Шерзод уч йил машинага жамғарди, сумма йиғилганда эса ярим йил «Кобалт» олишми ёки пулни омонатда қолдириб таксида юришми, ҳал қила олмади. Қўшнилар бир овоздан «ол, қимматлашмасдан» дейишарди, лекин ҳеч ким машина фақат ишга бориб-келиш учун бўлса, йилига қанча харажат қилишини ҳисобламаганди. Машина ёки омонат — бу нима ёқимлироқ деган савол эмас, ўз рақамларингизда ҳисоб нима кўрсатиши ҳақидаги савол.
Кўпинча танлов аниқдек туюлади, чунки машина — нарса, омонат эса иловадаги рақам холос. Аслида машинанинг ҳам дарҳол кўринмайдиган сақлаш нархи бор, омонатнинг эса йиллар давомида ҳисобланса, сезиларли натижаси бор.
Машина олиш ва омонат ўртасидаги фарқ нима
Машина — ҳар йили нархи тушиб борадиган ва сақлаш учун пул талаб қиладиган актив: ёқилғи, суғурта, техник хизмат, жарималар. Омонат — пул бўлиб қолаверадиган ва одатда банк ставкаси бўйича ўсадиган маблағ. «Машина» ва «омонат»ни нарса сифатида эмас, бир хил муддатда пулга нима бўлишини солиштириш керак.
Қайси бири фойдалироқлигини қандай ҳисоблаш
Муддат давомида машинани сақлаш нархи = харид нархи + шу муддатдаги сақлаш харажати − муддат охирида машинани сотиш нархи. Бу нархни бир хил сумма ва муддатда ўз банкингиз ставкаси бўйича омонат қанча ўсиши билан солиштиринг — омонат ва автокредит ставкасини ўйлаб топманг, банкдан ёки автокредит калкуляторида текширинг.
Шартли рақамларда ҳисоб-китоб мисоли
Шартли рақамлар, ўзингизни қўйинг. Машина 90 000 000 сўм туради, уч йилда ёқилғи, суғурта ва техник хизматга йилига тахминан 3 000 000 сўм — уч йилда 9 000 000 сўм кетади. Уч йилдан кейин бундай машинани тахминан 55 000 000 сўмга сотиш мумкин. Сақлаш нархи: 90 000 000 + 9 000 000 − 55 000 000 = 44 000 000 сўм уч йилга, яъни машина ҳеч қандай авариясиз ҳам нархининг деярли ярмига тушди.
| Нима ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Харид нархи | Бугунги машина нархи | 90 000 000 сўм |
| 3 йиллик сақлаш | Ёқилғи + суғурта + ТХ йилига × 3 | 9 000 000 сўм |
| 3 йилдан кейин сотиш нархи | Тахминий қолдиқ қиймат | 55 000 000 сўм |
| Сақлаш нархи | Харид + сақлаш − сотиш | 44 000 000 сўм |
Ҳисобга кўра фойдасиз бўлса ҳам машина қачон ўзини оқлайди
Ҳисоб нархни кўрсатади, сиз учун қарор қабул қилмайди. Машина ҳар куни соатларни тежаса, таксичи ёки етказиб берувчи сифатида ишлаш учун керак бўлса ёки оилада кичик болалар бўлиб ўз транспортисиз жисмонан қийин бўлса, ўзини оқлайди. Бунда ўзини қоплашини алоҳида ҳисоблаб кўриш керак — формула билан ҳисоб қўшимча иш учун машина: ўзини қоплашини ҳисоблаймиз мақоласида бор.
Қачон кутиб, жамғаришни давом эттирган маъқул
Бундай ҳолат тез-тез учрайди: машинани «пул бор экан» деб олишади, бир ойдан кейин эса у деярли ишлатилмай гаражда туради — иш уйдан яқин, шаҳар бўйлаб автобус юради. Машина камдан-кам керак бўлса, такси ёки каршеринг билан давом этиш арзонроқ, пулни эса ўстиришга қолдиринг — омонат ставкаси нимага боғлиқлиги ва банкларда нега ҳар хиллиги омонат ставкаси нимага боғлиқ мақоласида ёзилган.
Машинани кредитга ёки бўлиб тўлашга олишга қарор қилсангиз
Ҳар бир банкнинг ставкаси ва ортиқча тўловини алоҳида кўриш керак — ўзингиз ўйлаб топманг, автокредит саҳифасидаги таклифларни ва янги машина шарт бўлмаса бир нечта юрган машина эълонларини солиштиринг. Кредит ортиқча тўлови сақлаш нархига қўшилади ва кўпинча машина тезроқ пайдо бўлишининг фойдасидан ошиб кетади.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Фақат харид нархини ҳисоблайдилар, ёқилғи, суғурта ва техник хизматни унутадилар.
- Қайта сотишда машина нархи тушишини ҳисобга олмайдилар — бу доим бўлади.
- Банклар шартларини солиштирмасдан машинага кредит оладилар.
- Жамғармани омонат ўрнига картада сақлайдилар, аллақачон бўлиши мумкин бўлган ўсишни йўқотадилар.
Қисқа жавоблар
Машина ёки омонат — қайси бири фойдали
Пул жиҳатидан омонат деярли доим фойдалироқ: машина нархи тушади ва сақлаш харажати талаб қилади. Машина пул билан эмас, вақт ва куч тежаш билан ўзини оқлайди.
Машина қанчага тушишини қандай ҳисоблаш
Сақлаш нархи = харид + муддатдаги сақлаш харажати − муддат охиридаги сотиш нархи. Бу суммани худди шу сумманинг омонатдаги ўсиши билан солиштиринг.
Жамғариш мумкин бўлса, машинани кредитга олиш керакми
Вақт бўлса — жамғариш арзонроқ: кредит ортиқча тўлови умумий сақлаш нархини оширади. Машина ҳозир даромад учун керак бўлса, ҳисоб бошқача бўлиши мумкин.
Машина қачон албатта ўзини оқлайди
Ҳар куни соатларни тежаса, қўшимча иш учун керак бўлса ёки кичик болалар билан усиз қийин бўлса — бунда нафақат пулни, вақтни ҳам ҳисоблаш керак.
Янги машина ёки юргани — қайси бири арзон
Юргани одатда харидда ва кейинги нарх тушишида арзонроқ, лекин хариддан олдин диққат билан текшириш талаб қилади.
Қисқача
- «Машина» ва «омонат»ни эмас, бир хил муддатда пулга нима бўлишини солиштиринг.
- Машинани сақлаш нархи = харид + сақлаш − қайта сотиш нархи.
- Соф пул жиҳатидан омонат деярли доим машинадан фойдалироқ.
- Машина сўмда эмас, вақт ва қулайликда ўзини оқлайди.
- Машинага кредит сақлаш нархига ортиқча тўлов қўшади — шартларни олдиндан солиштиринг.
- Машина камдан-кам керак бўлса, такси ёки каршеринг арзонроқ, пул эса омонатда турсин.
