Машинага газ қўйиш керакми деган саволга «арзонми ёки йўқми» деб эмас, «ускуна неча ойда ўзини оқлайди» деб жавоб берилади. Газ бензиндан арзон, лекин пулни сиз бир йўла тўлайсиз, тежаш эса кейин, ҳар юз километрда озгина-озгина йиғилади.
Шунинг учун кун бўйи йўлда бўладиган ҳайдовчи билан шанба куни бозорга чиқадиган одамнинг жавоби бошқа-бошқа. Қуйида метан ва пропан оддий тилда, ўзини оқлаш ҳисоби ва газ эвазига нимадан воз кечишингиз. Рақамлар ҳақида огоҳлантириш: ускуна ҳам, газ нархи ҳам ўзгариб туради, шунинг учун бу ерда тайёр сумма эмас, ҳисоб тартиби берилган.
Метан ва пропан: фарқи нимада
Метан — бу уйингиздаги плитага келадиган табиий газнинг ўзи. Машинада у юқори босим остида сиқилган ҳолда сақланади, шунинг учун баллон қалин деворли ва оғир бўлади, багажнинг катта қисмини эгаллайди.
Пропан (аниқроғи, пропан ва бутан аралашмаси) паст босимда суюлтирилган ҳолда туради. Баллони енгилроқ, тор шаклдагисини запас ғилдирак ўрнига қўйишади — багаж деярли сақланиб қолади, лекин запас ғилдиракдан воз кечасиз.
| Нимани солиштирамиз | Метан | Пропан |
|---|---|---|
| Баллон | Оғир, одатда багажда туради | Енгилроқ, кўпинча запас ғилдирак ўрнида |
| Бир километр нархи | Одатда энг арзони | Бензиндан арзон, метандан қиммат |
| Шохобчалар | Камроқ, тиғиз пайтда навбат бўлади | Кўпроқ, қуйиш бир неча дақиқа |
| Бир тўлдиришга етадиган масофа | Қисқароқ, тез-тез тўлдирасиз | Узунроқ, эгаллаган жой эса бир хил |
| Кимлар кўпроқ қўяди | Кун бўйи шаҳар ичида юрадиганлар | Вилоятга навбациз қатнайдиганлар |
Газ қанча тежайди ва ускуна қачон ўзини оқлайди
Ҳисоб дафтар варағида чиқади, мураккаб формуласиз:
- Машинангизнинг юз километрга ҳақиқий сарфини билинг — китобдагисини эмас, бир ойлик чекларингиз бўйича.
- Уй ёнидаги шохобчада бугунги бензин ва газ нархини кўринг.
- Юз километр бензинда қанчага, газда қанчага тушишини ҳисобланг. Газда ҳажм бўйича сарф кўпроқ, шунинг учун литрни эмас, пулни солиштиринг.
- Фарқни ойлик юришингизга кўпайтиринг ва ускуна нархини шу тежашга бўлинг. Чиққан сон — нолга чиқиш учун керакли ойлар.
Кейингисини юриш ҳал қилади. Кунига юз километрдан кўп юрадиган одамда ускуна бир неча ойда ўзини оқлайди. Ҳафтада икки марта чиқадиганда эса йиллаб оқлайди ва у машинани ундан олдинроқ сотиб юбориши мумкин. Шу ёндашув ёқилғининг қолган харажатларида ҳам ишлайди: буни бензин ва ёқилғида қандай тежаш ҳақидаги мақолада кўрсатганмиз.
Харажатнинг иккинчи ярмини ҳам унутманг. Газ фақат километр нархини туширади, суғурта, резина, мой ва таъмир жойида қолади — йиллик манзарани автомобил сақлашнинг ҳақиқий харажатлари ҳақидаги мақола тўлиқ кўрсатади.
Нимадан воз кечасиз: багаж, қувват, ресурс
Биринчи бўлиб ҳамма багажни сезади. Метан баллони унинг катта қисмини олади ва тўрт киши сумкалар билан дачага чиқиши геометрия масаласига айланади. Тор пропан баллони ҳалолроқ: у запас ғилдирак ўрнини олади, лекин шунда ёнингизда таъмир тўплами ва насос юриши керак.
Иккинчиси — тезланиш. Газда машина бироз бўшашади: бу жазирамада, кондиционер ёқилганда, қияликда ва ўзиб ўтаётганда сезиларли.
Учинчиси — оғирлик ва ресурс. Баллон ўнлаб килограмм қўшади, двигателга қуруқроқ ва иссиқроқ ёниш тўғри келади. Шундан клапанларга, шамлар ва симларга эътибор кучаяди: газда улар тез-тез алмаштирилади, баъзи моторларга клапан мойлаш тизими қўйилади.
Парвариш ва хавфсизлик
- Ускунани номи бор, ҳужжат берадиган устахонада қўйдиринг, «танишнинг гаражида ярим нархга» эмас.
- Баллон даврий текширувдан ўтади, метан ва пропанда муддат ҳар хил. Уни ўрнатиш пайтидаёқ сўранг ва санани ёзиб қўйинг.
