Азиз беш йил олдин Чилонзорда 1985-йилда қурилган уйда квартира сотиб олган эди — ўшанда уй оддий кўринарди, таъмир янги эди. Энди сотмоқчи бўлганда риелтор тўғридан-тўғри айтди: «Уй ёмонлашди, квартира нархи ҳам тушади — зинапоя қулаб тушяпти, том оқади, лифт ярим йилдан бери ишламайди». Маълум бўлишича, харидорлар фақат деворлар ичидаги квартирани эмас, атрофидаги уйни ҳам сотиб олишади.
Уй ёмонлашса — квартира нархи тушадими — бу эски ёки эътиборсиз уйда квартирасини сотишга қарор қилган ҳар бир киши олдида турадиган савол. Айнан нима нархни пасайтиришини ва буни қандай ҳисоблашни кўриб чиқамиз.
Уйнинг ҳолати квартира нархига нега таъсир қилади
Харидор фақат квартира ичидаги квадрат метр учун эмас, йўлда кўргани учун ҳам пул тўлайди: зинапоя, ҳовли, бутун уй коммуникацияларининг ҳолати. Ичкарида аъло таъмир ҳам том оқиши ва келажакдаги капитал таъмир барча ижарачиларга бирга тушишидан қўрқувни ёпа олмайди.
Айнан нима нархни пасайтиради — «эски уй» эмас
Қурилиш йили ўзи кам нарсани англатади, муаммолар кўпроқ: фасаддаги ёриқлар, том оқиши, замонавий техникани кўтаролмайдиган электр симлари, ишламайдиган лифт, нам подвал, зинапояда таъмир йўқлиги. 1970-йилларда қурилган, ҳовлиси озода, лифти ишлайдиган уй 2000-йилларда қурилган, зинапояси ташлаб қўйилган уйдан қимматроқ сотилиши мумкин.
Уй ҳолати туфайли нарх фарқини қандай ҳисоблаш керак
Уй туфайли фарқ = муаммосиз уйдаги ўхшаш квартира нархи − уйнинг жорий ҳолатидаги квартирангиз нархи, ҳудуддаги ўртача нархдан фоизда.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): ҳудуддаги озода уйда 60 м² ўхшаш квартира 480 000 000 сўмга, худди шундай майдондаги, томи оқадиган ва лифти йўқ уйдагиси эса 410 000 000 сўмга сотилади. Фарқ 70 000 000, бу нархнинг тахминан 15 % и. Ҳудуддаги ўхшаш обектларнинг реал нархларини уй-жой сотиш эълонларида текшириш мумкин.
Иккинчи мисол: зинапояни таъмирлаш нархдан ютқазишдан қачон арзонроқ
Агар уйдаги 40 квартира зинапоя таъмирига ҳар бири 500 000 сўмдан қўшса — бу бутун уй учун 20 000 000 сўм. Ташлаб қўйилган зинапоя туфайли квартира сотишда 15–20 000 000 сўм ютқазса, бир марталик зинапоя таъмири кўпинча нарх тушишига чидашдан фойдалироқ.
Жадвал: нарх тушиши нималардан ташкил топади
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Муаммосиз уйдаги нарх | ўхшаш квартиралар эълонлари бўйича | 480 000 000 сўм |
| Муаммоли уйдаги нарх | ўхшаш квартиралар эълонлари бўйича | 410 000 000 сўм |
| Уй туфайли фарқ | биринчи нарх − иккинчи нарх | 70 000 000 сўм |
| Нархдан улуш | фарқ ÷ яхши уйдаги нарх × 100 | ≈15 % |
Сотиб олишдан ёки сотишдан олдин уйни қандай текшириш керак
Квартира сотиб олишдан олдин фақат квартирани эмас, зинапоя, подвал, том ва ҳовлини ҳам кўздан кечириш керак — фақат квартирани эмас, бутун уйни қандай текшириш керак, шуни билиб олинг. Сотувчига ҳам олдиндан шу ишни қилиш фойдали: заиф жойларни билиб, уларни тузатиш ёки нархга қўшишни ҳал қилиш.
Ҳаётий мисол: уй яхши квартирани қандай арзонлаштирди
Таниш ҳолат — қўшни Гулнора сотишдан олдин квартирасига қиммат таъмир қилди, лекин харидорлар бирин-кетин зинапоядаги қулаган сувоқ ва подвалдан келаётган ҳид туфайли воз кечди. Охири қўшни уйдаги ўхшаш квартиралардан 12 % арзонга сотди — квартира таъмирига сарфланган пул қайтмади, чунки атрофдаги уй ҳаммасини бекор қилди. Квартирани қўйишдан олдин ўз нархингизни обектив баҳолаш учун NARXTOP кўчмас мулк бўлимидаги ўхшаш таклифларни кўриб чиқинг.
Кўп учрайдиган хатолар
- Квартирани фақат ички таъмирга қараб баҳолаш, уй ҳолатини ҳисобга олмаслик.
- «Қўшниларникидек» нарх қўйиш, агар қўшнининг уйи яхшироқ ҳолатда бўлса.
- Шубҳали паст нархдаги квартирани текширмаслик — баъзан сабаб айнан уйда бўлади.
- Фасаддаги ёриқ ва оқишларни «менинг муаммом эмас» деб эътиборсиз қолдириш.
Қисқа жавоблар
Уй ҳолати сотишда квартира нархига таъсир қиладими?
Ҳа, харидорлар нархга фақат квартирани эмас, зинапоя, том ва бутун уй коммуникацияларининг ҳолатини ҳам қўшади.
Ёмон уй туфайли квартира нархи қанчага тушиши мумкин?
Амалиётдаги мўлжал — муаммосиз уйдаги ўхшаш квартира нархидан 10–20 %, лекин рақам ҳар бир ҳолатга боғлиқ.
Уй қурилган йили муҳимми ёки жорий ҳолати?
Жорий ҳолати муҳимроқ: озода эски уй яқинда қурилган, лекин ташлаб қўйилган уйдан қимматроқ туриши мумкин.
Квартирани сотишдан олдин зинапояни таъмирлаш керакми?
Кўпинча ҳа — зинапоя таъмирига бир марталик харажат уй ҳолати туфайли нарх тушишидан кам бўлади.
Паст нарх айнан уй туфайли эканини қандай билиш мумкин?
Нархни ҳудуддаги қўшни уйлардаги ўхшаш квартиралар билан солиштиринг ва зинапоя, том, подвални шахсан кўринг.
Қисқача
- Квартира нархини фақат ички таъмир эмас, бутун уйнинг ҳолати ҳам белгилайди.
- Ёриқ, оқиш, ишламайдиган лифт ва ташлаб қўйилган зинапоя уй ёшидан кўра кўпроқ нархни пасайтиради.
- Уй туфайли нарх фарқини ҳудуддаги бошқа уйлардаги ўхшаш квартиралар билан солиштириб ҳисобланг.
- Баъзан бутун уй бўлиб зинапояни таъмирлаш сотишда нарх ютқазишдан фойдалироқ.
- Сотиб олишдан олдин фақат квартирани эмас, бутун уйни текширинг.
- Уй ҳолатини ҳисобга олиб бюджет режалаштирсангиз, уй-жой бюджети калкуляторига қаранг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
