Қариндошларга қарз бериш керакми, агар айнан сиздан сўрашса? Савол оддий кўринади, аммо орқасида қўрқув туради: рад эцангиз — хафа бўладилар, берсангиз — пулни қайтариб олмаслигингиз ва муносабатни янада бузишингиз мумкин. Бу ташвишнинг ярмини олдиндан олиб ташлайдиган ишлайдиган қоида бор.
Қоида шундай: қариндошга қайтмаса ҳам совға қилишга тайёр бўлган суммани берингиз. Сумма катта бўлса — камайтиринг ёки бошқача, тилхат ва аниқ муддат билан расмийлаштиринг. Бу қандай ишлайди ва пул қайтарилмаса нима қилиш кераклигини кўриб чиқамиз.
«Совға қиламан, қарз бермайман» қоидаси
Маъноси оддий: пулни ўтказишдан олдин ўзингиздан сўранг — бу сумма умуман қайтмаса, тинч чидайсизми. Жавоб «йўқ, бюджет учун муҳим» бўлса, суммани камайтиринг ёки одамни шартлари шаффоф микромолия ташкилотига йўналтиринг, тўловни олдиндан кредит калкуляторида ҳисоблаб кўринг.
Бу қоида қариндошларга ишончсизлик ҳақида эмас, математика ҳақида: яқинлар орасидаги қарз одатда ёвузлик туфайли эмас, қарз олганнинг ўзида пул етмагани ва у мўжизага умид қилиб вақт тортгани учун қайтмайди. «Совға қилишга» тайёрлик айнан сизни бермаслигингиз керак бўлган сумма туфайли бузилган муносабатдан ҳимоя қилади.
Муддатни хафа қилмасдан қандай белгилаш
Муддатни пулни бераётган пайтда айтиш керак, сабр тугагандан кейин эмас. Тўғридан-тўғри айтинг: «Икки ой муаммосиз бера оламан, кейин сумма менга ҳам керак бўлади». Бу қўполиклик эмас, ҳалоллик — одам чегарани билиб, охирги кунгача суҳбатни кечиктирмасдан қайтаришни режалаштиради.
Қариндош ноаниқ муддатга сўраса-ю, сизга бу ноқулай бўлса, умуман муддациз, яъни совға қилиб бера оладиган суммани дарров айтинг. Қолгани — фақат сана билан.
Ўзаро тилхат — ҳақорат эмас
Кўпчилик қариндошдан тилхат сўрашдан тортинади, худди бу одамнинг ҳалоллигига шубҳа билдираётгандек. Аслида тилхат икки томонни ҳимоя қилади: қарз олувчи сумма ва санани унутмайди, сиз эса бўлмаган шартларни ўйлаб топмайсиз. Қўлда ёзилган оддий матн кифоя: ким, кимга, қанча, қачон қайтариш, имзолар.
Сумма катта бўлса — машина нархи ёки уй учун бошланғич тўловга тенг — нотариус хизматлари орқали битимга қандай жиддий қарайсиз, худди шундай ёзма қайд қилинг. Оғзаки келишув катта суммада ёмон ушлаб туради.
Рад этиш ва муносабатни сақлаб қолиш
Рад этиш беришдан қийинроқ, аммо ҳалол рад этиш олти ойдан кейин қайтарилмаган қарздан камроқ бузади. Сабабни қисқа, узун баҳоналарсиз айтиб беринг: «Ҳозир бўлмайди — ўзим таъмирга йиғаяпман» нормал эшитилади. Бошқача ёрдам бермоқчи бўлсангиз, кичикроқ сумма ёки пулсиз ёрдам таклиф қилинг.
Қайтармаса нима қилиш керак
Биринчи қадам — воситачиларсиз, бошқа қариндошлар олдида муҳокама қилмасдан тўғридан-тўғри суҳбат. «Қачон» эмас, аниқ сўранг: ҳозир қайси сумма реал ва бир ойдан кейин қайси. Қарз бўлиб-бўлиб кўпроқ қайтарилади. Бундай ҳолатда қадамлар қарзни қайтармаса нима қилиш керак мақоласида батафсил. Охирги вариант, суд, муносабатни деярли бузади.
| Вазият | Нима қилиш |
|---|---|
| Кичик сумма, йўқотишга тайёрсиз | Тилхациз берасиз, муддатни оғзаки айтасиз |
| Катта сумма, бюджет учун муҳим | Тилхат, муддат, катта суммада — ёзма ва батафсил |
| Умуман беришга тайёр эмассиз | Сабаб билан ҳалол рад этиш, узун кечирим сўрамасдан |
Тез-тез учрайдиган хатолар
- Қариндошлик бурчи туйғусидан ўзи йўқотишга тайёр бўлмаган суммани берадилар.
- Қайтариш муддатини айтмайдилар, кейин ҳеч ким унга амал қилмаганидан хафа бўладилар.
- Тилхатни ишончсизлик белгиси деб ҳисоблаб, катта суммани ҳам расмийлаштирмайдилар.
- Қайтмаган қарзни бошқа қариндошлар олдида муҳокама қилиб, очиқ жанжалга айлантирадилар.
Қисқа жавоблар
Кичик суммага тилхат керакми?
Совға қилишга тайёр сумма учун тилхат шарт эмас. Сиз учун муҳим суммани эса яқин одам билан бўлса ҳам ёзма қайд қилинг.
Қариндошга фоизли қарз бериш мумкинми?
Расмий жиҳатдан мумкин, аммо амалда бу муносабатни қарзнинг ўзидан ҳам кўпроқ бузади. Фоиз керак бўлса, одамни молиявий маҳсулотлар бўлимидаги банк кредити учун йўналтиринг.
Қариндош иккинчи марта сўраса нима қилиш керак?
Тўғридан-тўғри сўранг: олдинги сумма қаерга кетди ва даромад масаласи қандай ҳал қилинади. Бу саволга жавобсиз иккинчи қарз биринчисининг тақдирини такрорлайди.
Қариндош талаб қилса қандай рад этиш керак?
Сабабни ҳар уринишда янги изоҳсиз, қисқа такрорланг. Узун баҳоналар янги босим учун сабаб бўлиб қолади, рад этиш эмас.
Қисқача
- Қайтмаса ҳам совға қилишга тайёр суммани беринг — бу муносабат учун хавфнинг ярмини олиб ташлайди.
- Қайтариш муддатини пулни бераётганда, кейин эмас, айтиб қўйинг.
- Тилхат — икки томонни ҳимоя қилиш, ишончсизлик белгиси эмас.
- Катта суммани ёзма ва батафсил қайд қилинг.
- Ҳалол сабабли рад этиш қайтмаган қарздан камроқ бузади.
- Қайтмаса, ёлғиз гаплашинг, аниқ муддат ҳақида, «қачондир» эмас.
