Нега дўстга қарз берилган пул, миқдори кичик бўлса ҳам, кўпинча дўстликни бузади? Гап пулда эмас, қарз атрофида қоидалар деярли келишилмайди: муддат, эслатиш шакли, ўз вақтида қайтара олмаса нима бўлади. Шу қоидаларсиз қарз икки томон учун ҳам ноқулай жимликка айланади.
Дўстга пулни қандай тўғри қарз бериш, муддатни жанжалсиз қандай эслатиш, қайтармаса нима қилиш ва ўзингиз дўстлардан қарз олишга арзими — шуларни кўриб чиқамиз.
Нега қарз туфайли дўстлик зарар кўради
Пул қайтарилмагунча одамлар орасида кўринмас иерархия пайдо бўлади: бири қарздор, иккинчиси кутади. Қарз берган дўстнинг харидларини кузата бошлайди — «мана унда янги телефон, менга эса қайтармади», ҳолбуки бу нарсалар бир-бирига боғлиқ эмас. Қарз олган эса учрашувлардан қочади, чунки ҳар бир учрашув қайтарилмаган қарзни эслатади.
Бунга дўстлик муносабатларида пул ҳақида гаплашиш ноқулайлигини қўшинг: қарз сўраш осон, қайтаришни эслатиш эса нимагадир уят, гўё даъво қилаётгандайсиз, ўзингизникини сўраётган бўлсангиз ҳам.
Қарзни қандай тўғри бериш керак
Биринчи қоида — фақат қайтарилмаса ҳам хотиржам чидайдиган миқдорни қарз беринг. Иккинчиси — муддатни пул сўралган пайтда, кейин эмас, дарров муҳокама қилиш. «Қачон қайтара оласан — бир ойдан кейин, иккидан кейин?» — бу оддий савол, дўстга ишончсизлик эмас. Пул ҳақида очиқ гаплашишнинг шунга ўхшаш усулларини музокара олиб бориш ҳақидаги мақоламизда ёзганмиз — бозорда савдолашишдан қарз ҳақидаги суҳбатгача тамойил битта: тўғридан-тўғри ва олдиндан гаплашиш.
Муддат ва жанжалсиз эслатиш
Қарзни эслатиш, агар муддат олдиндан келишилган бўлса, осонроқ — у ҳолда бу даъво эмас, факт: «Ой охиригача келишгандик, қалай экан?». Муддат келишилмаган бўлса, ҳар қандай эслатиш даъво бўлиб эшитилади, чунки одам ваъдани бузганми ёки ҳали вақт келмаганми, аниқ эмас.
Қайтармаса нима қилиш керак
Муддат ўтиб, пул ҳам, тушунтириш ҳам бўлмаса, бир марта тўғридан-тўғри янги муддат ҳақида сўраш керак, суҳбатни кейинга сурмасдан. Агар одам мавзудан ойлаб қочса, бу сизга муносабатини қарз миқдоридан кўра кўпроқ айтади. Охирги чора — тилхат билан судга бориш мумкин, аммо дўстларга қарз бериладиган миқдор учун бу камдан-кам фойда беради, дўстлик эса шу пайтга келиб одатда аллақачон йўқолган бўлади. Пул бўйича бир-биримиздан умуман нима талаб қилиш мумкинлиги ҳақида моддий жавобгарлик ҳақидаги мақоламизда ёздик — тамойиллар кўп жиҳатдан мос келади.
| Вазият | Нима қилиш керак |
|---|---|
| Муддациз қарз сўрайди | Дарров қачон қайтаришини сўраш |
| Миқдор сезиларли | Оддий тилхат ёзиш |
| Муддат ўтди | Бир марта тўғридан-тўғри янги муддат сўраш |
| Ойлаб мавзудан қочади | Дўстлик аллақачон шубҳа остида эканини тан олиш |
Дўстдан ўзи қарз олишга арзийдими
Дўстдан қарз олиш фақат охирги чора сифатида ва қисқа муддатга арзийди — бу қарз беришдаги билан бир хил тамойил: қайтарилмаган қарз муносабатни ҳар қандай жанжалдан тезроқ бузади. Узоқроқ ёки мунтазам миқдор керак бўлса, дўстни шахсий банкка айлантиришдан кўра истеъмол кредити учун банкка мурожаат қилиш ёки микрокредит шартларига қараш тўғрироқ. Бу вариантлар орасидаги фарқ ва ортиқча тўловни рассрочка ёки кредит — нимани танлаш мақоласида солиштирган эдик.
Кўп учрайдиган хатолар
Биринчи хато — дўст олдида очкўз кўринмаслик учун кейин пушаймон бўладиган пулни қарз бериш. Иккинчиси — муддациз қарз бериб, кейин одам «шошилмаяпти» деб хафа бўлиш — ҳолбуки у аниқ сана ваъда қилмаган эди.
Қисқа жавоблар
Дўстга қанча қарз бериш мумкин
Қайтарилмаса ҳам хотиржам чидайдиган миқдорни. Бу пессимизм эмас, бирор нарса нотўғри кеца дўстликни пул туфайли бузмаслик усули.
Дўстга қарзни жанжалсиз қандай эслатиш керак
Энг осони — муддат олдиндан келишилган бўлса, у ҳолда эслатиш даъво эмас, факт бўлиб эшитилади. Муддациз ҳар қандай эслатиш ўткирроқ қабул қилинади.
Дўстлар орасида тилхат керакми
Ҳа, агар миқдор сезиларли бўлса. Тилхат ишончсизлик ҳақида эмас, ойлардан кейин ким нима ваъда қилгани ҳақида баҳслашмаслик ҳақида.
Дўст қарзни қайтармаса нима қилиш керак
Бир марта тўғридан-тўғри янги муддат ҳақида сўранг. Мавзу ойлаб четлаб ўтилса, бу сизга муносабатини миқдордан кўра кўпроқ айтади.
Ўзингиз дўстлардан қарз олишга арзийдими
Фақат охирги чора сифатида ва қисқа муддатга. Узоқроқ миқдор учун дўстликни хавф остига қўйишдан кўра банкка мурожаат қилиш тўғрироқ.
Қисқача
- Қайтарилмаса ҳам хотиржам чидайдиган миқдорнигина қарз беринг
- Қайтариш муддатини сўралган пайтда, кейин эмас, келишиб олинг
- Сезиларли миқдорга тилхат ёзинг — бу дўстликни ҳимоя қилади, бузмайди
- Қарзни даъво эмас, факт сифатида эслатинг
- Узоқ ёки мунтазам эҳтиёж учун дўстга эмас, банкка мурожаат қилинг
Суммалар ва тўловларни NARXTOP калкуляторида ҳисоблаб кўриш қулай.
