Азизнинг даромади мижоз тўловни икки ойга кечиктирганда ярмига тушиб қолди, одатдаги харажатлар эса ўзгармади: ижара, интернет, спорт зали, деярли ҳар куни овқат етказиб бериш. Даромад тушиб қолса, қайси харажатларни биринчи қисқартириш керак, мажбуриятлар эса қолса? Аввал ҳаммасини эмас, тартиб билан — соғлиқ ва уй-жойга тегмайдиганидан ҳақиқатан зарур бўлганигача.
Тасодифий қисқартириш — оила билан жанжаллашиб, барибир пул етказолмаслик усули. Тартиб ва ҳар бир қадам қанча бўшатишини ҳисоблаб кўрамиз.
Нимадан бошлаш: харажатларни уч гуруҳга бўлиш
Уй-жой, овқат, дори-дармон ва минимал транспорт — тегмайдиган гуруҳ. Кредит ва коммунал — қайта кўриб чиқиш мумкин, лекин ташлаб бўлмайдиган гуруҳ. Қолган ҳаммаси — кўнгилочар, обуналар, етказиб бериш, янги техника — биринчи навбатда қисқарадиган гуруҳ.
Ҳар бир қадам қанча бўшатишини қандай ҳисоблаш
Формула оддий: ойлик тежаш — эски харажат суммаси минус қисқартиришдан кейинги янги сумма. Ҳар бир бандни алоҳида ҳисобланг, «кўз билан» эмас.
1-мисол: овқат етказиб бериш ойига 900 000 сўмга тушарди, уйда пиширишга ўтгач — 250 000. 900 000 − 250 000 = 650 000 сўм тежалади.
2-мисол: спорт зали абонементи ойига 400 000 сўм эди, бепул югуришга алмаштирилди — бутун 400 000 сўм тежалади. Етказиб бериш билан бирга бу аллақачон 1 050 000 сўм/ой. Рақамлар шартли, мисол учун — ўзингизни қўйинг.
| Нима ҳисоблаймиз | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Етказиб беришда тежаш | эски сумма − янги сумма | 900 000 − 250 000 = 650 000 |
| Спорт залида тежаш | бутун эски сумма | 400 000 сўм |
| Ойлик жами тежаш | барча қадамлар йиғиндиси | 650 000 + 400 000 = 1 050 000 |
Нимани биринчи қисқартириш керак
Оилага тушунтириш шарт бўлмаган ва соғлиққа зарар келтирмайдиган нарсалардан бошланг: фойдаланмаётган обуналар, пишириш ўрнига етказиб бериш, автобус ўрнига такси, таъмирлаш ўрнига янги техника. Камдан-кам ишлатиладиган интернет тарифини ҳам солиштириб, арзонига алмаштириш мумкин.
Нимага эҳтиёткорлик билан тегиш керак
Ижарани кескин камайтириш хавфли — кўчиш пул ва асабга тушади, лекин уй-жой бюджетини қайта ҳисоблаб, ҳозирги суммага чидаб бўладими билиш учун уй-жой бюджети калкуляторидан фойдаланинг. Ижара ҳақиқатан кучдан ташқари бўлса, арзонроқ туманга кўчиш овқатда вақтинчалик тежашдан реал ечим.
Шундай бўлиб туради: Юнусобод оиласи Сергелига кўчди, ижара деярли ярмига тушди, ишга бориш эса 20 дақиқа кўпроқ вақт олади — даромад узоқ муддат тушиб қолганда кўп оилалар қиладиган алмашув.
Коммунал ва мажбурий тўловлар
Коммунални бекор қилиб бўлмайди, лекин ҳисоб-китобни текшириш керак — фойдаланмаган нарса учун ортиқча тўлаш ўйлагандан кўп учрайди. Ҳисоблагичлар ва квитансияни қандай солиштириш ҳақида коммунал ҳисоб-китобини текшириш мақоласида батафсил ёзилган. Кредит тўлови оғирлашса, олдиндан муддати ўца нима бўлишини кўринг ва банкка ўзингиз хабар беринг.
Пулни фақат тежашдан эмас, қаердан ҳам топиш мумкин
Харажатларни қисқартириш — ишнинг ярми, иккинчи ярми — фойдасиз ётган нарсаларни бўшатиш. Ярим йилдан бери ишлатилмаган нарсаларни «эҳтиёт шарт» деб сақлаш ўрнига бепул эълон орқали сотган маъқул. Мутахассислиги бўйича бир марталик буюртмаларни хизматлар бўлимидан қидириш ҳам аввалги даромадни кутишдан тезроқ.
Асосий харажатлар қайта ҳисоблаб бўлгач, амалдаги кредит тўловини NARXTOP калкуляторида қайта кўриб чиқинг — баъзида ўз ставкангизда қайта молиялаштириш майда тежашдан кўпроқ бўшатади.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Овқат ва дориларни обуналар ва кўнгилочардан олдин қисқартириш.
- Ҳаммасини бирдан қисқартиришга уриниб, бир ҳафтада чидамай ташлаш.
- Бюджет қисқартириш ҳақида оила билан гаплашмасдан жим қолиш.
- Қиммат тариф ёки обунани солиштирмасдан «одатга кўра» сақлаб қолиш.
Қисқа жавоблар
Даромад тушиб қолганда қайси харажатларни биринчи қисқартириш керак?
Обуналар, овқат етказиб бериш, такси ва кўнгилочар — соғлиқ ва уй-жойга алоқаси йўқ нарсалар. Овқат ва дориларни даромад қанчалик тушиб қолмасин, охирги навбатда қисқартиринг.
Дарҳол арзонроқ уй-жойга кўчиш керакми?
Фақат даромад узоқ муддат, бир ойга эмас, тушиб қолган бўлса — кўчиш пул ва вақт талаб қилади. Вақтинчалик тушиш учун ҳозирги бюджетни қайта ҳисоблаб, ихтиёрийсини қисқартирган маъқул.
Ҳар бир қадам қанча тежашини қандай билиш мумкин?
Ҳар бир бандда эски ва янги сумма фарқини алоҳида ҳисобланг, кўз билан баҳоламанг. Қадамлар йиғиндиси тезда ойига сезиларли рақамга етади.
Қисқартиришдан кейин ҳам етмаса нима қилиш керак?
Кредит ва коммунал тўловларда ортиқча тўлов йўқлигини текширинг, етмаса — муддат ўтишини кутмасдан банкка олдиндан хабар беринг. Жим қолиш одатда аҳволни фақат мураккаблаштиради.
Қисқача
- Харажатларни уч гуруҳга бўлинг ва аввал ихтиёрийсини қисқартиринг.
- Овқат, дори ва уй-жойга охирги навбатда тегинг.
- Ҳар бир бандда тежашни алоҳида ҳисобланг, кўз билан эмас.
- Арзонроқ уй-жойга кўчиш — узоқ муддатли даромад пасайиши учун ечим.
- Коммунал ҳисоб-китобни текширинг — ортиқча тўлов ўйлагандан кўп учрайди.
- Бюджет қисқартиришни оила билан олдиндан келишинг, жим қолманг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
