Нилуфар эри билан Юнусободда квартира кўриб қўйишган эди: эълондаги расмда — янги ошхона, ҳар хонада кондиционер, ҳаммомда кир ювиш машинаси. Нархда келишиб, кафолат пули беришди, бир ойдан кейин, калитларни топшириш куни, бўш хоналарга киришди: сотувчи кондиционерларни олиб кетган, ошхона гарнитурини олиб чиқиб кетган, ҳатто лампочкаларни ҳам винтлаб олиб кетган. Шартномада мебел ва техника ҳақида бир оғиз ҳам сўз йўқ эди.
Бу одатий ҳолат: томонлар квартира нархида келишади, ичидаги буюмлар кимда қолишини эса оғзаки, қоғозсиз эслаб қолишади. Шартномада бу банд бўлмаса, масалани кейин ҳал қилишга тўғри келади, ва бу ҳар доим ҳам харидор фойдасига бўлавермайди.
Мебел ҳақида ҳеч нарса ёзилмаган бўлса, харидор шартнома бўйича нима олади
Квартира олди-сотди шартномаси кўчмас мулкнинг ўзини сотади — деворлар, пол, шифт ва унинг ажралмас қисми бўлган нарсаларни. Алоҳида мебел, техника, пардалар ва чироқлар, агар алоҳида кўрсатилмаган бўлса, бу ҳажмга автоматик кирмайди. Сотувчи шартномада ёки иловада қайд этилмаган ҳамма нарсани олиб кетишга ҳақли.
Ким ҳақ: низони кўриб чиқамиз
Нилуфарнинг тарихи одатий. Харидор шундай деб ҳисоблайди: техника эълондаги расмда бўлган, демак нархга кирган. Сотувчи эса: шартномада техника ҳақида ҳеч нарса ёзилмаган, демак бу унинг шахсий буюми, деб жавоб беради.
Ким ҳақ бўлиши одатда қоғозда нима қолганига боғлиқ: шартнома ёки иловада алоҳида буюмлар рўйхати бўлганми; сотувчи техникани қолдиришга ваъда берган ёзишма сақланганми; эълонда ва тилхатда «мебел билан» деган ибора бўлганми; ва жисмонан нима демонтаж қилинган — алоҳида шкаф олиб чиқилганми ёки девор ва симларига зарар етказиб, ўрнатилган техника суғуриб олинганми. Демонтажда безак шикастланса, бу энди фақат буюм эмас, харидор амалда қабул қилиб олган мулкка зарар етказиш масаласи ҳам.
Нима квартиранинг қисми ҳисобланади, нима сотувчининг шахсий буюми
Ажралмас қисмларга одатда демонтаж хонани бузадиган даражада ўрнатилган нарсалар киради: сантехника, стационар электр симлари, буюртма билан ўрнатилган мебел. Алоҳида турган мебел, кондиционер ва люстралар учун қонунда алоҳида мақом йўқ — шунинг учун уларни шартномада аниқ ёзиб қўйиш керак.
Олдиндан ўзингизни қандай ҳимоя қилиш
- Рўйхат тузинг — нима қолади, нима сотувчи томонидан олиб кетилади — шартномага илова қилиб, икки томон имзоси билан.
- Шартнома имзоланадиган куни квартирани сотувчи иштирокида, сана кўринадиган қилиб суратга олинг.
- «Квартира 1-иловага мувофиқ мулк билан бирга топширилади» деган иборани шартнома матнига тўғридан-тўғри ёзинг.
- Кўрикда техникани эълондаги расм билан солиштиринг — амалдаги квартира сотиш эълонларини кўриб, жиҳозлар одатда қандай тасвирланишини билиб олинг.
Қандай ҳисоблаш: техника бўйича низо қанчага тушади
Жиддий курашишдан олдин, буюмларни қайтариш ёки қўл силташ қайси бири қимматроқлигини ҳисоблаб кўринг.
Низо нархи = олиб кетилган техника ва мебелнинг бозор нархи. Мисол: ошхона гарнитури шартли 12 000 000 сўм, учта кондиционер — ҳар бири 3 000 000 сўмдан, жами 9 000 000 сўм. Низо суммаси — 21 000 000 сўм (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг).
