Отабек амакиваччасига машинасини шошилинч таъмирлаш учун 8 000 000 сўм қарз берди — у ойлик келганда, бир ойдан кейин қайтаришга ваъда берди. Ярим йил ўтди, пул ҳали ҳам қайтмади, Отабекнинг ўзига эса коммунал учун микроқарз олишга тўғри келди, чунки ўз жамғармаси қолмаган эди. Бу тез-тез учрайди: энг яхши ният билан қарз берилган, охир-оқибат эса ўзи пулсиз қолган.
Агар қарз бериб ўзингиз пулсиз қолган бўлсангиз, суммани тўғридан-тўғри ва мулойимлик билан эслатишдан тортинманг — сукут кўпинча пулни қайтармайди, фақат барибир бошланиши керак бўлган суҳбатни кечиктиради. Кейин аниқ муддат ва қайтариш усули ҳақида келишинг, келажакка эса олдиндан ўз бюджетингизга хавф туғдирмасдан қанча қарз беришга тайёр эканингизни ҳал қилинг.
Нега қариндош ва дўстлар қарзни қайтаришга шошилмайди
Кўпинча гап ёмон ниятда эмас, балки тилхациз ва аниқ муддациз қарз олувчи онгида аста-секин «кейинроқ қачондир»га айланиб қолишида. Тескари томони ҳам бор: қариндошдан пулни қайтариб сўраш кўпчиликка ноқулай туюлади, гўё қариндошликни пулдан юқори қўймаяпти — ва одам очкўз кўринмаслик учун чўзади, шу билан бирга ўз реал пулини йўқотади.
Бу қарз сизга аслида қанчага тушганини қандай ҳисоблаш
Формула: қарз нархи = сиз берган сумма + ўз пулингиз етишмаслиги туфайли ортиқча тўлаган нарса (ўз қарзингиз бўйича фоиз, кечиктирилган тўлов, омонатдан йўқотилган фойда). Мисол: Отабек 8 000 000 сўм қарз берди, икки ойдан кейин коммуналга пул етмагани учун 3 ойга 1 500 000 сўм микроқарз олди, 225 000 сўм ортиқча билан. Қайтарилмаган қарзнинг якуний нархи: 8 000 000 + 225 000 = 8 225 000 сўм. Рақамлар шартли — кредит калкуляторида ўзингизникини қўйинг.
Иккинчи мисол: агар ўша 8 000 000 сўм қарз берилмасдан ярим йил омонатда ётганида, банкингизнинг ставкаси бўйича даромад келтирарди — омонатлар бўйича жорий шартларни омонатлар бўлимидан билиб олиш мумкин. Фоизсиз ҳам, йўқотилган фойда қарз берилган пулнинг ҳақиқий нархининг бир қисми, фақат у дарҳол сезилмайди.
| Нима ҳисобланади | Қандай | Мисол |
|---|---|---|
| Қарзга берилган сумма | қанча қарз берилган | 8 000 000 сўм |
| Ўз қарзи бўйича ортиқча | ўзига пул етмагани учун | 225 000 сўм |
| Қарзнинг якуний нархи | қарз суммаси + ортиқча | 8 225 000 сўм |
Қарзни мулойимлик билан қандай қайтариб сўраш керак
- Тўғридан-тўғри ёзинг ёки қўнғироқ қилинг, аниқ сумма ва қарз берган санани айтинг — имо-ишорасиз.
- Сабабингизни қисқа ва ҳалол тушунтиринг: «ҳозир менга ҳам шу пул керак», айбламасдан ва койимасдан.
- Аниқ муддат ва вариант таклиф қилинг — қисмлаб ёки тўлиқ, шунда инсонга режалаштириш осонроқ бўлади.
- Янги шартларни ёзма равишда келишинг, ҳеч бўлмаса мессенжерда хабар билан — шунда «мен бундай санани ваъда қилмагандим» деган ҳолат камроқ бўлади.
— Эшит, менга ҳозир мартда берган пулим ҳақиқатан керак. — Вой, унутибман, албатта, кейинги ҳафта қайтараман. — Келишдик, унда жумагача.
