Квартира эмас, дўкон ёки офис учун хонани сотиб олиб, бизнесга ижарага бериш — аллақачон уй-жойни ижарага беришни синаб кўрган ва юқорироқ даромадлилик истаган одамлар ўйлаб кўрадиган инвестиция. Тижорат кўчмас мулки инвестиция сифатида нима эканини, у турар-жой ижарасидан нимаси билан фарқ қилишини ва сотиб олишдан олдин нимага эътибор бериш кераклигини кўриб чиқамиз.
Дилором ажрашгандан кейин квартирадаги улушини сотиб, пулни қаерга қўйишни ўйларди. Таниши янги бино биринчи қаватида дорихона учун кичик хонага ҳамкорликда пул қўйишни таклиф қилди. Ижара ставкаси шундай майдондаги квартирадан юқори чиқди, лекин ижарачини топиш деярли ярим йил давом этди — юқорироқ даромадлилик учун одатий нарх.
Қуйида — тижорат хонасининг даромадлилигини қандай ҳисоблаш, уй-жойга қараганда қандай хавфлар юқорироқ ва бундай инвестиция қачон ҳақиқатан ҳам оқланади.
Тижорат кўчмас мулки нима ҳисобланади
Тижорат кўчмас мулки — бизнесга ижарага бериладиган хоналар: дўконлар, офислар, омборлар, биноларнинг биринчи қаватидаги дорихона, салон, кафе учун хоналар. Турар-жой ижарасидан фарқи содда: ижарачи — оила эмас, айнан шу хонада пул топадиган тадбиркор.
Тижорат даромадлилиги уй-жойдан нимаси билан фарқ қилади
Тижорат хоналарининг квадрат метрга ижара ставкаси одатда турар-жойникидан юқори, чунки бизнес ижарани уй-жой учун харажат эмас, даромад топиш харажатининг бир қисми деб ҳисоблайди. Шундан қоғоздаги юқорироқ даромадлилик келиб чиқади. Лекин бу даромадлиликнинг тескари томони бор — хавфлар ҳақида пастда.
Тижорат хонасининг даромадлилигини қандай ҳисоблаш
Формула уй-жойникидек: даромадлилик = (йиллик ижара ÷ хона нархи) × 100%. Фарқ — рақамларда ва бу даромаднинг барқарорлигида.
Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизникини қўйинг. Мисол: биринчи қаватдаги хона 800 000 000 сўм туради, дорихона учун ойига 8 000 000 сўмга ижарага берилади. Йилига: 8 000 000 × 12 = 96 000 000 сўм. Даромадлилик = 96 000 000 ÷ 800 000 000 × 100% = 12% йиллик — одатий квартирадан сезиларли юқори.
Лекин хона янги ижарачи қидиришда тўрт ой бўш турса, реал йиллик даромадлилик деярли учдан бирга тушади. Турли вариантларни солиштирсангиз, уй-жой калкуляторида тахминий ҳисоблаб кўринг, жамғармани солиштириш учун эса депозитлар саҳифасига қаранг.
Турар-жой ижарасига қараганда қандай хавфлар юқорироқ
- Ижарачи топиш узоқроқ — бизнес учун ўткинчилик, автотураргоҳ, қаватдош қўшнилар муҳим;
- Бизнес ижараси беқарор бўлиши мумкин: компания ёпилиши ёки кўчиб кетиши мумкин;
- Аниқ ижарачи учун таъмирлаш баъзан эгаси ҳисобидан бўлади;
- Ижарачи алмашганда янгиси бошқа режалаштиришни талаб қилиши мумкин;
- Тижорат хонасини сотиш одатда квартирадан узоқроқ давом этади.
Тижоратга катта сумма қўйишдан олдин, хона узоқ бўш турса захирангиз борлигини қайта текширинг — бу ҳақда молиявий захира ҳақидаги мақола бор.
Нима фойдали: бизнес учун ўз хонаси ёки ижарага бериш
Агар сизда ўз бизнесингиз бўлса, савол туғилади — у учун хонани ўзингиз сотиб оласизми ёки ижарага олиб, бўш пулни бошқа хонага қўясизми. Бир хил жавоб йўқ: ижара мослашувчанлик беради, сотиб олиш эса барқарорлик беради. Харид учун қарз капитали керак бўлса, бизнес кредитлари саҳифасидаги вариантларни солиштиринг, тижорат ўрнига уй-жойни ижарага беришни кўриб чиқсангиз — ипотека саҳифасидаги дастурлар ҳам бор.
