Она шаҳарга қизига кўчиб борди, Ургут туманидаги қишлоқдаги уй эса деразалари ёпиқ ҳолда қолди — қўшнилар қараб туришади, лекин ойига бир марта барибир бориб келиш керак: томни текшириш, сувни ёқиб қўйиш, чанг артиш. Ота-онанинг қишлоқдаги уйида энди ҳеч ким яшамаса, у билан нима қилиш керак: ижарага бериш, сотиш ёки шундайлигича қолдириш?
Бир хил жавоб йўқ — бу оиладан кимдир у ерга қайтиб яшашни режалаштираяптими ва уйни бўш сақлаш қанчага тушишига боғлиқ. Кейинги қисмда — учта йўл, ҳисоб-китоб ва шошилиб қарор қабул қилганда қилинадиган одатий хатолар.
Уч йўл: ижарага бериш, сотиш ёки қолдириш
Ижарага бериш — уй оилада қолади ва бироз бўлса ҳам даромад келтиради. Сотиш — пул дарҳол қўлга тегади, лекин уйни орқага қайтариб бўлмайди. Бўш қолдириш «эҳтиёт учун» — энг кўп танланадиган, лекин энг қимматга тушадиган йўл, гарчи харажат биринчи қарашда кўринмаса ҳам.
Қишлоқдаги уйни ижарага бериш — нимани ҳисобга олиш керак
Қишлоқдаги уйга талаб одатда шаҳар квартирасига қараганда паст: ижарачилар — фаслий ишчилар, ўша ҳудуддаги ёш оилалар ёки ўзига тор келиб қолган қариндошлар. Нархлар шаҳарникидан камтарроқ, лекин харажат ҳам кам. Ўз ҳудудингиздаги нархни билиш учун уй ижараси бўлимидаги шунга ўхшаш таклифларни кўринг, ўн йил олдинги рақамларга эмас.
Гулноранинг отаси вафотидан кейин Каттақўрғон туманидаги уй икки йил бўш турди — вақт ўтиши билан алюминий қувурларни олиб кетишди, том эса қаровсиз оқа бошлади. У уйни қўшни оилага кичик ҳақ эвазига ижарага берганда, уй яна яшаладиган бўлди, қоровулга харажат эса ўз-ўзидан йўқолди.
Ижарага бериш, сотиш ёки бўш сақлаш — қайси бири фойдалироқ
Ижара учун формула: йиллик даромад — ойлик ижара минус қаров ва майда таъмир харажати, 12 га кўпайтирилади. Мисол: ижара ойига 800 000 сўм, қаров ва жорий таъмир харажати ойига 100 000 сўм — соф 700 000 × 12 — 8 400 000 сўм йилига. Рақамлар шартли, уйингиз ва ҳудудингиз ўзингизники.
Бўш уй учун формула бошқача: ҳеч ким яшамаса ҳам коммунал, қоровул ва майда таъмир харажати кетаверади. Мисол: қоровул ва минимал коммуналга ойига 150 000 сўм — йилига бу 1 800 000 сўм соф зарар, ҳеч қандай даромадсиз. Бу рақамни уй-жой калкуляторидаги уй нархи билан солиштиринг, уни шунчаки «эҳтиёт учун» сақлаш керакми, ҳал қилинг.
Ота-онанинг уйини сотиш — қачон ўринли
Сотиш мантиқий, агар оиладан ҳеч ким у ерга қайтмоқчи бўлмаса ва пул ҳозир керак бўлса — масалан, шаҳардаги квартирага бошланғич тўлов учун. Кўпчилик буни бирга кўриб чиқади: бир уйни сотиб, бошқасини бир вақтда сотиб олиш, ўтиш даврида бошпанасиз қолмаслик учун.
— Бир неча йилдан кейин афсуслансак-чи? — Унда, эҳтимол, ҳали сотишга тайёр эмассиз. Сотишга бир марта қарор қилинади, уйни ўша пулга орқага сотиб олиб бўлмайди.
