Оилада молиявий инқироз: нима қилиш керак, агар маош кечиктирилса-ю, ҳисоб-китоблар кутмаса? Биринчи реаксия — ваҳима ва ҳаммадан қарз олишга уриниш, аммо айнан шундай ҳафталарда шошилинч қабул қилинган қарорлар кўпинча энг қимматга тушади.
Йўлдошевлар оиласи отаси ишдан қисқартирилганда даромаднинг бир қисмисиз қолди. Биринчи ҳафта ҳеч ким ўтириб рақамларни ҳисобламади — оддийгина одатдагидек сарфлашда давом этишди, янги иш тез топилади деб умид қилиб. Бир ойдан кейин коммунал ва кредит бўйича қарз, агар дарҳол харажатларни қайта кўриб чиқилганда бўлиши мумкин бўлганидан кўпроқ ўсганини билишди.
Оилавий бюджетдаги инқироз — уялиш учун сабаб эмас, ўтириб рақамларни ҳалол ҳисоблаш учун сигнал. Нимадан бошлаш, тўловларда устуворликни қандай белгилаш ва қачон ёрдам сўраш, қачон сўрамаслик кераклигини кўриб чиқамиз.
Даромад кескин тушиб қолса, нимадан бошлаш керак
Биринчи қадам — қарз олиш эмас, ҳисоблаш: ҳозир қанча пул бор, яқин ҳафталарда қайси тўловлар мажбурий ва қайси бирини жиддий оқибациз кечиктириш мумкин. Бу расм қоғозда бўлмагунча, ҳар қандай қарор кўр-кўрона қабул қилинади.
— Дарҳол қариндошлардан қарз олсак, хавотирланмасак-чи? — Аввал айнан қанча ва қанча муддатга кераклигини ҳисобланг, акс ҳолда жуда оз ёки ҳақиқатан керакидан кўпроқ қарз олиш хавфи бор.
Тўловларда устуворликни қандай белгилаш керак
Барча тўловлар шошилинчлик жиҳатидан тенг эмас. Биринчи навбатда оила жисмонан яшай олмайдиган харажатлар: озиқ-овқат, уй-жой, дори-дармон, свет ёки suv ўчиб қолиши мумкин бўлган коммунал хизматлар. Кейин — кечикиш тарихни бузадиган ва жарима билан таҳдид қиладиган кредит мажбуриятлари. Охирида — вақтинча тўхтатиш мумкин бўлган мажбурий бўлмаган харажатлар.
Яшаш учун минимал бюджетни қандай ҳисоблаш керак
Формула шундай: минимал бюджет — мажбурий моддалар йиғиндиси: уй-жой, озиқ-овқат, коммунал, дори-дармон ва агар бўлса, кредитнинг минимал тўлови.
Мисол: ижара ёки коммунал 1 500 000 сўм, оила учун озиқ-овқат 2 000 000 сўм, кредитнинг минимал тўлови 800 000 сўм. 1 500 000 қўши 2 000 000 қўши 800 000 тенг 4 300 000 сўм — ойига бундан камайиб бўлмайди. Рақамлар шартли, ўзингизникини қўйинг.
Иккинчи мисол: оилада 8 600 000 сўмлик захира қолган бўлса, минимал бюджет эса ойига 4 300 000 сўм бўлса, захира икки ойга етади — 8 600 000 ни 4 300 000 га бўлсак, 2 чиқади. Айнан шу муддат ичида янги даромад манбаи топиш ёки харажатларни янада қисқартириш керак.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Ойлик минимал бюджет | Мажбурий харажат моддалари йиғиндиси | 1 500 000 + 2 000 000 + 800 000 = 4 300 000 сўм |
| Захира неча ойга етади | Захирани минимал бюджетга бўлиш | 8 600 000 ни 4 300 000 га бўлиш = 2 ой |
| Захира бўлмаса, қанча қисқартириш керак | Даромаддан минимал бюджетни айириш | Даромад 3 000 000 га тушса, 1 300 000 етишмайди |
Шунга ўхшаш ҳисобни NARXTOP калкуляторида ўз харажат моддаларингиз билан тез қилиб кўриш мумкин.
Инқироз вақтида кредит ёки қарз олиш мумкинми
Баъзан бунсиз иложи йўқ, аммо янги қарзни фақат мажбурий эҳтиёж учун ва ҳозирги даромад билан қайтара олишингизни ҳалол ҳисоблаб олгандан кейингина олинг. Юқори кунлик ставкали микрозаёмлар инқироз вақтида айниқса хавфли — қисқа муддат ва кечикиш учун қаттиқ жарималар аҳволни янада оғирлаштириши мумкин.
