Девалвация оддий сўз билан нима ва жамғармани қандай ҳимоя қилиш

Девалвация оддий сўз билан нима ва у оддий одамга қандай хавф туғдиради? Бу — миллий валютанинг бошқа валюталарга нисбатан қадрсизланиши: худди шу миқдордаги сўм энди камроқ доллар ёки еврога тенглашади, яъни импорт товарлар ва чет элга сафарлар қимматлашади.

Таниш воқеа: Дилноза долларда нархланадиган телефон учун пул йиғаётган эди. Уч ой йиғиб бўлгунча курс силжиди, ва йиғилган сўм етмай қолди. Қўшниси эса автомобил учун сўмда кредит олган эди ва ҳеч нарсани сезмади: унинг ойлик тўлови бир тийин ҳам ўзгармади, гарчи курс ҳақидаги янгиликни ҳамма муҳокама қилаётган бўлса ҳам.

Бу фарқ одамнинг даромади ва қарзи қайси валютада эканида. Кейинги қисмда «девалвация» сўзи ортида нима туради ва олдиндан нима қилиш мумкинлигини кўриб чиқамиз.

Девалвация оддий сўз билан нима

Девалвация — миллий валюта курсининг бошқа валюталарга нисбатан пасайиши. Илгари бир доллар учун камроқ сўм берилган бўлса, энди кўпроқ берилади. Бу сўз одатда кескин ёки сезиларли курс силжишига нисбатан қўлланилади, валюта бозорида доим бўлиб турадиган кичик кунлик тебранишларга эмас.

Муҳим: девалвация — валюталар орасидаги курс ҳақида, инфляция эса — мамлакат ичида ўз валютасида нархлар ўсиши ҳақида. Бу икки ҳодиса кўпинча ёнма-ён боради, лекин улар бир хил нарса эмас.

Девалвация инфляциядан нимаси билан фарқ қилади

Инфляция — бир йилдан кейин худди шу сўмга камроқ товар сотиб олиш мумкинлиги, чунки нархлар ўсган. Девалвация — худди шу сўм камроқ доллар ёки еврога алмаштирилиши. Курс заифлашиши кўпинча инфляцияни кучайтиради, чунки импорт товарлар маҳаллий валютада қимматлашади ва бу босим аста-секин чакана нархларга ўтади.

Курс нега умуман ўзгаради

Валюта курси талаб ва таклифдан шаклланади: мамлакатга импорт учун қанча доллар керак, унга эса экспорт ва ўтказмалардан қанча доллар келади. Талаб таклифдан доимий юқори бўлса, курс заифлашади. Бунга пул-кредит сиёсати ҳам таъсир қилади: асосий ставка ўзгариши миллий валютани кўпроқ ёки камроқ жозибали қилади.

Қанча ютқазган ёки ютганингизни қандай ҳисоблаш

Принцип оддий: турли курсдаги нарх фарқи — янги курсга кўпайтирилган валютадаги нархдан эски курсга кўпайтирилган нархни айириш. Шартли мисол, ўз рақамларингизни қўйинг: товар 100 шартли валюта бирлиги туради. Эски курсда бу бир миқдор сўм берган бўлса, янги, заифлашган курсда худди шу товар учун тахминан 10 фоиз кўпроқ сўм керак бўлади. Шу 10 фоиз — даромадингиз сўмда, харид эса валютага боғлиқ бўлса, сизнинг қўшимча юкингиз.

Валютада жамғарма, харажат сўмда бўлса, ҳисоб тескари ишлайди — курс заифлашганда жамғарма кўпроқ харажатни қоплайди. Аниқ суммага курснинг таъсирини валюта курслари бўлимида ҳисоблаш қулай.

Девалвация кимга кучлироқ таъсир қилади

Энг кўп зиён кўрадиганлар — даромади сўмда, мажбурий харажатлари валютага боғлиқ бўлганлар: импорт дори-дармон, чет элда ўқиш, курс бўйича сотиладиган техника. Даромадининг бир қисми валютада бўлганларга, масалан экспортдан, бу енгилроқ.