Ижарачи муддатидан олдин кўчиб кеца нима қилиш керак
Тижорат хонаси ижара шартномасида кўчиб кетиш ҳақида огоҳлантириш муддати ва муддатидан олдин бекор қилиш учун жарима албатта ёзилиши керак — акс ҳолда ҳам ижарачисиз, ҳам компенсациясиз қолиш мумкин.
— Улар икки ойдан кейин кўчиб кеца, депозит нима бўлади? — Шартномага кўра бир ой олдин огоҳлантиришлари керак, депозит бизда қолади.
Шартномадаги шундай банд — ижарачи кутилмаганда кўчиб кетганда асабни тежайдиган одатий амалиёт.
Хона ва ижарачиларни қаердан қидириш керак
Тижорат учун хоналар худди квартиралар каби — эълонлар орқали қидирилади. Кўчмас мулк бўлимидаги таклифларни ва керакли тумандаги ижара эълонларидаги талабни кўринг, миш-мишларга эмас, ҳақиқий ставкаларга таянинг.
Жадвал: тижорат ва турар-жой ижараси
| Кўрсаткич | Турар-жой ижараси | Тижорат ижараси |
|---|---|---|
| Одатий даромадлилик | Пастроқ, барқарорроқ | Юқорироқ, кам башорат қилинади |
| Ижарачи қидириш | Одатда тезроқ | Бир неча ой давом этади |
| Кириш чегараси | Одатда пастроқ | Майдон туфайли кўпинча юқорироқ |
| Сотишдаги ликвидлик | Юқорироқ | Пастроқ, харидорлар камроқ |
Тижорат кўчмас мулкини сотиб олишда тез-тез учрайдиган хатолар
- Даромадлилик қурувчи эълонидан ҳисобланади, тумандаги ҳақиқий талаб текширилмайди;
- Ижарачилар орасидаги бўш туриш ойлари ҳисобга олинмайди;
- Автотураргоҳсиз ва ўткинчилиги паст хона омадга умид қилиб сотиб олинади;
- Шартномада муддатидан олдин бекор қилиш учун жарима ёзилмайди;
- Турар-жой ва тижорат кўчмас мулкининг даромадлилиги солиштириб бўлмайдиган нарсалар сифатида аралаштирилади.
Қисқа жавоблар
Тижорат кўчмас мулки турар-жойдан фойдалими
Қоғоздаги даромадлилик одатда юқорироқ, лекин хавфлар ҳам юқорироқ: ижарачини топиш узоқроқ, сотиш қийинроқ, даромад кам барқарор. Танлов кам башорат қилинадиган даромадга тайёр эканингизга боғлиқ.
Тижорат кўчмас мулкига инвестицияни нимадан бошлаш керак
Туман ва талабни ўрганишдан бошланг: қандай бизнес ишлаётганини, ўткинчилик ва автотураргоҳ борлигини кўринг. Нархни эълонлардаги шунга ўхшаш хоналар ставкаси билан солиштиринг.
Тижорат хонасини кредитга сотиб олиш мумкинми
Ҳа, бунинг учун бизнес учун кредитлаш дастурлари мавжуд — шартлари ва ставкаларини аниқ банкдан аниқлаштиринг, улар ҳар хил ва ўзгариб туради.
Хона узоқ вақт ижарачисиз бўш турса нима қилиш керак
Ижара ставкасини бозор томон қайта кўриб чиқинг, режалаштириш жорий талабга мос келишини текширинг.
Тижорат хонаси ижарасидан солиқ тўлаш керакми
Ҳа, ижарадан олинган даромад солиққа тортилади — тартибини солиқ хизматидан аниқлаштиринг, у турар-жой ижараси солиғидан фарқ қилиши мумкин.
Қисқача
- Тижорат кўчмас мулки одатда турар-жойга қараганда юқорироқ даромадлилик беради, лекин хавфи ҳам юқорироқ;
- Даромадлилик формуласи бир хил: йиллик даромад хона нархига бўлинади;
- Ижарачилар орасидаги бўш туриш ойларини ҳисобга қўшинг;
- Ўткинчилик, автотураргоҳ ва туман хона майдонидан кўра муҳимроқ;
- Шартномада муддатидан олдин кўчиб кетиш учун жаримани ёзиб қўйинг;
- Сотувчи ваъдаларига эмас, эълонлардаги ҳақиқий ставкаларга таянинг.
