Бахтиёр бешинчи йилдир Россияга ишлашга қатнайди ва ҳар ой уйга пул юборади. Қашқадарёдаги туғилган туманида уй ҳали орзулигича қолмоқда: бир қисми жорий харажатга, бир қисми қариндошларнинг тўй ва маросимларига кетади, айнан уйга қанча ажратилаётганини эса ҳеч ким ҳисобламаган. Бир куни ўтириб қоғозда ҳисоблаб кўрди — ва шу суръатда уй ўн беш йилда пайдо бўлиши, ҳолбуки беш йилда бўлиши мумкинлиги маълум бўлди.
Чет элда ишлаб уйга қандай пул йиғиш — бу қанча топиш ҳақида эмас, топилганнинг қанчаси айнан шу мақсадга кетиши ва қандай режа бўйича кетиши ҳақидаги савол.
Уй ёки квартирага қанча йиғиш керак
Уй ёки квартира нархи объектнинг ўзи, агар уй бўлса — участка ва коммуникацияларни улаш нархидан ташкил топади. Жамғариш муддатини ҳисоблашдан олдин битта рақам керак — керакли тумандаги кўчмас мулк бозорида бугунги тахминий нарх, кетган пайтдаги беш йил олдинги эмас.
Ойлик ишга қараб жамғариш муддатини қандай ҳисоблаш
Формула оддий: ой ҳисобидаги муддат = (уй нархи − аллақачон йиғилгани) ÷ ҳар ой шу мақсадга ажратаётган сумма.
Шартли рақамларда мисол (ўзингизни қўйинг). Уй 400 000 000 сўм туради. Аллақачон 60 000 000 йиғилган. Ҳар ой мақсадга ўтказмадан 8 500 000 ажратилади. Ҳисоблаймиз: (400 000 000 − 60 000 000) ÷ 8 500 000 = 40 ой, яъни шу суръатда уч йилдан бироз кўпроқ.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Уйнинг бугунги нархи | ўз туманингиздаги бозор бўйича | 400 000 000 сўм |
| Аллақачон йиғилган | бугунги кундаги мақсад суммаси | 60 000 000 сўм |
| Ойига ажратаётганим | ўтказманинг шу мақсадга қисми | 8 500 000 сўм |
| Жамғариш муддати | (нарх − йиғилган) ÷ ойлик | 40 ой |
Тўлиқ йиғиш ёки ипотека олиш
Қирқ ой уйсиз — бу узоқ, ва ҳар доим ҳам кутиш ўзини оқламайди. Агар сумманинг бир қисми аллақачон бўлса ва чет элдаги барқарор даромад ҳисобга ўтказмалар билан тасдиқланса, қолган қисмга ипотека расмийлаштирилади ва йиллар кутиш ўрнига олдинроқ кўчиб ўтилади. Тўловни олдиндан ипотека калкулятори орқали ўз даромадингизга қараб ҳисобланг, бошқа бировнинг маслаҳатига эмас. Ипотеканинг ортиқча тўлови бор, ва у қанча бўлишини олдиндан ҳисоблаб кўриш керак — бу ҳақда алоҳида кредит бўйича ортиқча тўловни қандай ҳисоблаш мақоласида ёзилган.
Тескари томони ҳам бор: катта бошланғич тўловсиз ипотеканинг ўз шартлари ва ҳар доим ҳам фойдали бўлмаган ставкалари бор — бошланғич тўловсиз ипотека ҳақиқатан мумкинми деган таҳлилни банкка боришдан олдин ўқиб чиқиш керак.
Қайси валютада жамғариш ва қачон сўмга ўгириш
Маош бир валютада келади, уй эса сўмда сотиб олинади — бу икки нуқта орасидаги курс якуний нархга бошда туюлганидан кўра кўпроқ таъсир қилади. Агар сотиб олишгача яна бир-икки йил бўлса, жамғарманинг бир қисмини маош валютасида ушлаб туриш, битим вақтига яқинлашганда сўмга ўгириш оқилона — ҳар ўтказмани дарҳол айлантирмасдан.
