Тўйдан олдин Нигора Жасурга никоҳ шартномаси имзолашни таклиф қилган, у эса хафа бўлган: «Сен ажрашишга тайёрланяпсанми?» Аслида никоҳ шартномасига нималарни ёзиш мумкин дегани ишончсизлик эмас — бу кейинчалик ҳаётда бирор нарса нотўғри кеца, муносабатларни суд орқали аниқлаштирмаслик учун олдиндан келишиб олиш.
Шартнома фақат мулкий масалаларни тартибга солади: кимга нима тегишли, ким нима учун тўлайди, ажрашганда мол-мулк қандай бўлинади. Шахсий муносабатлар — ким идиш ювади, болаларни қандай тарбиялаш — шартномага кирмайди, бу унинг предмети эмас.
Қуйида — матнга нималарни ҳақиқатан киритиш мумкин, нималар тақиқланган ва ҳужжатни кучга эга бўлиши учун қандай расмийлаштириш керак. Аниқ бандларнинг матнини нотариус ёки ҳуқуқшунос билан бирга тузган маъқул — тайёр шаблон аниқ жуфтликка ҳар доим ҳам тўғри келавермайди.
Никоҳ шартномаси нима
Бу эр-хотин ёки бўлғуси эр-хотиннинг никоҳдаги ва уни бекор қилиш ҳолатидаги мулкий ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақидаги ёзма келишуви. Уни тўйдан олдин ҳам, никоҳ амал қилиб турган исталган пайт ҳам тузиш мумкин. Нотариал тасдиқсиз бундай ҳужжат кучга эга эмас.
Шартномага нималарни ёзиш мумкин
Шартномага мол-мулк режими — умумий, алоҳида ёки аралаш, оилавий харажатларни кўтариш тартиби, йирик харидларни ким ва қандай тўлаши, ажрашганда муайян мол-мулк тақдири киритилади. Никоҳдан олдинги мол-мулк тақдирини ҳам алоҳида ёзиш мумкин, агар умумий тартибни ўзгартириш истаги бўлса.
Масалан, жуфтлик никоҳда хотин номига сотиб олинган квартира ажрашганда унга қолишига, эр номидаги машина эса унга қолишига келишиб олиши мумкин, ким аслида кўпроқ пул тўлаганидан қатъи назар. Оилада пулга умумий ёндашув оиладаги пул ва умумий бюджет мақоласида ёритилган.
Никоҳ шартномасига нималарни киритиб бўлмайди
Шартнома эр-хотиннинг шахсий номулкий муносабатларини — ким ким билан вақт ўтказади, қариндошлар билан муносабат қандай қурилишини — тартибга сола олмайди. Судга мурожаат қилиш ҳуқуқини чеклаб бўлмайди, болаларга оид шартлар — улар ким билан қолади, тарбия пули миқдори — қўйиб бўлмайди, булар бошқа қоидалар бўйича ҳал қилинадиган алоҳида масалалар. Бир томонни очиқчасига ноқулай аҳволга соладиган шартларни ҳам киритиб бўлмайди.
— Хиёнат қилган ҳамма нарсани йўқотади деб ёзса бўладими? — Бундай шартлар одатда кучга эга бўлмайди: шартнома мол-мулкка бевосита боғлиқ бўлмаган хатти-ҳаракат учун жазолай олмайди, бу аниқ банд матни бўйича ҳуқуқшуносга савол.
Шартномани қачон тузган яхшироқ — тўйдан олдин ёки кейин
Тўйдан олдин тузилган шартнома никоҳ рўйхатга олинган пайтдан бошлаб кучга киради. Жуфтлик уни йиллар бирга яшагандан кейин ҳам тузиши мумкин, агар аввал бу ҳақда ўйлашмаган бўлса-ю шароит ўзгарган бўлса — масалан, турмуш ўртоқлардан бири ўз ишини очиб, шахсий мол-мулкини бизнес хавфидан ҳимоя қилмоқчи бўлса.
Никоҳ шартномасини қандай расмийлаштириш
Шартнома ёзма тузилади ва албатта нотариусда тасдиқланади — бу бўлмаса у кучга эга эмас. Расмийлаштириш учун керакли ҳужжат ва хизматлар рўйхатини олдиндан аниқлаштириш, нотариусга бир неча марта бормаслик учун фойдали. Шартномани кейинроқ ўзгартириш ёки бекор қилиш томонлар розилиги билан, яна нотариус орқали мумкин.
