Танишлар орқали ишни қандай излаш мумкин, агар сўрашга уялсангиз — ишини бир марта бўлса ҳам алмаштирган ҳар бир одам ўзига шу саволни беради. Жавоб одатда ўйлагандан оддийроқ: иш ўринларининг катта қисми умуман эълонсиз ёпилади. Маҳалладаги қўшни ёки аввалги ҳамкасб раҳбарга қўнғироқ қилиб, "бир одам бор, кўриб қўй" дейди. Кадрлар бўлими шу вақтда телеграм-каналга пост жойлаштиришга ҳам улгурмайди.
Гап очиқ эълонлар алдов эканида эмас, балки раҳбарга ким учундир жавоб берган одамни олиш осонроқ бўлишида. Тавсия суҳбатларга кетадиган вақтни тежайди. Агар ишни фақат сайтлар орқали изласангиз, юзлаб резюме билан бир ўрин учун рақобатлашасиз — ва бу ўрин аллақачон чой устидаги суҳбатда ҳал бўлган бўлиши мумкин.
Нега иш танишлар орқали эълонлардан кўра тез-тез топилади
Иш берувчи нотаниш одамни олганда деярли ҳар доим хавф олади: дипломни чизиш мумкин, аввалги ишдаги фикрларни бўяш мумкин, суҳбатда одамлар ўзининг энг яхши томонини кўрсатади. Тавсия бу хавфнинг бир қисмини олиб ташлайди: сизни таклиф қилган одам ўз обрўсини гаровга қўяди. Шу сабабли танишлар орқали ишга олишда камроқ расмиятчилик бор — баъзан бутун жараён бир қўнғироқ ва бир учрашувга сиғади, анкета ва тестларсиз. Ишонч механизми ҳақида бошқа мақоламизда батафсилроқ бор — нега иш танишлар орқали топилади, иш берувчи нуқтаи назаридан.
Қарздор ҳис қилмасдан ёрдам қандай сўралади
Кўпчилик умуман сўрамайди — уларга бу уят туюлади, худди муваффақияцизликни тан олаётгандек. Аслида гапнинг шакли ишнинг ярмини ҳал қилади. "Менга ёрдам бер, мен адашиб қолдим" эмас, аниқ қилиб: "мен шундай соҳада, шундай тажриба билан иш излаяпман, сизда очиқ ўрин бўлса ёки кимда бор билсангиз, айтинг". Аниқ сўровни бажариш мавҳум ёрдам сўрашдан осонроқ. Таклифга бориб қолса, шартларингиз ҳақида қандай гапиришни олдиндан ўйланг — бу ерда маош ҳақида қандай музокара олиб бориш мавзусидаги материал ёрдам беради, миннатдорлик туфайли ўзингизни арзон сотмаслик учун.
Кимга ва нима айтиш керак, тавсия қилинишингиз учун
Хато — иш излаш ҳақида фақат яқин дўстларга айтиш. Кўпинча узоқроқ алоқалар ёрдам беради: аввалги курсдош, олдинги ҳамкасб, ота-оналарнинг таниши, қаватдош қўшни. Уларнинг мулоқот доираси бошқача, ва айнан шу ерда дўстларингиз эшитмаган бўш ўрин бўлиши мумкин. Аниқ гапиринг: лавозим, соҳа, вилоят марказига кўчишга тайёрлик ёки, аксинча, Чилонзор ёки Сергелига боғланиш. Сўров қанчалик аниқ бўлса, одамга сизни ким билан боғлаш шунчалик осон.
Сизни тавсия қилган одам олдида қандай мажбурият туғилади
Бу ҳақида камдан-кам тўғридан-тўғри гапириладиган ноқулай қисм. Агар сизни тавсия билан олишган бўлса, сиз жавоб берган одамни шарманда қилмасликка мажбурсиз — бу иш сифатига ҳам, жамоадаги одобга ҳам тегишли. Тушунтирмасдан кетиш ёки биринчи лойиҳадаги муддатларни бузиш фақат сизнинг обрўйингизга эмас, сизни олиб келган одамнинг обрўйига ҳам таъсир қилади. Агар лавозим сизга тўғри келмаётганини ҳис қилсангиз, буни тавсия қилган одамга ишдан кетиш ҳақиқатини қўйишдан олдин ҳалол айтиш яхшироқ.