Қарз барибир қайтарилмаса нима қилиш керак
Оғзаки эслатмалар ёрдам бермаса, кейинги қадам — орқага санаб тилхат ёзиб беришни сўраш, сумма ва муддат кўрсатилган ҳолда: бу суҳбатни оилавийдан ёзмага ўзгартиради ва кўп одамларни ҳеч бўлмаса қисмлаб тўлашни бошлашга ундайди. Сумма катта бўлиб, ихтиёрий қайтарилмаса, судга мурожаат йўли ҳам бор, лекин қариндошлик муносабатлари учун бу деярли ҳар доим сўнгги чора, бошқаси ишламаганда ўтиладиган йўл.
Кейинги сафар хавфсизроқ қандай қарз бериш керак
Одатий ҳолат: оила қўшниларга «ишонч асосида» тилхациз катта сумма қарз берди, бир йилдан кейин эса муносабат бошиданоқ қарзни рад этганидан кўра кучлироқ бузилди. Қайта қарз беришдан олдин ўзингиз учун оқибациз йўқотишга тайёр суммани ҳал қилинг — ва шу суммадан кўпроғини, ҳатто энг яқин одамларга ҳам, қарз берманг. Ҳақиқатан катта суммалар учун олдиндан шахсий молия бўлимидаги шартларга қараб, қарз берилган сумма ўз режангизга зарар келтирмаслигини мўлжаллаш яхшироқ.
Сиздан қарз сўрашса-ю, ўз пулингиз зўрға еца, нима қилиш керак
Баъзан дарҳол «йўқ» дейиш ёки сўралгандан камроқ сумма таклиф қилиш ҳалолроқ — бу очкўзлик эмас, сизнинг бюджетингиз ҳам ҳимояга ҳақли экани ҳақида. Инсонга пул шошилинч ва қисқа муддатга керак бўлса, баъзан ўз охирги жамғармангизни бериб, ўзингиз пулсиз қолиш хавфига боргандан кўра, унга истеъмол кредити каби вариантларни тавсия қилиш оқилонароқ. Одамда тўловда кечикиш бўлган бўлса, банк бундай мурожаатларга қандай муносабатда бўлиши ҳақида банк кредитдан бош тортди: нима қилиш керак мақоласида ёзилган.
Кўп учрайдиган хатолар
Биринчиси — аслида ўзингизга яқин ойда керак бўладиган суммани қарз бериш. Иккинчиси — қайтариш муддатини айтмаслик, натижада қарз ноаниқ вақтга чўзилади. Учинчиси — ноқулайликдан ўз қийинчиликларингиз ҳақида сукут сақлаш, ҳолат жиддийлашиб жанжалга айлангунча.
Қисқа жавоблар
Қарз бериб пулсиз қолсам, нима қилиш керак?
Аниқ сумма ва муддатни тўғридан-тўғри ва мулойимлик билан эслатинг, аниқ қайтариш вариантини таклиф қилинг ва керак бўлса, орқага санаб тилхат сўранг.
Қариндошдан жанжалсиз қарзни қандай сўраш мумкин?
Сумма ва сабабни қисқа, койимасдан айтинг ва иккала томонга ҳам қулай қайтариш муддатини таклиф қилинг — қисмлаб ёки дарҳол.
Тилхациз пул қарз бериш керакми?
Кичик суммалар учун бу одатий амалиёт, лекин сумма қанча катта бўлса, ҳеч бўлмаса ёзишмада ёзма келишув шунча фойдали.
Қарз узоқ вақт қайтарилмаса, нима қилиш керак?
Сумма ва муддатни ёзма қайд этинг, катта сумма ва бутунлай рад этилганда эса судга мурожаатни сўнгги чора сифатида кўриб чиқинг.
Ўзингизга зарар келтирмасдан қанча қарз бериш мумкинлигини қандай ҳал қилиш керак?
Фақат йўқотилиши жорий мажбурий тўловларингизга зарар келтирмайдиган сумманигина қарз беринг.
Қисқача
- Қарз бериб пулсиз қолган бўлсангиз, аввал суммани тўғридан-тўғри, тортинмасдан эслатинг.
- Қайтарилмаган қарз нархи — фақат сумманинг ўзи эмас, ўз қарзларингиз бўйича ортиқча тўлов ҳам.
- Қайтариш муддати ва усули ҳақида ёзма келишинг, энг яқин қариндошлар билан ҳам.
- Фақат ўз бюджетингизга зарар келтирмайдиган суммани қарз беринг.
- Ўз пулингиз зўрға еца, ҳалол рад жавоби ёки камроқ сумма — сўровга нормал жавоб.
