага — мурожаат қилиб, тасдиқловчи ҳужжатнинг нусхасини сўраш керак.
Қисқача
- Солиқ чегирмаси — муайян харажатларда аллақачон тўланган солиқнинг бир қисмини қайтариш, автоматик имтиёз эмас.
- Асослар одатда уй-жой, таълим, даволаниш ва пенсия жамғармаси билан боғлиқ.
- Чегирма харажат суммаси ва солиқ ставкасидан ҳисобланади, аммо тўланган солиқдан кўп бўлмайди.
- Ҳужжатларни тўловдан кейин дарҳол йиғиб сақлаш керак, кейинроқ қидирмаслик учун.
- Аниқ асослар рўйхати, суммалар ва муддатларни танишлардан эмас, солиқ идорасидан аниқлаштиринг.
- Рад этилса, ҳужжатларни тўлдириб қайта топшириш ёки тушунтириш сўраш мумкин.