Нима фойдалироқ — умумий ёки алоҳида режимни қандай ҳисоблаш
Аралаш режим танланса, муайян активлар қандай бўлинишини олдиндан ҳисоблаб кўриш фойдали. Шартли мисол: жуфтликда никоҳда сотиб олинган 500 000 000 сўмлик квартира ва тўйдан олдин хотин номига очилган 50 000 000 сўмлик депозит бор. Одатий ҳолатда квартира умумий, демак ажрашганда тахминан тенг — ҳар бирига шартли 250 000 000 сўм бўлинади, депозит эса хотиннинг никоҳдан олдинги мол-мулки сифатида умуман бўлинмайди. Шартномада айнан шу тартибни ёзма мустаҳкамлаш мумкин, кейин баҳслашмаслик учун.
| Нимани ҳисоблаймиз | Қандай ҳисоблаймиз | Мисол |
|---|---|---|
| Биргаликда топилган мол-мулк | шартномада бошқача айтилмаса, тахминан тенг бўлинади | квартира 500 000 000 сўм → ҳар бирига 250 000 000 сўм |
| Никоҳдан олдинги мол-мулк | эгасида қолади | хотинда 50 000 000 сўмлик депозит |
| Ипотека қолдиғи | шартнома бўйича ёки улушга мутаносиб тақсимланади | кредит шартларига боғлиқ |
Квартира ипотекага сотиб олинган бўлса, шартномада ажрашганда кредит қолдиғини ким тўлашини алоҳида ёзиш маъноли — суммани олдиндан уй-жой кредити калкуляторида ҳисоблаш мумкин. Бўлинмаслиги келишилган алоҳида депозитни фақат битта турмуш ўртоқ номига очилган омонатда сақлаш мумкин.
Кўп учрайдиган хатолар
- Никоҳ шартномасини ишончсизлик белгиси деб ҳисоблашади, аслида бу қоидаларни олдиндан келишиб олиш усули холос.
- Шартномага болалар ва шахсий муносабатлар ҳақидаги масалаларни киритишга уринишади — бу бандлар кучга эга бўлмайди.
- Нотариал ҳужжат ўрнига оғзаки келишувга имзо чекишади, кейин ҳеч нарсани исботлай олмайдилар.
- Шартномани ўзгартириш мумкинлигини унутиб, жуфтликнинг ҳақиқий ҳаётига энди мос келмайдиган шартлар билан яшайдилар.
Қисқа жавоблар
Никоҳ шартномасини тўйдан кейин тузиш мумкинми
Ҳа, қонун тузиш пайтини чекламайди — шартномани никоҳдан олдин ҳам, ундан кейин никоҳ амал қилиб турган исталган пайт ҳам имзолаш мумкин. Ажрашгандан кейин уни энди тузиб бўлмайди.
Никоҳ шартномасини нотариусда тасдиқлаш шартми
Ҳа, нотариал тасдиқсиз ҳужжат ҳуқуқий кучга эга эмас. Оғзаки келишув ёки оддий тилхат суд томонидан никоҳ шартномаси сифатида ҳисобга олинмайди.
Шартномада болалар ким билан қолишини ёзиш мумкинми
Йўқ, болаларнинг яшаш жойи ва тарбия пули масалаларини никоҳ шартномаси тартибга солмайди — бунинг учун алоҳида болалар бўйича келишув ёки суд қарори бор.
Шартнома бўлмаса мол-мулкка нима бўлади
Шартномасиз умумий тартиб амал қилади: никоҳда топилган мол-мулк умумий ҳисобланади ва одатда тенг бўлинади, никоҳдан олдингиси эса дастлаб кимга тегишли бўлса, ўшанда қолади.
Никоҳ шартномасини бекор қилиш мумкинми
Ҳа, эр-хотин исталган пайт ўзаро розилик билан шартномани бекор қилиши мумкин, буни нотариусда расмийлаштириб. Айрим ҳолларда шартномани суд ҳам, агар у бир томон ҳуқуқини бузса, ҳақиқий эмас деб топиши мумкин.
Қисқача
- Никоҳ шартномаси фақат мулкий масалаларни тартибга солади — кимга нима тегишли ва ажрашганда қандай бўлинади.
- Шахсий муносабатлар ва болаларга оид масалаларни шартномага киритиб бўлмайди, бундай шартлар кучга эга эмас.
- Шартномани тўйдан олдин ҳам, никоҳ давомида исталган пайт ҳам тузиш мумкин.
- Нотариал тасдиқсиз ҳужжат қанча батафсил ёзилган бўлмасин ишламайди.
- Аниқ бандлар матнини нотариус ёки ҳуқуқшунос билан бирга, ўз ҳолатингизга мослаб тузган маъқул.
