Кўчмас мулк гаровида кредит — бу нима, қисқача айтганда: банк кўпроқ пул беради ва фоизи ҳам пастроқ бўлади, чунки банкнинг хавфи сизнинг квартирангиз ёки уйингиз билан қопланган. Агар тўловлар тўхтаса, банк суд орқали гаровга қўйилган уй-жойга ундириш қўйишга ҳақли.
Қўшнимиз Дилором эрига тегишли воқеани айтиб берган: эр бизнесни кенгайтириш учун ота-онасининг квартираси гаровида шундай кредит олган, чунки ставка сезиларли паст чиққан. Бизнес режадагидек силлиқ кетмаган, тўловлар кечикиб қола бошлаган, ва олти ой давомида оила квартира суд жараёнига айланиб қолиши мумкинлиги ҳисси билан яшаган. Кредит охир-оқибат ёпилган, лекин асаблар кўп сарфланган.
Бундай кредит қачон ҳақиқатан асосланган, қандай ҳужжатлар керак ва тўловни кўтара оласизми, деган саволни қандай ҳисоблаш мумкинлигини кўриб чиқамиз.
Кўчмас мулк гаровида кредит нима
Бу таъминот сифатида кўчмас мулк обекти — квартира, уй, тижорат хонаси ёки қарздор мулки бўлган ер участкаси ишлатиладиган қарз. Кредит ёпилмагунча, кўчмас мулкка оғирлик юкланади, уни банк розилигисиз сотиб ёки қайта расмийлаштириб бўлмайди.
Оддий истеъмол кредити билан солиштирганда ставка пастроқ, сумма ва муддат каттароқ бўлади, чунки банк камроқ хавф остида қолади.
У ипотекадан нимаси билан фарқ қилади
Ипотека аниқ бир уй-жойни сотиб олиш учун берилади ва сотиб олинган квартира ўзи гаровга айланади. Кўчмас мулк гаровидаги кредит эса — исталган мақсад учун олинадиган қарз бўлиб, унда мавжуд уй-жой гаровга қўйилади, пулни эса хоҳлаганча сарфлаш мумкин.
Ипотека дастурлари шартлари одатда сотиб олинадиган обектга қаттиқроқ боғланган, гаровли кредит эса мақсад бўйича мослашувчанроқ — бу «шу уй-жойни сотиб олиш» мақсади йўқ, катта сумма керак бўлганлар учун асосий афзаллик.
Квартира ёки уйга қандай ҳужжатлар керак
Банкка кўчмас мулк сизники эканини ва унга бегона оғирликлар йўқлигини тасдиқлаш керак: мулкчилик ҳужжати, техник паспорт, ҳибс йўқлиги ҳақида маълумотнома, баъзида — қарздор ўзи тўлайдиган мустақил баҳолаш.
- Обектга мулкчилик ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларни йиғиш.
- Кўчмас мулкнинг бозор қийматини мустақил баҳолашни буюртма қилиш.
- Оғирлик ва ҳибслар йўқлиги ҳақида маълумотнома олиш.
- Даромад ҳужжатлари билан бирга банкка ариза бериш.
- Тасдиқни кутиш ва гаровни рўйхатдан ўтказиш.
Гаров эвазига қанча пул беришади
Банк одатда обектнинг бозор қийматидан камроқ суммани тасдиқлайди — бу фарқ нархни шошилинч сотишга тўғри келса пасайтириш зарурати учун керак. Ҳар бир банкда баҳодан аниқ фоиз ўзи белгилайди, шунинг учун аниқ рақамни танланган банкдан сўраш керак.
Азиз квартира гарови эвазига тўлиқ бозор нархига тенг сумма олишни хоҳлаган, лекин банк сезиларли камроқ суммани тасдиқлаган — шу захира туфайли. Таъмирлаш режасини бир босқич ўрнига икки босқичда қилишга тўғри келган.
Гаровли кредит бўйича ортиқча тўловни қандай ҳисоблаш
Формула ҳар қандай кредит учун бир хил: ортиқча тўлов — тўловни ойлар сонига кўпайтириб, кредит суммасини айириш. Рақамлар шартли, мисол учун — аниқ банк таклифидаги ўз рақамларингизни қўйинг.
Биринчи мисол: кредит 80 000 000 сўм, тўлов 48 ойга 2 200 000 сўм. 2 200 000 ни 48 га кўпайтирамиз — 105 600 000 чиқади. Бутун муддат учун ортиқча тўлов 25 600 000 сўм.
