Дилёра ўғли учун инглиз тили курсларига икки йил пул тўлади ва бир марта ҳам бу пулнинг бир қисмини солиқ чегирмаси орқали қайтариб олиш мумкинлигини ўйламаган. Тўланган ДФОНнинг бир қисмини қандай қайтариб олиш мумкин — таълим, даволаниш ёки уй-жойга пул сарфлайдиган кўпчиликни қизиқтирадиган савол, лекин аксарият одам бундай имконият борлигини билмайди.
Солиқ чегирмаси — бу сиз аллақачон тўлаган ёки тўлашингиз керак бўлган солиқ суммасини камайтириш усули. У солиқни бутунлай бекор қилмайди, лекин пулнинг бир қисмини қайтариши ёки келгуси тўловларни камайтириши мумкин. Қуйида — чегирмаларнинг ишлаш тамойили, аниқ суммалар ва фоизлар эмас: улар вақти-вақти билан ўзгаради, аниқ рақамларни солиқ инспексиясидан аниқлаш керак. Жисмоний шахслар солиғининг умумий тамойилларини Ўзбекистонда жисмоний шахслар солиғи ҳақидаги мақолада кўриб чиққанмиз.
Солиқ чегирмаси оддий сўз билан нима
Чегирма — даромаднинг солиқ олинмайдиган қисми ёки муайян шартларда қайтариб олса бўладиган аллақачон тўланган солиқ суммаси. Давлат шу тариқа ижтимоий муҳим деб топган харажатларни рағбатлантиради: таълим, даволаниш, уй-жой сотиб олиш.
Қандай чегирмалар бўлиши мумкин
Одатда чегирмалар бир неча гуруҳга бўлинади: даромаднинг ўзига ва манбаига боғлиқ, муайян харажатларга — таълим, даволаниш, кўчмас мулк сотиб олишга — боғлиқ, ва алоҳида фуқаролар тоифалари учун. Аниқ рўйхат, суммалар ва шартларни солиқ қонунчилиги белгилайди ва вақти-вақти билан қайта кўриб чиқади — долзарб рўйхат учун солиқ инспексиясига ёки унинг расмий манбаларига мурожаат қилиш керак.
Таниш воқеа: оила квартира учун ипотека олди ва бир йилдан кейин қўшнисидан ипотека кредити фоизларидан ҳам чегирма олиш мумкинлигини билиб қолди. Шунгача шунчаки тўлаб, бу масала билан қизиқмаган эдилар — ёнида таниш бухгалтер бўлмаса, одатий ҳол.
Солиқ чегирмасини ким олиши мумкин
Одатда чегирма ҳуқуқи ДФОН билан солиққа тортиладиган даромадни расман оладиган солиқ резидентларида бўлади — яъни иш ҳақи ёки бошқа даромаддан солиқ ҳақиқатан ҳам ушлаб қолинадиган ёки тўланадиганларда. Расмий даромад бўлмаса, қайтариб олишга ҳеч нарса йўқ: чегирма фақат аллақачон ҳисобланган ёки тўланган солиққа қарши ишлайди. Бу даромадни расмийлаштиришнинг яна бир сабаби — масалан, кредит учун ариза берганда банк айнан тасдиқланган иш ҳақига қарайди.
Чегирмани қандай расмийлаштириш: ҳаракатлар тартиби
- Харажатни тасдиқловчи ҳужжатларни тўпланг — таълим шартномаси, даволаниш чеклари, квартира ҳужжатлари.
- Сизнинг ҳолатингизга қайси чегирма тегишли ва қандай ҳужжатлар кераклигини солиқ инспексиясидан аниқланг.
- Ариза ва тасдиқловчи ҳужжатларни солиқ инспексияси ёки мавжуд электрон хизмат орқали топширинг.
- Қарорни кутинг ва чегирма тасдиқланса, пулингизни қайтариб олинг ёки кейинги даврларда солиқ камайганини кўринг.
Бундай мурожаатларнинг бир қисмини электрон давлат хизматлари орқали ҳам расмийлаштириш мумкин — бу инспексияга боришга вақтни тежайди.