Агар оилада аллақачон турли тўловли бир неча кредит бўлса, баъзан уларни рефинансирлаш орқали биттага бирлаштириш фойдалироқ — банклардаги кредитлар шартлари фарқ қилади, қарор қабул қилишдан олдин камида икки-учта таклифни солиштиринг.
Тўлашга пул бўлмаса, банк билан қандай келишиш керак
Кечикиш кунига қадар кутманг — дарҳол банкка бориб, реструктуризация ёки тўловни кечиктириш ҳақида сўранг. Банк учун судгача боришдан кўра келишиш фойдалироқ, аммо шартлар ҳар бир банкда ўзига хос, ҳеч ким олдиндан ҳеч нарсани ваъда қила олмайди.
Азиз маош кечикканидан уч кун ўтиб банкка қўнғироқ қилди ва жаримасиз бир ойлик кечиктириш олди — қўшниси эса охиригача кутди ва худди шу кечиктиришни, аммо энди ҳисобланган пений билан олди.
Оилада жанжалсиз инқирозни қандай ўтказиш керак
Пул айнан инқироз вақтида кўп жанжалларга сабаб бўлади, чунки қарорларни тез қабул қилиш керак, устуворликлар ҳақидаги фикрлар эса мос келмаслиги мумкин. Битта қоида ёрдам беради: ҳис-туйғулар ҳақида баҳслашиш ўрнига рақамларни бирга ҳисоблаш — столда аниқ сумма бўлганда, ҳар ким ўзича ҳақ бўлгандан кўра келишиш осонроқ.
Инқироз вақтидаги кўп учрайдиган хатолар
- Даромад тез тикланади деб умид қилиб, эскича сарфлашда давом этиш.
- Олдиндан айнан қанча ва қандай муддатга кераклигини ҳисобламасдан қарз олиш.
- Банк билан олдиндан гаплашиш ўрнига кечикишнинг охирги кунига қадар кутиш.
- Бир марталик муаммони ҳал қилиш ўрнига доимий харажатлар учун микрозаём олиш.
- Ҳақиқий аҳволни иккинчи турмуш ўртоғидан охиригача яшириш.
Қисқа жавоблар
Оилада молиявий инқирозда биринчи навбатда нима қилиш керак
Ҳа, аввал даромад, мажбурий харажат ва қолган пулни ҳалол ҳисоблаш — бу расм бўлмагунча ҳар қандай қарор хато бўлиш хавфи бор. Шундан кейин нимани қисқартириш ва қаерга мурожаат қилишни ҳал қилинг.
Инқирозда қайси тўловларни кечиктириб бўлмайди
Биринчи навбатда озиқ-овқат, уй-жой, дори-дармон ва свет ёки suv ўчишига боғлиқ коммунал хизматлар. Қолган тўловларни вақтинча тўхтатиш ёки кечиктиришни муҳокама қилиш мумкин.
Инқироз вақтида кредит олиш керакми
Фақат мажбурий эҳтиёж бўлса ва ҳозирги даромад билан қайтариш режаси аниқ бўлса. Юқори ставкали микрозаёмлар инқироз вақтида айниқса хавфли ва муаммони оғирлаштириши мумкин.
Банкдан тўловни кечиктиришни сўраса бўладими
Ҳа, кўпчилик банкда реструктуризация ёки кечиктириш дастурлари бор, аммо шартлар фарқ қилади. Бир неча ой кечиккандан кейин эмас, олдиндан мурожаат қилинг.
Инқирозда пул туфайли жанжалдан қандай қочиш мумкин
Ҳис-туйғулар ҳақида баҳслашиш ўрнига шерик билан рақамларни бирга ҳисобланг — қоғоздаги аниқ сумма суҳбат кучини пасайтиради ва тезроқ келишишга ёрдам беради.
Қисқача
- Даромад кескин тушганда аввал рақамлар ҳисобланади, кейин қарор қабул қилинади.
- Тўловлар мажбурий, муҳим ва оқибациз кечиктирса бўладиганларга бўлинади.
- Яшаш учун минимал бюджет мажбурий моддаларни қўшиш орқали ҳисобланади.
- Захира минимал бюджетга бўлинади — шунда неча ойга етиши кўринади.
- Банк билан кечикиш пайдо бўлгандан кейин эмас, олдиндан келишган маъқул.
- Юқори ставкали микрозаёмлар инқирозда муаммонинг ечими эмас, хавфи.
Яна НАРХТОПъда: омонатлар.
