Оддий одам учун машина лизинги автокредитдан нимаси билан фарқ қилади. Дилдора бир хил модел учун кредит ва лизинг ўртасида танлов қилаётган эди, салондаги икки хил менежер эса турли афзалликларни айтди — ўзи қайси бири фойдали эканини ҳисоблашга тўғри келди.
Ўзбекистонда жисмоний шахслар учун лизинг автокредитга қараганда камроқ учрайди, лекин баъзида шартлари қизиқарлироқ: бошланғич тўловга талаб пастроқ ёки норасмий даромадга юмшоқроқ қаралади. Лизинг кредитдан нимаси билан фарқ қилади, кимга мос келади ва танлашдан олдин нимани ҳисоблаш кераклигини кўриб чиқамиз.
Лизинг содда қилиб айтганда нима
Лизинг — муддати тугагач сотиб олиш ҳуқуқи бўлган узоқ муддатли машина ижараси. Шартнома амал қилар экан, машина расман лизинг компаниясига тегишли, одам эса ундан фойдаланиш учун тўлайди ва қолдиқ қийматни аста-секин сўндиради. Муддат охирида, агар бутун сотиб олиш тўлови киритилса, машина эгалик ҳуқуқига ўтади.
Автокредит — машина гаровидаги кредит бўлиб, эгалик ҳуқуқи дарҳол харидорга ўтади, фақат тўлиқ тўлангунча чеклов билан. Қоғозда фарқ кичик, лекин пул ва хавф жиҳатидан сезиларли.
Лизинг автокредитдан пул жиҳатидан нимаси билан фарқ қилади
Лизингда кўпинча бошланғич тўлов камроқ ва график мослашувчан, жумладан даромад нотекис бўлса мавсумий тўловлар ҳам бўлиши мумкин. Муддат охирида деярли ҳар доим алоҳида сотиб олиш тўлови қолади, буни олдиндан ҳисобга олиш керак, охирги ойга қолдирмасдан.
Автокредит бўйича якуний ортиқча тўловни олдиндан башорат қилиш осонроқ, чунки график бошиданоқ белгиланган, лизингда эса компаниялар шартлари кўпроқ фарқ қилади. Бу тўловни оиланинг умумий бюджетига дарҳол киритиб қўйиш керак.
Лизинг кимга кредитдан кўра кўпроқ мос келади
Лизинг даромади норасмий ёки ойдан-ойга беқарор одамларга мос келиши мумкин — компаниялар бунга банкка қараганда юмшоқроқ қарайди. Бир неча йилдан кейин машинани алмаштиришни хоҳлаганлар ҳам лизингни кўриб чиқади, чунки унга узоқ боғланиб қолиш шарт эмас.
Кўп учрайдиган ҳолат: қишлоқ хўжалиги ёки қурилиш билан боғлиқ мавсумий даромадли одам ҳосил йиғиладиган ойларда тўлов катта, қолган вақтда кичик бўлган лизинг графигини танлайди.
Лизингнинг кам гапириладиган хавфлари
— Муддатидан олдин машинани сотмоқчи бўлсам-чи? — Одатда мумкин эмас, машина сотиб олингунча сизники эмас, муддатидан олдин сотиш лизинг компанияси розилиги ва қолдиқни ёпишни талаб қилади. Бу кредитдан асосий фарқ, у ерда машина ҳуқуқий жиҳатдан аллақачон сизники.
Яна бир хавф — лизинг компанияси ишни тўхтаца ёки шартномани бекор қилса, пул ва машинани қайтариш жараёни чўзилиши мумкин. Имзолашдан олдин ўз ташаббусингиз билан муддатидан олдин бекор қилишда нима бўлишини диққат билан ўқинг.
Қайси бири фойдалироқ — қандай ҳисоблаш керак
Ортиқча тўлов = муддат давомидаги барча тўловлар йиғиндиси ортиқча сотиб олиш тўлови, минус бошидаги машина нархи. Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизникини қўйиб, калкулятор орқали реал таклифлар билан солиштиринг.
Биринчи мисол, лизинг: ойига 4 800 000 сўм, 36 ой, устига 30 000 000 сўмлик сотиб олиш тўлови. 4 800 000 × 36 = 172 800 000, устига 30 000 000, жами 202 800 000, машина нархи эса 170 000 000. Ортиқча тўлов 32 800 000 сўм.