Шартли мисолда ҳисоблаймиз
Мисол учун шартли, ўйлаб топилган рақамларни оламиз — рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг. Айтайлик, инсоннинг йиллик даромади 96 000 000 сўм, ундан доимий ставка бўйича солиқ ушлаб қолинган. У даволанишга 5 000 000 сўм сарфлаган ва шу суммадан солиқнинг бир қисмини қайтариб олмоқчи. Мантиқ шундай: чегирма солиққа тортиладиган базани тасдиқланган харажат суммасига камайтиради, ставка бўйича ҳисобланган фарқ эса қайтариладиган сумма бўлади.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол (шартли) |
|---|---|---|
| Йиллик даромад | Йил давомида барча солиққа тортиладиган даромадлар | 96 000 000 сўм |
| Тасдиқланган харажат | Таълим ёки даволаниш учун чеклар ва шартномалар | 5 000 000 сўм |
| Базанинг камайиши | Даромаддан тасдиқланган харажатни айириш | 91 000 000 сўм |
| Қайтариладиган сумма | Харажатни солиқ ставкасига кўпайтириш | ставкани солиқ идорасида аниқланг |
Солиқ қайтарилгандан кейин бюджетингиз қандай ўзгаришини NARXTOP кредит ва омонат калкуляторида ҳисоблаш қулай.
Чегирма беришдан бош тортилса нима қилиш
Азиз даволаниш учун чегирмага ҳужжат топширди, лекин клиникадан битта маълумотнома етишмагани учун рад жавоби олди. У етишмаётган ҳужжатни келтирди ва бир муддатдан сўнг масала ҳал бўлди. Бундай кўп учрайди: рад этиш сабаби одатда ҳуқуқнинг ўзида эмас, техник жиҳатда бўлади.
Агар чегирмага рад жавоби бўлса, солиқ инспексиясидан ёзма тушунтириш сўранг, етишмаётган ҳужжатларни тўпланг ва аризани қайта топширинг. Рад жавоби асоссиз деб ҳисобласангиз, юқори солиқ органига шикоят қилиш мумкин.
Тез-тез учрайдиган хатолар ва нотўғри тушунчалар
Биринчи хато — чегирма ўзи-ўзидан расмийлашади, деб ўйлаш. Аслида ариза ва ҳужжатлар тўплами керак, ташаббус ҳар доим инсоннинг ўзида.
Иккинчиси — тўловдан кейин дарҳол чеклар ва шартномаларни ташлаб юбориш. Тасдиқловчи ҳужжатларсиз солиқ идораси харажатни чегирмага қабул қилмайди, ҳатто у ҳақиқатан бўлган бўлса ҳам.
Учинчиси — чегирмани солиқдан тўлиқ озод бўлиш билан аралаштириб юбориш. Чегирма базани камайтиради ёки аллақачон тўланганнинг бир қисмини қайтаради, лекин қолган даромаддан солиқ тўлаш мажбуриятини бекор қилмайди.
Қисқа жавоблар
Солиқ чегирмаси нима
Бу таълим, даволаниш, уй-жой сотиб олиш каби муайян харажатлар учун солиққа тортиладиган базани камайтириш ёки аллақачон тўланган ДФОНнинг бир қисмини қайтариш усули.
Чегирмани ким олиши мумкин
Расмий солиққа тортиладиган даромади бор ва ундан ДФОН ушлаб қолинадиган ёки тўланадиган инсон. Расмий даромад бўлмаса, қайтариб олишга ҳеч нарса йўқ.
Чегирма учун қандай ҳужжатлар керак
Одатда хизмат шартномаси, тўлов чеклари ва харажатни тасдиқловчи ҳужжат. Сизнинг ҳолатингиз учун аниқ рўйхатни солиқ инспексиясидан аниқланг.
Ўтган йиллар учун чегирма расмийлаштириш мумкинми
Одатда мурожаатларнинг чегирма турига қараб муайян муддати бўлади. Аниқ муддатларни солиқ инспексиясидан аниқлаш керак.
Чегирмага рад жавоби бўлса нима қилиш керак
Рад этиш сабабини аниқланг, етишмаётган ҳужжатларни келтиринг ва аризани қайта топширинг. Асоссиз рад этишга шикоят қилиш мумкин.
Қисқача
- Солиқ чегирмаси ДФОН базасини камайтиради ёки аллақачон тўланган солиқнинг бир қисмини қайтаради.
- Чегирма ҳуқуқи расман солиққа тортиладиган даромад оладиганларда бўлади.
- Расмийлаштириш учун тасдиқловчи ҳужжатлар керак — чеклар ва шартномаларсиз чегирма тасдиқланмайди.
- Аниқ чегирмалар рўйхати, суммалар ва муддатларни солиқ инспексиясидан аниқланг — улар вақти-вақти билан ўзгаради.
- Чегирмага рад жавоби кўпинча ҳужжат етишмаслиги билан боғлиқ, ҳуқуқнинг йўқлиги билан эмас.
