Нигоранинг картасида йигирма беш миллион сўм тўпланиб қолди, ва у ўйлади: ҳаммасини битта банкка, битта омонатга олиб боришми ёки қисмларга бўлиб қўйишми. Жамғармани бир неча омонатга қандай бўлиш керак деган савол сезиларли сумма тўплаган ҳар бир одамда туғилади: ҳаммасини бир жойда сақлаш қўрқинчли, лекин ўн та ҳисоб очиш ҳам истак эмас.
Жамғармани бўлиш «эҳтиёт шарт» учун эмас, аниқ сабаблар учун маъноли: пулга турлича эҳтиёж тезлиги, турли муддат, бирортасида муаммо бўлиб қолса деб турли банк. Суммани қандай тамойил билан бўлиш ва қачон бўлиш, аксинча, фақат халақит беришини кўриб чиқамиз.
Жамғармани нега умуман бўлиш керак
Биринчи сабаб — пулга етиш қулайлиги. Ҳаммаси битта ёпиқ омонатда ёца-ю, бир қисми шошилинч керак бўлиб қолса, бутун омонатни ёпиб, ҳаммасидан фоизни йўқотишга тўғри келади. Суммани икки-уч омонатга бўлсангиз, фақат биттасидан йўқотасиз, қолганлари ишлашда давом этади.
Иккинчи сабаб — муддатлар: бир қисми уч ойга, бир қисми ярим йилга, бир қисми бир йилга, шунда пул навбат билан «пишади». Учинчи сабаб — бутун жамғармани бир жойда сақлаш руҳан оғир, банк барқарор бўлса ҳам; икки-уч банкка тақсимлаш тизимга ишончсизлик эмас, ҳаммасини битта саватга солмаслик одати.
Амалиётда бир неча омонат қоидаси
Ишлайдиган схема — суммани уч қисмга бўлиш. Биринчи қисм — «тегилмайдиган захира», энг катта улуш, тўлдирилмайдиган омонат. Иккинчи қисм — «тезроқ керак бўлиб қолса», уч-олти ойга қисман ечиш имконли қисқа омонат. Учинчи қисм — «янги тушумлар учун», тўлдириладиган омонат.
Шерзод эски квартирасини сотганда шундай қилди: сумманинг ярмини бир банкда бир йиллик омонатга, учдан бирини бошқа банкда ярим йилликка қўйди, қолганини тўлдириладиган омонатда қолдирди. Ярим йилдан кейин таъмир учун пул керак бўлганда, у фақат қисқа омонатни ёпди, бир йиллик омонат эса тегилмаган ҳолда фоиз тўплайверди.
Суммани неча қисмга бўлишни қандай ҳисоблаш
Мўлжал оддий: қисм қанча кўп бўлса, пулга етиш шунча эгилувчан, лекин турли банклардаги шартларни кузатишга ҳам шунча кўп вақт кетади. Кўпчилик ҳолат учун икки-уч қисм етарли.
- Яқин бир йилда керак бўлмайдиган суммани ажратинг — энг узоқ ва ёпиқ омонатга номзод.
- «Кутилмаган ҳолат» учун суммани чамаланг — одатда уч-тўрт ойлик харажат — ва қисқа омонатда сақланг.
- Қолган суммани келажакдаги тушумлар учун тўлдириладиган омонатга йўналтиринг.
- Ҳар қисмнинг даромадини алоҳида ҳисоблаб, қўшинг — шунда бўлишда кўп йўқотмаганингиз кўринади.
