Жамшид никоҳнинг учинчи йилида седанни кредитга олди — техпаспортни, одатдагидек, битта эгага, ўзига расмийлаштирдилар. Кредит умумий картадан тўланди, машинани бутун оила бирга таъмирларди. Ажрашганда хотини: «Машина умумий, мен ҳам унинг учун тўлаганман», деди. Никоҳда олинган, лекин бир турмуш ўртоғига расмийлаштирилган машина кимники? Қонун бўйича умумий: техпаспорт кимнинг номида экани муҳим эмас, машина турмуш ўртоқлар никоҳда бўлганда сотиб олингани муҳим.
Қонун нима дейди
Оила кодексининг 23-моддасига кўра, никоҳ шартномасида бошқача келишилмаган бўлса, никоҳда орттирилган нарса турмуш ўртоқларнинг умумий қўшма мулки ҳисобланади. Техпаспорт ва ЙҲХББ базасидаги рўйхат — бу машинани ким бошқариши ва йўлда ким жавобгар экани ҳақидаги маълумот, мулк кимники экани ҳақида эмас. Худди квартирадагидек: ҳужжатдаги исм, машина никоҳда умумий пулга олинган бўлса, умумий мулкни бекор қилмайди.
Машина кредитда бўлса кимники
Агар машина кредитга олинган бўлиб, тўлов давом этаётган бўлса, фақат машинанинг ўзи эмас, кредит қолдиғи ҳам умумий ҳисобланади. Ажрашганда бундай машинани ё сотиб, қарз қолдиғини айириб қолган пулни бўлишади, ё бир турмуш ўртоғи машинани ўзида қолдириб, иккинчисига нархининг ярмини компенсация қилади ва кредитни ўзи тўлашда давом этади ёки қайта расмийлаштиради. Турли банкларнинг автокредит шартларини NARXTOP автокредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
Машина қачон шахсий бўлиб қолади
Машина шахсий бўлиб қолади, агар никоҳдан олдин олинган бўлса, ёки никоҳда — лекин никоҳгача жамғарма, мерос ёки бир турмуш ўртоғига шахсан совға қилинган пулга олинган бўлса. Ҳар қандай шахсий мулк каби, бу ерда ҳам ҳужжатлар ҳал қилади: сотиб олинган сана, олди-сотди шартномаси, тўлов қилинган картага пул қаердан келгани.
Ким ҳақ: низо таҳлили
Жамшид машина ўз номида экани ва кредитни асосан ўзи иш картасидан тўлаганини айтди. Хотини эса: кредит умумий картадан тўланган, у ерга унинг маоши ҳам тушган, суғурта ва таъмирнинг бир қисмини эса у алоҳида тўлаган, деди. — Картадаги пул қаердан келганини кўрсат, — деди юрист. Кўчирма шуни кўрсатди: иккала турмуш ўртоғининг маоши битта картага тушарди, ҳар бирининг улушини тийин-тийингача ажратиб бўлмайди — демак машина шунчаки эрнинг номида экани учун эмас, умумий.
Қандай ҳисоблаш: машинани бўлиш ва низо нархи
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол (рақамлар шартли) |
|---|---|---|
| Машинанинг ҳозирги бозор нархи | ўхшаш эълонлар нархи бўйича | 180 000 000 сўм |
| Автокредит қолдиғи | бўлиш санасига банк маълумотномаси бўйича | 40 000 000 сўм |
| Машинанинг соф қиймати | бозор нархи минус қарз қолдиғи | 180 000 000 − 40 000 000 = 140 000 000 |
| Иккинчи турмуш ўртоғига компенсация | соф қийматнинг ярми | 140 000 000 ÷ 2 = 70 000 000 сўм |
Ўхшаш машиналарнинг ҳақиқий нархини NARXTOP авто бўлимида ёки дилерлар таклифларида кўриш қулай, ўз автокредитингиз ва ортиқча тўловни эса автокредит калкуляторида ҳисоблаш мумкин. Ортиқча тўлов қандай ҳисобланиши кредит бўйича ортиқча тўлов ҳақидаги мақолада батафсил.
Кўп учрайдиган хатолар
- Машина битта турмуш ўртоғи номида экан, демак автоматик равишда унинг шахсий мулки, деб ўйлашади.
- Компенсацияни ҳисоблашда кредит қолдиғини ҳисобга олмай, машинанинг тўлиқ нархини ярмига бўлишади.
- Бўлиш пайтида машинани баҳолаш ҳақида ҳужжат сақламайдилар, хотира ёки солиштирилмаган эълонлар бўйича тортишишади.
- Умумий машинани иккинчи турмуш ўртоғининг розилигисиз сотиб юборишади.
Қисқа жавоблар
Эрнинг номига расмийлаштирилган машина ажрашганда бўлинадими?
Ҳа, агар никоҳда умумий пулга олинган бўлса — техпаспорт бир турмуш ўртоғи номида бўлиши бўлишга таъсир қилмайди.
Кредитдаги машина билан ажрашганда нима қилинади?
Сотиб, қарзни ёпгандан қолган пулни бўлишади, ёки бир турмуш ўртоғи машинани қолдириб, иккинчисига соф қийматнинг ярмини компенсация қилади.
Умумий машинани иккинчи турмуш ўртоғи розилигисиз сотиш мумкинми?
Расман бу баҳсли ва компенсация ҳақида низога олиб келиши мумкин — олдиндан келишиб олиш ёки нотариус орқали расмийлаштириш тўғрироқ.
Машина бир турмуш ўртоғига совға қилинган бўлса, мақоми ўзгарадими?
Ҳа, шахсий совға одатда шахсий мулк бўлиб қолади — бу ҳақида турмуш ўртоққа совға ҳақидаги мақолада батафсил.
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолатингизда ечим ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки юристга кўрсатинг.
Қисқача
- Никоҳда олинган машина ОКнинг 23-моддаси бўйича умумий мулк, техпаспорт бир турмуш ўртоғи номида бўлса ҳам.
- Кредит машина қарз қолдиғи билан бирга бўлинади, фақат машинанинг ўзи эмас.
- Машина никоҳдан олдин ёки никоҳгача жамғарма, мерос, шахсан совға қилинган пулга олинган бўлса, шахсий бўлиб қолади.
- Компенсация соф қийматдан ҳисобланади — бозор нархи минус кредит қолдиғи.
- Умумий машинани ёлғиз сотиш хавфли — турмуш ўртоқ билан олдиндан келишган маъқул.