Ферузнинг тажрибаси бошқача бўлган: у ўтказма келган заҳоти уч йил давомида ҳамма пулни сўмга айлантириб борган, участка сотиб олиш вақти келганда эса сўмдаги нархлар сезиларли ўсиб кетган эди — жамғарма, агар бир қисмини валютада ушлаб турса, шунчалик қадрсизланмаган бўларди. Бу валютани умуман алмаштирмаслик керак дегани эмас — айлантириш пайтини одатга кўра эмас, режалаштириб қилиш кераклигини билдиради.
Йиғилган пулни қаерга қўйиш
Уйга пул жорий харажатдан алоҳида сақланади — акс ҳолда мақсад Бахтиёр мисолидагидек кундалик харидларга эриб кетади. Сумманинг бир қисмини депозитда ушлаб туриш қулай, қолгани йиғилаётганда пул ҳеч бўлмаса қисман ишлаб турсин. Сумма йиғилиб уй сотиб олингандан кейин алоҳида харажат банди — таъмир: уни бюджет бўйича қандай режалаштириш ҳақида квартира таъмири: бюджет мақоласида ёзилган.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- «Умуман» йиғишади, айнан уйга ойига қанча ажратилиши белгиланмаган.
- Ўтказма келган заҳоти ҳаммасини сўмга айлантиришади, вақт бўйича режасиз.
- Уй нархини кетган пайтдаги беш йил олдинги нархлар бўйича ҳисоблашади.
- Ипотекани кўчишни тезлаштириш варианти сифатида кўрмасдан, йиллар давомида бутун суммани йиғишади.
Қисқа жавоблар
Чет элда ишлаб уйга неча ой йиғиш кераклигини қандай ҳисоблаш мумкин?
(Уй нархи минус аллақачон йиғилган) ни ҳар ой шу мақсадга ажратадиган суммага бўлиш керак. Чиқадиган рақам — керакли суммагача чет элда ишлаш ойлари сони.
Тўлиқ йиғиш ёки ипотека олиш қайси бири фойдалироқ?
Аллақачон қанчаси борлиги ва даромад қанчалик барқарорлигига боғлиқ. Сумманинг бир қисми бўлса, қолган қисмга ипотека кўпинча уй нархи ўсиб бораётган пайтда йиллаб кутишдан фойдалироқ.
Уйга қайси валютада жамғариш яхшироқ?
Сотиб олишгача яна бир-икки йил бўлса, жамғарманинг бир қисми маош валютасида ушлаб турилади ва битимга яқинлашганда сўмга ўгирилади, ҳар ўтказмани дарҳол айлантирмасдан.
Сумма йиғилмагунча пулни қаерга қўйиш керак?
Жорий харажат билан умумий суммага эмас, алоҳида депозитга — шунда пул сезилмасдан сарфланмайди ва ҳеч бўлмаса бироз ўсиб боради.
Жамғариш давомида уй нархини қайта ҳисоблаш керакми?
Ҳа, бир неча ойда бир марта — бозордаги нархлар ўзгариб туради, ва эски рақамлар бўйича тузилган режа сотиб олиш вақтига келиб тўғри келмаслиги мумкин.
Қисқача
- Жамғариш муддати = (уй нархи − аллақачон йиғилган) ÷ шу мақсадга ойлик сумма.
- Уй нархини жорий бозор бўйича текширинг, кетган пайтдаги рақамлар бўйича эмас.
- Қолган суммага ипотека йиллаб тўлиқ йиғишдан тезроқ бўлиши мумкин.
- Валютани сўмга айлантириш вақтини одатга кўра эмас, олдиндан режалаштиринг.
- Уйга мўлжалланган пулни жорий харажатдан алоҳида сақланг — масалан, депозитда.