- Филтр, редуктор, мултиклапан — сарф материаллари. Пропанда конденсат ҳам тўкиб турилади.
- Ўрнатгандан кейин созлаш шарт: ёмон созланган тизим газни кўп ейди ва бутун ишдан кўнгил қолдиради.
- Салонда ёки багажда газ ҳиди сезилса, ўша куни сервисга борилади, «дам олишдан кейин» эмас.
Гараж ҳақида алоҳида. Пропан ҳаводан оғир, сизиб чиқса пастга йиғилади — кўрик чуқурида, ертўлада, ёпиқ боксда. Сизишга шубҳа бўлган машина бундай жойда қолдирилмайди.
Кафолат ва сотувда нима бўлади
Машина янги ва кафолатда бўлса, аввал сотувчидан сўранг: газ қўйилгандан кейин двигател ва ёқилғи тизимига кафолат сақланадими. Жавоб маркага ва аниқ дилерга боғлиқ, шунинг учун уни оғзаки эмас, ёзма сўранг. Кимга мурожаат қилишни автосалон ва дилерлар рўйхатидан топасиз.
Газ ўрнатиш — машина тузилишидаги ўзгариш ва у ҳужжатларда акс этиши керак. Тартибни ва қоғозлар рўйхатини пул тўлашдан олдин сервисда ҳамда ҳисобга олиш идорасида аниқланг; расмийлаштириш мантиғи машинани ҳисобга қўйиш ҳақидаги материалда ёзилган.
Сотувда харидорлар иккига бўлинади. Бирлари атайлаб газли машина қидиради — булар кўп юрадиганлар. Бошқалари баллонни кўриб чегирма сўрайди, чунки у қандай парваришланганини билмайди. Пробегли автомобил сотуви эълонлари орасида шунга ўхшаш машиналар қандай қўйилганини кўринг ва ўз кузовингизда газли ҳамда газсиз нархларни солиштиринг. Якуний суммага яна нима таъсир қилишини автомобилни тез ва фойдали сотиш ҳақидаги мақола кўрсатади.
Кимга тўғри келади, кимга йўқ
Ҳар куни ва кўп юрадиганларга тўғри келади: етказиб бериш, юришли иш, вилоятга қатнов. Сарфи катта машина эгаларига ва машинани узоқ сақлайдиганларга ҳам фойдаси тез кўринади.
Тўғри келмайди:
- юриши кам бўлганларга: тежаш ускуна нархига етиб бора олмайди;
- кафолатдаги янги машина эгаларига, дилердан аниқ жавоб олинмагунча;
- багаж бутунлигича керак бўлганларга — коляска, асбоб, сотиладиган мол;
- машинани кредитга олганларга: аввал банкларнинг автокредит шартларини солиштиринг ва бу пулни муддатидан олдин тўлашга йўналтириш фойдалироқ эмасми, кўринг.
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Тежашни ҳовлидаги гап-сўзга қараб чамалаш, ўз юриши ва чекларига қарамаслик.
- Энг арзон жойда ўрнатиб, на ҳужжат, на ишга кафолат олиш.
- Созлашни ташлаб кетиш ва кейин газ тез тугаётганидан ҳайрон бўлиш.
- Баллон учун запас ғилдиракдан воз кечиб, йўлда тешилган ғилдирак билан қолиш.
Қисқа жавоблар
Кам юрсам, машинага газ қўйиш керакми?
Кўпроқ йўқ. Юриш кам бўлса тежаш секин йиғилади, ускуна, парвариш ва йўқолган багаж эса ҳар куни ёнингизда қолади. Ўз юришингиз бўйича ҳисобланг: бир ярим-икки йилдан ошса, яна ўйлаб кўринг.
Метанми ёки пропанми?
Метан одатда километрда арзонроқ, лекин баллони оғир ва шохобчалар кам. Пропан бироз қиммат, аммо қуйиш осон ва багаж камроқ зиён кўради. Ҳар куни қаерда юришингизга ва яқин атрофдаги шохобчага қаранг.
Газда қувват камаяди дейишади, ростми?
Машина бўшроқ тортади ва бу жазирамада, қияликда ва ўзиб ўтишда кўпроқ сезилади. Шаҳар оқимида фарқ катта эмас. Тўла машина билан тоғ йўлларида юрсангиз, буни олдиндан ҳисобга олинг.
Машинадаги газ хавфлими?
Соз ва тўғри ўрнатилган ускуна ўзини башорат қилинадиган тутади. Хавф арзонга қўйдирилган, муддатида текширилмаган ва ҳиди йиллаб сезилмаган жойда пайдо бўлади. Текширув оқибатлардан беқиёс арзон туради.
Қисқача
- Газ километрда тежайди, лекин ускуна пули бир йўла кетади — ўзини оқлаш ойларини сананг.
- Метан юришда арзонроқ, пропан қуйишда ва багажда қулайроқ.
- Тежаш эвазига багаж жойи, тезланиш ва мотордаги майдаларнинг тез алмашинуви билан тўлайсиз.
- Ускуна ҳужжат берадиган сервисда, созлаш билан ва кейинги текширув санаси ёзилган ҳолда қўйилади.
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
