Умида ва Фаррух ажралишдан бир йил олдин квартира таъмирига истеъмол кредити олишган — деразалар, поллар алмаштирилган, янги сантехника ўрнатилган, иккаласи ҳам банкда ҳамқарздор сифатида имзо чеккан. Таъмир тугаб, саккиз ойдан сўнг улар ажрашишган. Банк эса ҳеч нарса бўлмагандек ҳар ой Фаррухнинг картасидан тўловни ечиб олишда давом этмоқда — у ҳамқарздор, банк учун бу унинг қарзи, худди Умиданики каби. Фаррух собиқ хотинига қўнғироқ қилади: «Таъмир умумий эди, пол сенинг томонда, ярмини тўла». Умида жавоб беради: «Сен имзо қўйгансан, банк билан ўзинг ҳал қил». Таниш ҳолат — кредитни умумий нарса учун олишган, ажралишдан кейин эса ҳар бири иккала имзо бўлганини унутгандек бўлиб қолади.
«Умумий квартира таъмири учун кредит: ажралишдан кейин ким тўлайди» деган савол тез-тез учрайди, айниқса таъмир ажралишдан кўп вақт олдин қилинмаган бўлса. Банкка ким тўлаши шарт, бундай қарз умумий ҳисобланадими ва амалда фақат биттаси тўлаётган бўлса нима қилиш кераклигини кўриб чиқамиз.
Ажралишдан кейин таъмир кредитини ким тўлаши шарт
Банк олдида кредит шартномасини имзолаган киши жавобгар — битта қарздор ёки бир нечта бўлса, барча ҳамқарздорлар. Ажралишнинг ўзи банкка дахлдор эмас ва шартномани ўзгартирмайди: агар иккаласи ҳам ҳамқарздор сифатида имзо чеккан бўлса, банк улардан ҳар биридан ёки иккаласидан бирданига тўловни талаб қилишга ҳақли, таъмирланган квартирада амалда ким яшаётганидан қатъи назар.
Агар кредит фақат битта турмуш ўртоғига расмийлаштирилган бўлса, иккинчиси эса шартномада умуман кўрсатилмаган бўлса, банк учун бу фақат қарздорнинг қарзи — иккинчи собиқ турмуш ўртоқ банкка ҳеч нарса қарз эмас, бу эса суммани ажралишда жуфтлик ичида умумий қарз сифатида бўлишга халақит бермайди.
Таъмир кредити эр-хотиннинг умумий қарзи ҳисобланадими
Ҳа, никоҳда оила эҳтиёжлари учун сарфланган пул — умумий квартира таъмири айнан шундай ҳолат — умумий қоидага кўра никоҳда орттирилган мулк каби эр-хотин ўртасида тақсимланади: иккаласи ҳам никоҳ даврида ва умумий мақсадлар учун пайдо бўлган. Бу шуни англатадики, амалда фақат биттаси тўласа ҳам, иккинчи турмуш ўртоқ одатда ўз қисмини қоплаши шарт.
Аниқ шакллантириш ва суд муайян вазиятни қандай баҳолашини — айниқса кредит фақат таъмирга эмас, масалан қисман турмуш ўртоқлардан бирининг шахсий харидларига ҳам сарфланган бўлса — юристдан аниқлаштиринг: бу ерда кўп нарса пул ҳақиқатда нимага кетгани ва бунга далил бор-йўқлигига боғлиқ.
Ким ҳақ: низони таҳлил қилиш
Умида шундай дейди: у квартира ва таъмирланган полдан фойдаланади, лекин бу иккаласининг умумий мулки, таъмир умумий оила учун умумий пулда қилинган, демак банкка амалда ким тўлаётганидан қатъи назар, ярмини тўлаш керак. Фаррух қарз умумий эканига рози, лекин буни расмий — келишув ёки далолатнома билан, оғзаки эмас — расмийлаштиришни хоҳлайди, чунки банк айнан ундан сўрайди.
— Агар сен ўз ярмингни тўлашни тўхтацанг-чи? — Унда судга бораман, лекин аввал келишув имзолашни таклиф қиламан.
Бундай ишларда қарор одатда нимага боғлиқ: пул ҳақиқатда нимага сарфланган — чеклар ва таъмир бригадаси билан шартнома бу айнан умумий квартира таъмири эканини тасдиқлайдими, кредит шартномасида ким ҳамқарздор сифатида кўрсатилган, эр-хотин ўртасида тўловларни бўлиш ҳақида ёзма келишув аллақачон борми, улардан бири таъмирланган квартирадан фойдаланишда давом этяптими.
Қандай ҳисоблаш керак
Қолган қарзнинг ярми = ажралиш пайтидаги кредит қолдиғи иккига бўлинган, агар таъмир умумий қарз деб топилса ва тенг бўлинса. Бунга ажралишдан бери киритилган тўловларни ҳам қўшиш керак, агар уларни орқага қараб тақсимлаш лозим бўлса.