Иккинчи мисол: худди шу кредит 36 ойга, тўлови 2 900 000 сўм қилиб олинган. 2 900 000 ни 36 га кўпайтирамиз — 104 400 000 чиқади. Ортиқча тўлов деярли бир хил, аммо тўлов сезиларли юқори, хавф муддати эса қисқароқ. Ўз муддат вариантларингизни шартномани имзолашдан олдин NARXTOP калкуляторида солиштириш қулай.
Тўловлар тўхтаса нима бўлади
Аввал банк кечикиш ҳақида эслатади ва қайта тузишни таклиф қилади, бу дарҳол уй-жойни йўқотиш дегани эмас. Фақат узоқ ва ёпилмаган қарздорликда банк судга мурожаат қилишга ҳақли, ва фақат суд қарори билан гаров сотилиши мумкин.
Агар тўловлар аллақачон кечикиб, вазият назоратдан чиқаётган бўлса, олдиндан қарз чуқурлигидан қандай чиқиш ҳақида ўқиб чиқинг ва банк ўзи қилишидан олдин банкка ўзингиз мурожаат қилинг.
Гаровни муддатидан олдин олиб ташлаш мумкинми
Ҳа, кредит тўлиқ ёпилгандан кейин оғирлик олиб ташланади ва кўчмас мулк мулкдорнинг тўлиқ ихтиёрига қайтади. Банкка ариза бериш ва ёзувни олиб ташлашни кутиш керак, низолар бўлмаса жараён узоқ чўзилмайди.
| Параметр | Гаровли кредит | Оддий истеъмол кредити |
|---|---|---|
| Ставка | Одатда паст | Одатда юқори |
| Сумма | Катта, баҳога боғлиқ | Даромад билан чекланган |
| Кечикишдаги хавф | Гаровни йўқотиш хавфи бор | Уй-жой учун хавф йўқ |
| Расмийлаштириш муддати | Узоқроқ, баҳолаш керак | Тезроқ |
Кўп учрайдиган хатолар
- Кутилмаган даромад пасайишига захира қолдирмасдан ягона уй-жойни гаровга қўйиш.
- Шартномани имзолашдан олдин кечикишда нима бўлиши ҳақидаги шартларни ўқимаслик.
- Бир неча банкдаги шартларни солиштирмасдан биринчи баҳога рози бўлиш.
- Кўтариб бўладиган тўловни ҳисоблашда оиланинг ҳақиқий харажатларини камайтириб кўрсатиш.
- Муддатидан олдин тўлашда оғирликни расмий олиб ташлаш кераклигини унутиш.
Қисқа жавоблар
Фарзандлар прописка қилинган квартирани гаровга қўйиш мумкинми
Бу масала алоҳида ҳал қилинади ва банк ҳамда васийлик органлари талабларига боғлиқ, шунинг учун ариза беришдан олдин банкдан аниқлаштиринг.
Гаровли кредит ипотекадан ставкаси билан фарқ қиладими
Одатда иккала маҳсулот ҳам оддий истеъмол кредитидан арзонроқ, лекин аниқ нисбат банкка ва бозор шароитига боғлиқ.
Тўлиқ тўлангандан кейин гаровга нима бўлади
Оғирлик олиб ташланади, кўчмас мулк тўлиқ мулкдор ихтиёрига қайтади, бунинг учун банкка ариза бериш ва ёзувни олиб ташлашни кутиш керак.
Мустақил баҳолашни буюртма қилиш шартми
Одатда ҳа, банкка обектнинг бозор қийматини мустақил баҳоловчидан тасдиқлаш керак, ва бу харажатларни одатда қарздорнинг ўзи кўтаради.
Гаровли кредитни бизнес учун олиш мумкинми
Ҳа, бундай кредитларнинг мақсади кўпинча эркин бўлади, пулни бизнес, таъмирлаш, даволаниш ёки бошқа исталган мақсадга ўз хоҳишингизга кўра йўналтириш мумкин.
Қисқача
- Кўчмас мулк гаровидаги кредит уй-жойни йўқотиш хавфи эвазига кўпроқ пул ва паст ставка беради.
- Ипотекадан фарқли ўлароқ, пулни фақат уй-жой сотиб олишга эмас, исталган мақсадга сарфлаш мумкин.
- Кредит суммаси одатда обектнинг тўлиқ бозор қийматидан кам бўлади.
- Кечикишда банк аввал қайта тузишни таклиф қилади, ундириш эса фақат суд орқали амалга ошади.
- Тўлиқ тўлангандан кейин оғирликни банк орқали расмий олиб ташлаш керак.
- Ягона уй-жойни гаровга қўйишдан олдин бир нечта банклардаги шартларни солиштиринг.