Иккинчи мисол, кредит: худди шу нарх 170 000 000, тўлов 36 ойга 5 300 000, алоҳида сотиб олиш тўловисиз. 5 300 000 × 36 = 190 800 000. Ортиқча тўлов 20 800 000 сўм — бу ҳолатда кредит лизингдан 12 000 000 сўмга фойдалироқ.
Машина қўшимча иш учун керак бўлса, нима танлаш керак
Йўловчи ёки юк ташишни режалаштирсангиз, шартномада машинадан тижорат мақсадида фойдаланишга рухсат берилганини аниқлаштиринг — лизинг компаниялари буни банклардан қаттиқроқ чеклаши мумкин. Бюджет чекланган бўлса, юрган машиналар орасидан мос вариант қидириш мумкин.
Шунингдек, техник хизмат ва суғурта учун ким тўлашини текширинг — лизингда бу баъзан тўловга киритилган, баъзан алоҳида харажат бўлиб қолади. Шартнома одатда машина сотиладиган автосалонда имзоланади.
| Нима ҳисобланади | Қандай ҳисобланади | Мисол |
|---|---|---|
| Лизинг бўйича барча тўловлар | Ойлик тўловни ойлар сонига кўпайтириш | 4 800 000 × 36 = 172 800 000 сўм |
| Якуний сумма | Барча тўловлар устига сотиб олиш тўлови | 172 800 000 устига 30 000 000 = 202 800 000 сўм |
| Ортиқча тўлов | Якуний суммадан машина нархини айириш | 202 800 000 дан 170 000 000 айрилса, 32 800 000 сўм |
| Кредит билан солиштириш | Лизинг ортиқча тўловидан кредит ортиқча тўловини айириш | 32 800 000 дан 20 800 000 айрилса, 12 000 000 сўм фарқ |
Кўп учрайдиган хатолар
- Муддат охиридаги сотиб олиш тўловини ҳисобга олмай, фақат ойлик суммани санаш.
- Муддатидан олдин бекор қилиш шартларини билмасдан шартнома имзолаш.
- Лизингни сотиб олиш ҳуқуқисиз оддий ижара билан аралаштириб юбориш.
- Якуний ортиқча тўловни худди шу машина учун автокредит билан солиштирмаслик.
- Суғурта ва техник хизматни ким тўлашини сўрашни унутиш.
Қисқа жавоблар
Лизинг бўйича машинани муддатидан олдин сотиб олса бўладими
Одатда ҳа, лекин қолдиқни муддатидан олдин ёпиш ва баъзида қўшимча комиссия билан. Компанияларда шартлар фарқ қилади, шунинг учун имзолашдан олдин аниқлаштиринг.
Лизинг тўланмаса нима бўлади
Компания машинани олиб қўйишга ҳақли, чунки ҳуқуқий жиҳатдан у сотиб олингунча компанияники. Бу кредит бўйича гаровни ундиришдан кўра соддароқ жараён.
Лизинг кредитдан арзонми
Ҳар доим ҳам эмас — компания, муддат ва сотиб олиш тўлови ҳажмига боғлиқ. Фақат ойлик тўловни эмас, тўлиқ суммани ҳисоблаш керак.
Лизинг учун бошланғич тўлов керакми
Кўпинча у автокредитдагидан кичик, лекин бошланғич тўловсиз вариантлар ҳам учрайди — унда одатда ойлик тўлов юқорироқ бўлади.
Лизингни бошқа одамга қайта расмийлаштирса бўладими
Турли баҳоларга кўра, бу барча компанияларда мумкин эмас ва лизинг берувчи розилигини талаб қилади, шунинг учун олдиндан сўранг.
Қисқача
- Лизинг — сотиб олиш ҳуқуқли ижара, машина тўлиқ тўлангунча компанияга тегишли.
- Лизинг муддати охирида деярли ҳар доим алоҳида сотиб олиш тўлови бўлади.
- Норасмий ёки мавсумий даромад бўлса, лизинг мос келиши мумкин.
- Сотиб олинмагунча машинани ўз хоҳишингиз билан сотиб бўлмайди.
- Лизинг ва автокредитнинг тўлиқ суммасини солиштиринг, фақат ойлик тўловни эмас.
- Имзолашдан олдин муддатидан олдин бекор қилиш ва суғурта бандини текширинг.