Қариндошга бериш ёки болаларга ўтказиш
Сотгингиз келмаса-ю, қараб турадиган киши бўлмаса, кўпинча уй кўпроқ борадиган ёки йилнинг бир қисмини у ерда яшайдиган фарзанд ёки қариндош номига ўтказилади. Бу қаров масаласини ҳал қилади, лекин оила ичида олдиндан келишиб олишни талаб қилади, охирги дақиқада оғзаки ҳал қилишни эмас.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Йиллик ижара даромади | (ижара − қаров харажати) × 12 | 8 400 000 сўм |
| Йиллик бўш уй зарари | қоровул + коммунал × 12 | 1 800 000 сўм |
| Ижара ва бўшлик фарқи | ижара даромади + бўш уй зарари | 10 200 000 сўм йилига |
Ота-онанинг қишлоқдаги уйи билан боғлиқ одатий хатолар
Биринчиси — уйни йиллаб бўш қолдириш, «ҳали қарор қилмадик» деб, гарчи эгасиз уй ижарачили уйдан тезроқ бузилиб боради.
Иккинчиси — қариндош ёки танишга ёзма шартномасиз ижарага бериш: кейинчалик муддат ва таъмир бўйича ким нима ваъда берганини исботлаш қийин бўлади.
Учинчиси — шошилиб биринчи харидорга сотиш, кўчмас мулк бўлими орқали атрофдаги шунга ўхшаш уйлар нархини солиштирмасдан.
Қисқа жавоблар
Ота-онанинг қишлоқдаги уйида ҳеч ким яшамаса, нима қилиш керак
Уч йўл — ижарага бериш, сотиш ёки қараб туришга тайёр қариндошга топшириш. Танлов у ерга кимдир қайтиб яшашини режалаштираётганига ва бўш уй харажатига боғлиқ.
Қишлоқдаги уйни ижарага бериш фойдалими
Камтарона, лекин бўш сақлашдан фойдалироқ: ижара ҳеч бўлмаса сақлаш харажатини қоплайди, даромадсиз бўшлик эса деярли ҳар доим қимматроққа тушади.
Уйни бўш сақлаш қанчага тушади
Ижарачи бўлмаса ҳам қоровул, минимал коммунал ва жорий таъмир харажати кетаверади — одатда ойига бир неча юз минг сўм, ҳеч қандай даромадсиз.
Ота-онанинг уйини қачон сотиш, ижарага бериш эмас, маъқул
Оиладан ҳеч ким у ерга қайтмоқчи бўлмаса ва пул ҳозир керак бўлса, масалан шаҳардаги уй-жой учун. Сотиш қайтариб бўлмайдиган қарор, шунинг учун шошилмасдан ҳал қилинади.
Уйни сотмасдан қариндош номига ўтказиш мумкинми
Мумкин, агар оила ичида шартлар олдиндан келишилган бўлса. Расмийлаштиришни ёзма қилган маъқул, кейин низо чиқмаслиги учун.
Қисқача
- Ота-онанинг қишлоқдаги уйида уч йўл бор — ижарага бериш, сотиш ёки қариндошга топшириш, ва ҳар бири ўз нархига тушади.
- Бўш уй бепул эмас — қоровул, коммунал ва қаровсиз бузилиш ҳар ой зарарга ишлайди.
- Ижарага бериш одатда шаҳарникидан камтарона, лекин деярли доим бўшликдан фойдалироқ.
- Сотишга бир марта ва ўйлаб қарор қилинг — уйни ўша пулга орқага қайтариб бўлмайди.
- Қарор қилишдан олдин кўчмас мулк бўлимида шунга ўхшаш уйлар нархини солиштиринг, хотирага таянманг.
Банк маҳсулотлари ва шартларини NARXTOP кредитлар бўлимида солиштириш мумкин.