Шартли мисол: сумма 30 000 000 сўм. Бўламиз: 18 000 000 — йилига 21 % ставкали бир йиллик омонатга, 9 000 000 — йилига 18 % ставкали ярим йилликка, 3 000 000 — йилига 16 % ставкали тўлдириладиган омонатга. Бир йиллик: 18 000 000 × 21 ÷ 100 = 3 780 000 сўм. Ярим йиллик: 9 000 000 × 18 ÷ 100 × 0,5 = 810 000 сўм. Тўлдириладиган: 3 000 000 × 16 ÷ 100 = 480 000 сўм. Жами бир йилда — 5 070 000 сўм, шу билан сумманинг бир қисми муддатидан олдин ҳам мавжуд.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Бир йиллик омонат даромади | Сумма × ставка ÷ 100 | 18 000 000 × 21 ÷ 100 = 3 780 000 сўм |
| Ярим йиллик омонат даромади | Сумма × ставка ÷ 100 × 0,5 | 9 000 000 × 18 ÷ 100 × 0,5 = 810 000 сўм |
| Тўлдириладиган омонат даромади | Сумма × ставка ÷ 100 | 3 000 000 × 16 ÷ 100 = 480 000 сўм |
| Уч қисм бўйича якун | Барча даромадлар йиғиндиси | 3 780 000 + 810 000 + 480 000 = 5 070 000 сўм |
Мисолдаги ставкалар шартли — ҳақиқий таклифларни НАРХТОПъдаги омонатлар бўлимида солиштиринг. Шунчаки «эҳтиёт шарт» эмас, аниқ мақсад учун жамғарсангиз, бўлиш тартиби одатда бошқача — бу қандай ишлашини машинага қандай жамғариш мақоласида кўринг.
Турли омонатларда валюта ва муддатлар
Бўлишни фақат муддат бўйича эмас, валюта бўйича ҳам қилиш мумкин: бир қисми сўмда, бир қисми долларда. Жорий курсни валюта курслари саҳифасида кўринг — у ҳар куни ўзгаради. Бир неча банк бўлса, олдиндан банклар харитасида бўлимларни кўриб қўйиш қулай.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Суммани фақат тамойил учун кўплаб майда қисмларга бўлиш — вақт сарфи фойданинг бир қисмини еб қўяди.
- Омонатлар тугаш саналарини унутиб, янги шартларда узайтириш пайтини ўтказиб юбориш.
- Бутун тегилмайдиган захирани қисман ечиш ҳуқуқи йўқ омонатда сақлаш.
- Суммани тақсимлашдан олдин турли банклар ставкаларини солиштирмаслик.
Қисқа жавоблар
Жамғармани бир неча омонатга қандай бўлиш керак?
Суммани вазифасига қараб бўлинг: узоқ муддатга тегилмайдиган захира, кутилмаган харажат учун қисқа омонат ва янги тушумлар учун тўлдириладиган омонат. Одатда икки-уч қисм етарли.
Нечта омонат очиш маъноли?
Кўпчилик ҳолат учун икки-учтаси етарли. Қисмлар кўпайиши муддат ва шартларни кузатишни қийинлаштиради, фойда эса деярли ўсмайди.
Пулни турли банкларга қўйиш керакми?
Сумма сезиларли бўлса, икки-уч банкка тақсимлаш битта жойга боғлиқликни камайтиради. Кичик суммалар учун битта банкда турли муддатли бир неча омонат етарли.
Нима фойдалироқ — битта катта омонатми ёки бир нечта кичикми?
Ставка бўйича кўпинча битта йирик омонат фойдалироқ, лекин пул шошилинч керак бўлса, бутун суммадан фоизни йўқотасиз. Бир нечта омонат даромаддаги кичик фарқ эвазига эгилувчанлик беради.
Қисқача
- Жамғармани бўлиш пулга етиш қулайлиги, турли муддатлар ва битта банкка боғлиқликни камайтириш учун маъноли.
- Ишлайдиган схема — тегилмайдиган захира, кутилмаган ҳолат учун қисқа омонат ва тўлдириладиган омонат.
- Ҳар қисмнинг даромадини алоҳида ҳисоблаб, қўшинг — шунда бўлишнинг ҳақиқий нархи кўринади.
- Одатда икки-уч қисм етарли, ўнта ҳисобга бўлиш шарт эмас.
- Суммани банкларга тақсимлашдан олдин шартлар ва курсларни НАРХТОПъда солиштиринг.