Мисол (рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг): ажралиш кунида кредит қолдиғи 24 000 000 сўм, тўлов — яна 14 ой давомида ойига 1 800 000 сўм. Қолдиқнинг ярми — 12 000 000 сўм, бу Фаррух банкка ёлғиз тўлашда давом эца, Умида амалда унга қоплаши керак бўлган сумма. Бутун муддат бўйича кредит ортиқча тўлови — текшириш учун яна бир банд: 1 800 000 сўмни 14 ойга кўпайтирсак, 25 200 000 сўм чиқади, яъни 24 000 000 қолдиқдан ортиқча тўлов 1 200 000 сўмни ташкил қилади, буни ҳам тенг бўлиш мантиқий.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Ажралиш кунидаги қарз қолдиғи | Банк маълумотномаси бўйича | 24 000 000 сўм |
| Ҳар бир турмуш ўртоғининг улуши | Қолдиқни иккига бўламиз | 12 000 000 сўм |
| Қолган муддат учун ортиқча тўлов | Тўлов × ойлар минус қолдиқ | 1 200 000 сўм |
| Юрист ва суд харажати | Келиша олмаса | 2 000 000 сўмдан, юристдан аниқлаштиринг |
Сўз билан баҳслашишдан олдин ортиқча тўлов ва тўлов жадвалининг аниқ суммасини текшириб кўринг — бунинг учун кредит калкулятори қўл келади, ортиқча тўлов ҳисоблаш тамойилини тушунишга эса кредит бўйича ортиқча тўловни қандай ҳисоблаш керак деган мақола ёрдам беради.
Банк фақат биттасидан тўлов талаб қилса нима қилиш керак
Банк учун собиқ турмуш ўртоқларнинг оила ичида бир-бирига қанча қарздорлиги аҳамияциз — у қатъий кредит шартномасига кўра ишлайди. Иккови учун тўлаётган бўлсангиз, буни ёзма равишда қайд этинг: қарзни бўлиш ҳақида келишув тузинг ёки иккинчи турмуш ўртоқдан ойлик компенсация ҳақидаги келишувни ёзиб қўйинг, кейин судгача бориб қолса суммани тасдиқлаш учун қўлингизда нарса бўлсин. Иккинчи турмуш ўртоқ умуман тўлашдан бош торца, амалдаги тўловлар ҳақидаги банк кўчирмаларига ва кредит умумий таъмирга олинганини тасдиқлайдиган ҳужжатларга таяниб, суд орқали компенсация талаб қилиш мумкин. Тўловлар кечиктирилиб банк ишни коллекторларга берган бўлса, бундай ишнинг ҳуқуқ ва чегаралари коллекторлар: ҳуқуқлари ва нима ноқонуний деган мақолада ёзилган.
Кўп учрайдиган хатолар
- Умумий кредит бўйича тўловларни бўлиш ҳақидаги келишувни ёзма расмийлаштирмайдилар.
- Банк олдидаги мажбуриятни эр-хотин ўртасидаги ички қарз бўлиниши билан аралаштириб юборишади — булар бошқа-бошқа нарса.
- Компенсацияни ўз вақтида сўрамасдан, йиллар давомида ёлғиз тўлашда давом этишади.
- Кредит айнан таъмирга, шахсий эҳтиёжларга эмас, сарфланганини тасдиқлайдиган чекларни сақламайдилар.
Агар таъмир ҳали тугамаган бўлса ва бюджетни ажралишдан кейин қайта ҳисоблаш керак бўлса, квартира таъмири: бюджетни қандай режалаштириш керак деган мақола ёрдам беради, ишларни тугатиш учун янги кредит шартларини эса кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
Қисқа жавоблар
Банк иккала собиқ турмуш ўртоқдан тўлов талаб қила оладими?
Ҳа, агар иккаласи ҳам шартномада ҳамқарздор сифатида кўрсатилган бўлса — ажралиш ҳамқарздор мақомини банк олдида ўзгартирмайди.
Кредит фақат битта турмуш ўртоғига расмийлаштирилган бўлса-чи?
Унда банкка фақат у қарздор, лекин пул умумий таъмирга кетган бўлса, иккинчи турмуш ўртоқ оила ичида ўз улушини қоплашга мажбур бўлиши мумкин.
Қарз бўлинишини ёзма расмийлаштириш керакми?
Ҳа, оғзаки келишув низо бўлганда ёмон ҳимоя қилади — тўловларни бўлиш ҳақида келишув ёки далолатнома ёзиб қўйиш маъқул.
Иккинчи турмуш ўртоқ умуман тўлашдан бош торца нима қилиш керак?
Тўловлар ва кредитнинг мақсади ҳақидаги ҳужжатларни йиғинг ва умумий қарз сифатида суд орқали компенсация талаб қилинг.
Таъмирланган квартирада амалда ким яшаши ҳисобга олинадими?
Яшашнинг ўзи кредит бўйича тўлаш мажбуриятидан озод қилмайди, лекин мулк ва қарзларнинг умумий бўлинишида ҳисобга олиниши мумкин.
Қисқача
- Банк олдида кредит шартномасини имзолаган киши жавобгар — ажралиш буни ўзгартирмайди.
- Никоҳда умумий квартира таъмирига сарфланган кредит одатда эр-хотиннинг умумий қарзи ҳисобланади.
- Биттаси тўласа, иккинчиси одатда ўз қисмини қоплаши шарт — лекин буни ёзма расмийлаштирган маъқул.
- Қарз қолдиғи ва ортиқча тўловни сўз билан эмас, аниқ рақамлар билан текширинг.
- Кредитнинг мақсади ва амалдаги тўловлар ҳақидаги ҳужжатларсиз қарз бўлинишини исботлаш қийинроқ.
Мақола умумий тартибни тушунтиради. Сизнинг ҳолатингизда қарор ҳужжатларга боғлиқ — ҳаракат қилишдан олдин уларни нотариус ёки юристга кўрсатинг.
