Бахтиёр хотини билан квартира топишди, банк нархнинг 25 %и миқдорида бошланғич тўлов талаб қилади, йиғилгани эса бор-йўғи 18 %. Битимгача икки ҳафта қолди, сотувчи шошилтиряпти, ва оддий ечим хаёлга келади: етишмаётган қисмга истеъмол кредити олиб, битимни ҳозир ёпиш. «Ипотека бошланғич тўлови учун кредит: нега бу хавфли» деган савол айнан шундай пайтда пайдо бўлади — квартира деярли топилган, пул эса сал-пал етмаяпти.
Қисқа жавоб: бошланғич тўлов учун қарз олиш хавфли, чунки бир эмас, иккита кредит ва иккита тўлов пайдо бўлади, ипотека банки эса тўлов ўзи қарз эканини кўрса, баъзан умуман рад этади. Бу аслида қанча туришини ва ўз пулингиз етмаса нима қилиш кераклигини кўриб чиқамиз.
Ипотека бошланғич тўлови учун кредит: нега бу хавфли
Бошланғич тўлов шунчаки формалик учун эмас — банк шу орқали қарз олувчида захира борлигини ва у жамғаришга қодирлигини текширади. Тўлов ўзи қарзга олинган бўлса, бу текширув ўтмайди, иккита тўлов — ипотека ва истеъмол кредити бўйича — бюджетга бир вақтда тушади, айнан янги оила ёки янги квартира учун энг беқарор бўлган дастлабки ойларда.
Иккита кредит бирданига ҳақиқатда қанча туради
Ҳар бир кредит бўйича ортиқча тўлов бир хил ҳисобланади: ортиқча тўлов = (тўлов × ойлар сони) − кредит суммаси. Шартли мисол: бошланғич тўловга 42 000 000 сўм етишмайди, кредит 24 ойга, тўлов 2 150 000 сўм. 2 150 000 × 24 = 51 600 000 сўм. Ортиқча тўлов — 9 600 000 сўм, деярли 23 % устига — ва бу фақат тўлов учун олинган кредит бўйича, ипотеканинг ўз фоизидан алоҳида.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Етишмаётган тўлов қисми | Нархнинг 25 %и минус йиғилгани | 42 000 000 сўм |
| Тўлов учун кредит тўлови | Банк шартномасида кўрсатилган | ойига 2 150 000 сўм |
| Бутун муддат учун тўловлар | Тўлов × ойлар сони | 2 150 000 × 24 = 51 600 000 сўм |
| Тўлов кредити бўйича ортиқча тўлов | Тўловлар − кредит суммаси | 51 600 000 − 42 000 000 = 9 600 000 сўм |
Бу ортиқча тўловга ипотеканинг ўз оддий тўлови қўшилади — иккала кредитни бирга ҳисоблаш учун қоғозда эмас, тўғридан-тўғри ипотека калкуляторида ҳисоблаш қулайроқ.
Бундай кредит туфайли банк ипотекани нега рад этиши мумкин
Банкларда барча кредитларга бирданига кетадиган даромад улушига чегара бор — одатда ярми атрофида. Ипотекадан олдин бошланғич тўлов учун яна битта кредит олинган бўлса, умумий тўлов бу чегарадан осон ошиб кетади, ва банк ипотекани рад этади, ҳолбуки иккинчи кредициз тасдиқланган бўларди. Баъзида банк тўлов қаердан келганини тўғридан-тўғри сўрайди — бунда тўлов учун олинган қарзни яширмаган маъқул, хавфни банк кўришидан олдин ўзингиз кўринг.
Иккита кредит бўйича бирданига тўлашга тўғри келса, нима бўлади
Таниш ҳолат: Шаҳноза эри билан етишмаган тўловни икки йиллик кредит билан ёпди, маош ошади деб ҳисоблаб — ошмади, ва кўчиб ўтгандан кейинги биринчи йил таъмирсиз ва деярли янги мебелсиз ўтди, чунки иккала тўлов даромаднинг катта қисмини еб қўйди.