"Таниш орқали" ишнинг камчиликлари
Шартлар кўпинча оғзаки, аниқ шартномасиз келишилади — бу маош учун ҳам, жадвал учун ҳам хавф. Шахсан таниган одамдан қонун бўйича тегишли нарсани талаб қилиш ноқулай бўлади: таътил, қўшимча ишлаган вақт, расмий ишга олиш. Бундай ишдан кетиш янада қийинроқ — бу шахсий хафагарчилик сифатида қабул қилинади, иш қарори сифатида эмас. Ишлар орасида молиявий танаффус пайдо бўлса, кўпчилик уни қисқа қарз билан ёпади — витринамизда микрокредитлар шартлари ҳақида бўлим бор, биринчи таклифни олмасдан ставкаларни солиштиринг.
Ҳақиқий бўш ўринни галочка учун яхшиликдан қандай ажратиш мумкин
Баъзида таниш "ўзига" чақиради, лекин лавозим сунъий яратилган — ёрдам бериш учун, ходим керак бўлгани учун эмас. Белгилари: вазифаларнинг аниқ тавсифи йўқ, маош нохуш муҳокама қилинади, синов муддати расмийлаштирилмаган. Тўғридан-тўғри сўранг: "бу лавозим компанияга керакми ёки бу менга яхшилик". Излаш давомида захира вариант ҳам тутинг — масалан, хизматлар бўлими орқали бир марталик буюртмалар, иложсизликдан биринчи ёмон таклифга рози бўлмаслик учун.
| Излаш усули | Тезлик | Рақобат | Сиздан нима талаб қилинади |
|---|---|---|---|
| Эълонлар орқали | Ҳафталар | Юқори | Резюме, тестлар, бир неча суҳбат |
| Танишлар орқали | Кунлар | Паст ёки йўқ | Аниқ сўров ва тавсия учун жавобгарлик |
| Агентликлар орқали | Ҳафталар | Ўрта | Баъзи ҳолларда комиссия тўлаш |
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Ноаниқ сўраш: "агар бирор нарса бўлса, мени эслаб қол" — бу дарров унутилади.
- Биринчи суҳбатдан бир неча ҳафта ўтиб ўзингизни эслатишдан уялиш.
- Дўст билан савдолашиш ноқулай бўлгани учун ўзингиздан пастроқ шартларга рози бўлиш.
- Келишувларни ёзишмада ёзма шаклда қайд этмаслик.
- Тавсия қилган одамни тушунтиришсиз жим ишдан кетиш билан шарманда қилиш.
Қисқа жавоблар
Танишлардан иш сўраш уят эмасми
Йўқ, бу оддий амалиёт, заифлик белгиси эмас. Аксинча, ёлғон мағрурлик туфайли имкониятни қўлдан бой бериш уят. Асосийси — аниқ сўраш ва буни доимий шикоятга айлантирмаслик.
Таниш ваъда бериб йўқолиб қолса нима қилиш керак
Бир-икки ҳафта фарқ билан бир-икки хабар билан ўзингизни эслатинг, таъна қилмасдан. Агар жавоб бўлмаса — бошқа одамлар орқали излашда давом этинг.
Таниш таклиф қилган бўш ўриндан воз кечиш мумкинми
Мумкин, лекин сабабни охиригача кутмасдан тўғри ва одобли тушунтириш яхшироқ. Тушунтиришсиз рад этиш ҳалол гапдан ёмонроқ кўринади.
Тавсия билан ишга олишда расмий шартнома керакми
Ҳа, бу иш, яхшилик эмас. Маош ва вазифалар бўйича шартларни ким олиб келганидан қатъи назар ёзма қайд этиш керак.
Қисқача
- Иш ўринларининг кўпи эълонлар орқали эмас, алоқалар орқали ёпилади.
- Аниқ сўранг: лавозим, соҳа, кўчишга тайёрлик.
- Излаш ҳақида фақат яқин дўстларга эмас, узоқроқ танишларга ҳам айтнг.
- Тавсия билан иш олиб, ўзингиз учун ҳам, сизни олиб келган одамнинг обрўйи учун ҳам жавобгарсиз.
- Маош ва вазифалар шартларини ҳар қандай ҳолатда ёзма қайд этинг.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