Сўмдаги кредит олувчилар учун девалвациянинг ўзи тўловни ўзгартирмайди — хавотир фақат хорижий валютада номиналланган кредитларга тегишли. Кредитингиз қайси валютада эканини банклардаги кредитлар бўлимида аниқлаштириш, бўлажак тўловни эса кредит калкуляторида ҳисоблаш мумкин.

Жамғармани қандай ҳимоя қилиш мумкин

Биринчи қадам — барча жамғармани битта валютада сақламаслик. Жамғармани сўм ва бир-иккита қаттиқ валюта орасида тақсимлаш курс силжиши зарбаси хавфини камайтиради. Иккинчи қадам — пулни фақат нақд эмас, омонатда сақлаш: омонат қадрсизланишни қисман қоплайдиган фоиз беради.

Учинчи қадам — каттароқ режалаштирилган харажатларга курс ўзгариши қандай таъсир қилишини олдиндан калкуляторда ҳисоблаб кўриш. Турли валютадаги омонат шартларини банклардаги омонатлар бўлимида солиштириш мумкин. Турли мақсадлар учун бундай ёстиқни шакллантириш принципи молиявий ёстиқ: қанча ажратиш керак мақоласида бор.

Курс заифлашганда кимга нима фойдали

Кўп учрайдиган хатолар

Биринчи хато — ҳис-туйғу билан кескин қарор қабул қилиш: шошилинч валюта сотиб олиш ёки жамғармадан тез қутулиш.

Иккинчи хато — келажакдаги харажатлар валютасини ҳисобга олмасдан, бутун жамғармани битта валютада сақлаш. Болангизни чет элда ўқитишни режалаштирсангиз, жамғарманинг бир қисмини шу валютада сақланг.

Учинчи хато — пастроқ ставкага қизиқиб, даромад сўмда бўлса ҳам валютада кредит олиш. Бундай тежамкорлик курс фойдангизга ўзгармаса, хавфга айланади.

Қисқа жавоблар

Девалвация оддий сўз билан нима

Бу — миллий валюта курсининг бошқа валюталарга нисбатан пасайиши: худди шу миқдордаги сўм учун энди камроқ доллар ёки евро берилади. Тушунча одатда сезиларли, кундалик бўлмаган курс силжишига нисбатан қўлланилади.

Девалвация инфляциядан нимаси билан фарқ қилади

Девалвация — валюталар орасидаги курс ҳақида, инфляция — мамлакат ичида ўз валютасида нарх ўсиши ҳақида. Ҳодисалар боғлиқ ва бир-бирини кучайтиради, лекин бу турли кўрсаткичлар.

Девалвация сўмдаги кредитга таъсир қиладими

Сўмдаги кредитнинг ойлик тўлови курс ўзгаришидан ўз-ўзидан ўзгармайди. Хавф фақат хорижий валютада номиналланган кредитларда бор — буни шартномада ёки банкда аниқлаштириш керак.

Жамғармани қайси валютада сақлаш кераклигини қандай тушуниш мумкин

Келажакдаги харажатлар валютасига қараб йўналинг: катта харажат сўмда бўлса, жамғарманинг бир қисмини сўмда, валютада бўлса — валютада сақланг. Барча ҳолатлар учун ягона қоида йўқ, қарор шахсий режаларга боғлиқ.

Девалвацияни олдиндан башорат қилиш мумкинми

Курс ҳаракатини аниқ башорат қила оладиган ҳеч ким йўқ — унга жуда кўп омил таъсир қилади. Тахмин қилишдан кўра, жамғармани шундай сақлашки, курснинг исталган томонга кескин силжиши бутун бюджетга бирдан зарба бермасин.

Қисқача

• Девалвация — миллий валюта курсининг пасайиши, нарх ўсишининг ўзи эмас.
• Энг кўп девалвациядан даромади сўмда, харажати валютага боғлиқ бўлганлар зарар кўради.
• Сўмдаги кредит курс ҳаракатидан ўзгармайди, валютадаги кредит эса ўзгариши мумкин.
• Жамғармани бир нечта валютада сақлаш биттада сақлашдан оқилонароқ.
• Курс янгилигига ҳис-туйғу билан кескин жавоб бериш кўпинча зарар келтиради.