— Бир тўловни кечиктирсам нима бўлади? — Иккала кредит бўйича кредит тарихи зарар кўради, ипотека бўйича кечикиш эса жарима ва банк билан гаров — айнан квартиранинг ўзи ҳақида суҳбатга айланиши мумкин.
Ўз пулингиз тўловга етмаса, нима қилиш керак
Биринчи вариант — харидни бир неча ойга суриб, етишмаётган қисмни оддий омонатда банкка фоиз тўламасдан йиғиш. Иккинчиси — арзонроқ ёки талаб қилинадиган тўлови кичикроқ квартира излаш, шунда ўз пулингиз қарзсиз етади. Учинчиси — қурувчи ёки банкдан бошланғич тўлов чегараси кичикроқ дастурлар ҳақида сўраш, бундай таклифлар баъзан янги қурилишлар бўлимидаги аниқ обектларга берилади.
Бахтиёр ва хотини охир-оқибат қўшни туманда 15 % арзонроқ квартирани танлади — ўз тўловлари битта ҳам ортиқча кредициз етди.
Кўчиб ўтгандан кейин бюджет ипотекага чидайдими, қандай ҳисоблаш
Бирор нарсани расмийлаштиришдан олдин, келажакдаги ипотека тўловини жорий мажбурий харажатлар билан қўшиб, оила даромади билан солиштиринг — агар ярмидан кўп чиқса, тўлов учун иккинчи кредит юкни фақат кучайтиради. Кўчиб ўтгандан кейин бюджетни қандай қайта қуриш ҳақида ипотека билан ҳаёт: бюджетни қандай қайта қуриш мақоласида батафсил ёзилган.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Иккала кредит бўйича умумий тўловни ҳисобламасдан, тўлов учун кредит олиш.
- Ипотека банкидан тўловнинг бир қисми қарз эканини яшириш.
- Кўчиш ва дастлабки ойлар учун захира қолдирмасдан, ҳаммасини иккита тўловга сарфлаш.
- Талаб қилинадиган тўлови кичикроқ арзонроқ вариантни солиштирмаслик.
Қисқа жавоблар
Ипотека бошланғич тўлови учун кредит олса бўладими?
Расман мумкин, лекин хавфли: банк тўлов қарз эканини кўриб рад этиши мумкин, тасдиқласа ҳам — иккита тўлов энг беқарор ойларда бюджетга бирданига тушади.
Банклар нега қарз бўлган бошланғич тўловни ёқтирмайди?
Ўз пулидан тўлов қарз олувчи жамғаришга қодирлигини ва захираси борлигини кўрсатади. Қарз бўлган тўлов бу текширувни бекор қилади ва умумий қарз юкини банк рухсат этганидан оширади.
Бошланғич тўлов учун кредитда қанча ортиқча тўлайсиз?
Сумма ва муддатга боғлиқ, лекин икки йиллик кредит мисолида ортиқча тўлов кўпинча олинган сумманинг 20 %идан ошади. Формула билан ҳисобланг: тўлов × ойлар сони минус кредит суммаси.
Бошланғич тўловга етмаса, нима қилиш керак?
Харидни суриб, етишмаётган қисмни оддий омонатда йиғган ёки арзонроқ вариант излаган маъқул — бу иккита кредитдан арзонроқ чиқади.
Қисқача
- Ипотека бошланғич тўлови учун кредит — бу битта эмас, иккита тўлов бирданига.
- Тўлов қарз эканини кўрса, банк ипотекани рад этиши мумкин.
- Тўлов учун кредит бўйича ортиқча тўлов худди шундай ҳисобланади: тўлов × ойлар сони минус кредит суммаси.
- Харидни суриб, етишмаётган қисмни фоизсиз йиғиш ишончлироқ.
- Бирор нарсани расмийлаштиришдан олдин иккала тўловни қўшиб, оила даромади билан солиштиринг.