Ҳуқуқшунос маслаҳати ва суд олди даъвономаси шартли 1 500 000 сўмга тушса, ҳуқуқшунос билан гаплашиш деярли ўн тўрт баравар ўзини оқлайди. Бир нечта унутилган жавон 2 000 000 сўмлик бўлса, сотувчига шахсан эслатиб қўйиш ҳуқуқий ёрдамдан арзонроқ. Ўхшаш вариантларни кўчмас мулк бўлимида солиштирсангиз, нархга одатда нима кириши кўринади.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Баҳсли буюмлар нархи | ҳар бир позициянинг бозор нархи, қўшиш | 12 000 000 + 9 000 000 = 21 000 000 сўм |
| Ҳуқуқшунос харажати | маслаҳат + суд олди даъвономаси | шартли 1 500 000 сўм |
| Низолашиш фойдали ёки йўқ | буюмлар нархи минус ҳуқуқшунос харажати | 21 000 000 − 1 500 000 = 19 500 000 сўм низо фойдасига |
Техника аллақачон олиб кетилган бўлса, нима қилиш керак
Далилларни тўпланг: эълон скриншоти, ёзишмалар, кўрикда квартирани кўрган риелтор ёки қўшниларнинг гувоҳлиги. Шу билан сотувчига ёзма даъвонома юбориш мумкин, у жавоб бермаса — фуқаролик ишлари судига мурожаат қилинади. Бундай даъво муддати — уч йил (ФК 150-моддаси). Даъвонома тайёрлашда ҳуқуқий ёрдамни хизматлар бўлимидан топиш мумкин, етишмаётган техникага бюджетни эса уй-жой калкуляторида ҳисоблаб кўринг.
Тез-тез учрайдиган хатолар
Техника эълондаги расмда бўлгани учун автоматик «комплектга киради» деб ишониш. Рўйхатни ёзма қайд қилмасдан, оғзаки «албатта, ҳаммаси қолади» деган гапга таяниш. Квартирани якуний кўрикдан олдин шартномага имзо чекиш. Шартнома имзоланган куни техника билан квартира ҳолатини суратга олишни унутиш.
Қисқа жавоблар
Шартномада мебел ёзилмаган бўлса, ким олиб кетади?
Одатда сотувчи алоҳида турган барча мебел ва техникани олиб кетишга ҳақли — шартнома квартирани сотади, ичидаги нарсаларни эмас.
Эълондаги расмда бўлган техникани талаб қилиш мумкинми?
Уриниб кўриш мумкин, агар эълон ва ёзишма скриншотлари сақланган бўлса — улар келишув далили бўлади, лекин натижани кафолатламайди.
Квартиранинг ажралмас қисми нима ҳисобланади?
Демонтаж хонани бузадиган даражада ўрнатилган нарсалар: сантехника, электр симлари, буюртма билан ўрнатилган мебел.
Мебел рўйхатини шартноманинг ўзига киритиш керакми?
Ҳа, икки томон имзоси билан алоҳида илова қилиб — бу низодан қочишнинг энг ишончли йўли.
Сотувчи техникани олиб кетиб, жавоб бермаса, нима қилиш керак?
Далилларни тўплаб, ёзма даъвонома юбориш, рад этилса — фуқаролик ишлари судига мурожаат қилиш.
Қисқача
- Квартира олди-сотди шартномасига одатда мебел ва техника кирмайди — уларни алоҳида санаб ўтиш керак.
- Эълондаги расм — кучсиз, лекин бошқа ҳеч нарса бўлмаса, ҳақиқий келишув далили.
- Мулк рўйхати шартномага илова қилинса, низо бошланишидан олдин олдини олади.
- Безакка зарар етказиб демонтаж қилиш — энди фақат буюм эмас, мулкка зарар етказиш масаласи.
- Бундай низо бўйича судга мурожаат муддати — уч йил (ФК 150-моддаси).
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолингизда қарор ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки ҳуқуқшуносга кўрсатинг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
